Để ngôn ngữ giao tiếp dẫn dắt văn hóa ứng xử

Kỳ 3: Khép lại sự dung tục, trả lại nét hào hoa

(LĐTĐ) Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An. Hà Nội là vậy. Xưa là thế và nay cũng thế, Hà Nội đẹp từ sự bặt thiệp của mỗi con người. Hẳn nhiên, trong một môi trường lành mạnh và đậm chất nhân văn, không lý do gì để mỗi con người tự biến mình thành kẻ thô lỗ, tục tằn. Với nạn nói tục, chửi thề, những hành vi thiếu văn hóa... để “dẹp loạn” ngay hẳn là không dễ song không vì thế mà không làm. Hơn hết, nếu Hà Nội quyết tâm, nỗ lực đẩy lùi sự dung tục, trả lại nét hào hoa thì chắc hẳn sẽ nhận được sự đồng thuận của xã hội, đặc biệt là của những người yêu Hà Nội.
Kỳ 2: Vì sao “vi rút” nói bậy, văng tục sống lâu và lan nhanh? Kỳ 1: Khi nói bậy, văng tục len lỏi khắp nơi

Loại bỏ một thứ dị tật văn hóa

Ngôn ngữ là phương tiện biểu đạt nhằm liên lạc, giao tiếp giữa con người với con người. Cũng chính bởi lẽ đó, khi nhìn vào ngôn ngữ cũng có thể phần nào thấy được sự thể hiện của văn hóa từng vùng miền, từng địa phương.

Hà Nội - Thủ đô ngàn năm văn hiến, trái tim của đất nước, do vậy văn hóa ngôn ngữ Hà Nội còn mang đặc trưng rất riêng khác. Tôi từng có duyên được trò chuyện với bà Nguyễn Thị Lâm ở làng Bát Tràng (Gia Lâm). Bà Lâm là một nghệ nhân ẩm thực và cũng là một mẫu người phụ nữ rất Hà Nội với lối sống chuẩn mực, thanh tao. Sinh ra trong một gia đình khá giả ở phố Hàng Than, lớn lên bà về làm dâu ở làng Bát Tràng. Từ bé bà đã được mẹ và các dì dạy dỗ bao điều từ cách ứng xử, ăn nói đến việc nấu các món ăn ẩm thực mang hương vị của vùng đất ngàn năm văn hiến.

Kỳ 3: Khép lại sự dung tục, trả lại nét hào hoa
Người Hà Nội bặt thiệp từ lời ăn tiếng nói đến sự nhẹ nhàng, thanh lịch trong cách sống.

Những nét văn hóa thanh lịch của người con gái đất Tràng An ngấm dần trong tiềm thức của bà. Cho tới ngày nay, những quy chuẩn ấy vẫn không bị phai nhạt trong từng lời ăn, tiếng nói. Bà Lâm bảo, đó là những lề thói, tập tục, lối sống mang chất Hà Nội, là sự thể hiện giản đơn và rất đỗi quen thuộc như hai từ “cảm ơn” và “xin lỗi”. Lịch sự và khiên nhường. Người Hà Nội xưa và cho đến cả bây giờ vẫn nhường nhịn nhau từng lời ăn tiếng nói. Họ sống với nhau chân tình, cởi mở, biết “nể”, tránh những việc “mất lòng”. Cùng xóm, cùng phố thấy mặt là đon đả chào nhau trước, hỏi thăm, hỏi đón.

Có một điểm rất riêng khác từ những người Hà Nội mà người viết tìm hiểu được từ những nhà nghiên cứu, những nhà Hà Nội học là ngôn từ thanh tao, không dung tục. Người Hà Nội luôn tiết chế tối đa để không chửi tục. Họ không bao giờ hoặc cực ít sử dụng những từ được cho là dung tục mà phải tìm từ thay thế, ví như “nhà xí” sẽ được nói tránh là “nhà sau”, “đồ ăn” sẽ được gọi là “thức ăn”. Khi có chuyện, họ luôn tìm cách kiềm chế cơn nóng giận để ôn hòa trao đổi với nhau, giải quyết mâu thuẫn một cách thấu tình đạt lý.

Trong nhịp phát triển của xã hội ngày nay, nhiều người vẫn hay cho rằng giờ Hà Nội đã khác xưa nhiều lắm. Bởi Hà Nội không bó hẹp, nơi đây trở thành nơi hội tụ, nơi an cư của cư dân khắp nẻo vùng miền. Nếp sống tuy có thay đổi, mọi người hối hả chạy theo guồng quay nhanh hơn, mua - bán những đồ dùng sang - đẹp - hiện đại hơn, mọi người ứng xử với nhau dường như cũng dễ nóng giận hơn…

Ngoài ra, văn hóa ngôn ngữ Hà Nội nói chung và tiếng Hà Nội hiện đại nói riêng cũng đang là vấn đề đáng quan ngại khi giới trẻ dễ dàng tiếp thu những từ ngữ không phù hợp thuần phong mỹ tục. Không ít người Hà Nội giờ đây không còn nói “giọng chuẩn mực” nữa, họ buông thả trong câu chữ cũng như cách diễn đạt, họ dễ dãi khi phá vỡ tôn ti trật tự trong giao tiếp, thậm chí họ còn không thể phát âm chuẩn. Thật là một thực tế đáng buồn.

Phải chăng Hà Nội biến đổi và những giá trị văn hóa đã mờ phai? Nếu hiểu như vậy, xin thưa đó là đánh giá chưa thực sự thấu đáo. Bởi rằng Hà Nội vẫn còn giữ trong mình những giá trị văn hóa bất biến. Có chăng lúc này ta nên “gạn đục, khơi trong”, nên có những hoạt động thiết thực, thậm chí là biện pháp tích cực để mỗi cá nhân tự điều chỉnh lời nói, hành vi của mình quay về quỹ đạo vốn có trong văn hóa ngôn ngữ của người Hà Nội.

Khó nhưng cần phải làm

Bất cập nhiều, thế nhưng nói đi cũng phải nói lại, trong xã hội hiện đại ngày nay, ở quanh đâu đó khắp phố phường Thủ đô chỉ cần lắng chậm lại để cảm nhận thì ta vẫn có thể bắt gặp những nét tinh hoa của văn hóa người Hà Nội hiện về rõ rệt, làm nên nét đặc trưng không lẫn vào đâu được. Đó có thể là những cử chỉ thầm lặng sẵn sàng tham gia hiến máu khi nguồn dự trữ máu khan hiếm, là một câu chào, là một lời cảm ơn làm vui lòng của cả người cho và nhận bên những xe chất đầy ắp hoa.

Trước nạn văng tục, chửi thề âm ỉ xâm lấn, làm xấu đi phần nào nét thanh lịch của người Hà Nội, trong dịp trò chuyện với bà Nguyễn Thị Kim Chi - Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ phường Nguyễn Du (quận Hai Bà Trưng), bà cũng đau đáu về hành vi ứng xử chẳng mấy bặt thiệp này. Bà Chi bảo với tôi, để nắn lại, gợi lại nét văn hóa ẩn sâu trong hồn cốt người Hà Nội thì không có sự điều chỉnh nào tốt hơn là thông qua cái nôi gia đình.

Kỳ 3: Khép lại sự dung tục, trả lại nét hào hoa
Từ xưa đến nay, việc rèn lời ăn, tiếng nói luôn được coi trọng và gia đình, trường học là nơi luyện rèn tốt nhất.

Ở Hà Nội xưa việc rèn lời ăn, tiếng nói luôn được coi trọng. Ngay từ nhỏ, những giá trị đạo đức đã được các gia đình rèn luyện cho các con. Những đứa trẻ sẽ được dạy cách tôn trọng ông bà, cha mẹ từ khi mới học nói. Việc học tập này diễn ra thường xuyên, ngay cả trong những bữa cơm hàng ngày. Trên mâm cơm, các con cũng phải học cách mời chào ông bà, cha mẹ và các anh chị em trong nhà để thể hiện sự kính trọng và tạo sự gắn kết gia đình. Cứ thế, văn hóa vun bồi từng chút từ gia đình, gia đình trở thành hạt nhân để tạo nên nhưng tâm hồn đẹp, những công dân tốt cho xã hội.

Xoay quanh câu chuyện này, ông Lê Doãn Hợp - nguyên Bộ trưởng Bộ Văn hóa và Thông tin (Nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) lại có góc phân tích tương đối đặc biệt. Theo ông Lê Doãn Hợp, nói tục vốn chỉ là một thói quen nhưng với nhiều người, đó lại là thói quen rất khó bỏ. Hơn thế, nói tục nếu lây lan sẽ ảnh hưởng đến nét đẹp truyền thống trong văn hóa ứng xử, cũng như sự trong sáng của tiếng Việt. Và nguy hại hơn, nó cũng là biểu hiện của việc văn hóa ứng xử xuống cấp trầm trọng.

Người ta nói nhiều đến văn hóa gắn liền với đạo đức. Dĩ nhiên, điều này là hoàn toàn có lý. Bởi đạo đức là gốc của văn hóa. Văn hóa là biểu hiện ra ngoài của đạo đức. Một người có đạo đức bao giờ cũng có văn hóa. Một người có văn hóa vì người đó có đạo đức.

Ông Lê Doãn Hợp cho rằng, để xác định một người có văn hóa hoàn toàn không quá khó khăn. Dễ thấy, một người có văn hóa là người xuất hiện ở đâu cũng làm cho người khác dễ chịu (đó là văn hóa ứng xử); một người có văn hóa là một người mới gặp thì ngại, nói chuyện thì mang đến cảm giác vui vẻ, chia tay thì mong ngày gặp lại (đó là văn hóa trí tuệ); một người có văn hóa là một người luôn luôn hưởng thụ bằng thành quả lao động chính đáng của mình (đó là văn hóa vật chất). Hội đủ 3 yếu tố này, chính là người có văn hóa chuẩn mực mà chúng ta mong muốn.

“Tôi rất ngưỡng mộ nền văn hóa của Nhật Bản. Có thể khái quát đến mức ngắn nhất văn hóa của người Nhật là không làm phiền người khác. Tôi nhận ra ngay, đây chính là văn hóa Hồ Chí Minh. Bác Hồ không bao giờ làm phiền cấp dưới... Tôi thiết nghĩ, văn hóa và đạo đức phải được chăm lo từ nền tảng trong đó bao gồm con người, gia đình, dòng họ, quê hương. Trong đó văn hóa gia đình là gốc” - ông Lê Doãn Hợp nhấn mạnh.

Hà Nội đã và đang có những nỗ lực không nhỏ để xây dựng và giữ gìn nền nếp thanh lịch, văn minh trong cộng đồng. Minh chứng dễ thấy, Hà Nội hiện đang đẩy mạnh thực hiện Quy tắc ứng xử nơi công cộng trên địa bàn thành phố Hà Nội và Quy tắc ứng xử dành cho cán bộ công chức viên chức, người lao động trong các cơ quan thuộc thành phố Hà Nội.

Đặc biệt, Chương trình số 06-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội về “Phát triển văn hóa; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh giai đoạn 2021-2025” cũng đóng vai trò định hướng nền tảng khi tiếp tục đặt ra nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên cho cả hệ thống chính trị là phát triển văn hóa, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh.

Chương trình số 06-CTr/TU cũng nêu rõ sự trọng tâm là xây dựng văn hóa từ trong Đảng, trong bộ máy cơ quan nhà nước; xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, phát triển toàn diện, hình thành hệ giá trị văn hóa phù hợp với xu thế thời đại gắn với phát huy những giá trị văn hóa sâu sắc của Thăng Long - Hà Nội.

(Còn nữa...)

Phạm Thảo - Giang Nam

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

335 triệu đồng hỗ trợ bữa ăn cho đoàn viên, người lao động thực hiện “3 tại chỗ”

335 triệu đồng hỗ trợ bữa ăn cho đoàn viên, người lao động thực hiện “3 tại chỗ”

(LĐTĐ) Chiều 21/9/2021, Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) huyện Gia Lâm tổ chức trao kinh phí hỗ trợ bữa ăn cho người lao động thực hiện “3 tại chỗ” tại một ...
DrAid – Công cụ sàng lọc và tiên lượng điều trị Covid-19 ứng dụng AI đầu tiên tại Việt Nam

DrAid – Công cụ sàng lọc và tiên lượng điều trị Covid-19 ứng dụng AI đầu tiên tại Việt Nam

(LĐTĐ) DrAid cho Covid -19 - sản phẩm ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) của Công ty Cổ phần VinBrain (thuộc Tập đoàn Vingroup) – vừa được Hội đồng Khoa ...
Tặng quà Trung thu cho 186 em nhỏ là con của những “chiến sĩ áo trắng” tuyến đầu chống dịch

Tặng quà Trung thu cho 186 em nhỏ là con của những “chiến sĩ áo trắng” tuyến đầu chống dịch

(LĐTĐ) Nhân ngày Tết Trung thu, Công đoàn ngành Y tế Hà Nội đã trao tặng 186 suất quà Trung thu ấm áp nghĩa tình cho các em nhỏ là con ...
Ngày 21/9, có thêm 11.692 ca mắc Covid-19

Ngày 21/9, có thêm 11.692 ca mắc Covid-19

(LĐTĐ) Bản tin dịch Covid-19 ngày 21/9 của Bộ Y tế cho biết có 11.692 ca mắc, trong đó riêng thành phố Hồ Chí Minh đã 6.521 ca, tiếp đến là ...
Chắp thêm đôi cánh ước mơ cho con công nhân lao động quận Nam Từ Liêm

Chắp thêm đôi cánh ước mơ cho con công nhân lao động quận Nam Từ Liêm

(LĐTĐ) Không chỉ đẩy mạnh hoạt động chăm lo cho đoàn viên công đoàn, công nhân, viên chức, lao động (CNVCLĐ) mà con của họ cũng nhận được sự quan tâm ...
Ngày 21/9, Hà Nội thêm 13 ca Covid-19 tại khu cách ly và phong tỏa

Ngày 21/9, Hà Nội thêm 13 ca Covid-19 tại khu cách ly và phong tỏa

(LĐTĐ) Tính từ 18 giờ ngày 20/9 đến 18 giờ ngày 21/9, Hà Nội ghi nhận 13 ca Covid-19, trong đó, 2 ca tại khu phong tỏa, 11 ca tại khu ...
[Infographic] Hướng dẫn phòng, chống và đánh giá nguy cơ lây nhiễm dịch Covid-19 tại hộ gia đình

[Infographic] Hướng dẫn phòng, chống và đánh giá nguy cơ lây nhiễm dịch Covid-19 tại hộ gia đình

(LĐTĐ) Ban Chỉ đạo Quốc gia phòng, chống dịch Covid-19 vừa ban hành Quyết định số 2203/QĐ-BCĐQG về Hướng dẫn phòng, chống và đánh giá nguy cơ lây nhiễm dịch Covid-19 ...

Tin khác

Người dân Thủ đô háo hức đi cắt tóc, gội đầu sau nhiều ngày "ai ở đâu, ở đó"

Người dân Thủ đô háo hức đi cắt tóc, gội đầu sau nhiều ngày "ai ở đâu, ở đó"

(LĐTĐ) Sau 2 tháng thực hiện giãn cách xã hội, sáng nay (21/9), nhiều người dân trên địa bàn Hà Nội vui mừng, phấn khỏi khi Thành phố bắt đầu nới lỏng giãn cách. Nhiều dịch vụ được mở cửa, hàng cắt tóc từ sáng sớm đã làm việc không ngơi tay.
“Giữ lửa” nghệ thuật truyền thống

“Giữ lửa” nghệ thuật truyền thống

(LĐTĐ) Trong thời buổi các loại hình giải trí thời thượng lấn át, thì điều đáng mừng là vẫn còn không ít nghệ nhân đang âm thầm “giữ lửa” những tinh túy văn hóa phi vật thể. Không ồn ào, náo nhiệt nhưng họ là những người đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn, lưu giữ, truyền dạy lại các di sản văn hóa đó tới thế hệ kế cận.
Mùa Trung thu đặc biệt

Mùa Trung thu đặc biệt

(LĐTĐ) Đêm nay Tết Trung thu, Thành phố sẽ không có các chuỗi hoạt động nhộn nhịp tại Phố cổ, cũng không có các hoạt động bày cỗ trông trăng, rước đèn ông sao, hay tổ chức văn nghệ tại các khu dân cư... Tuy nhiên, cũng giống như khai giảng online, đêm rằm Trung thu này, các em vẫn cảm nhận được một mùa Trung thu đặc biệt.
“Gỡ rối” cho các di tích, bảo tàng ở Thủ đô

“Gỡ rối” cho các di tích, bảo tàng ở Thủ đô

(LĐTĐ) Công chúng, khách tham quan luôn là mục tiêu “sống còn” của mỗi di tích, bảo tàng. Trong bối cảnh đại dịch Covid-19, các điểm đến này trên địa bàn Thủ đô đang từng bước thay đổi, nhất là ứng dụng công nghệ trong trưng bày và giới thiệu trưng bày để khả năng kết nối, tương tác với công chúng.
Các trường tiểu học quận Long Biên chung tay lan tỏa yêu thương, đẩy lùi dịch Covid-19

Các trường tiểu học quận Long Biên chung tay lan tỏa yêu thương, đẩy lùi dịch Covid-19

(LĐTĐ) Với mục tiêu kết nối, lan tỏa yêu thương, chung tay đẩy lùi dịch bệnh Covid-19, cán bộ, giáo viên Trường Tiểu học Vũ Xuân Thiều (quận Long Biên, thành phố Hà Nội) đã chủ trì, phối hợp với một số trường tiểu học trên địa bàn như Sài Đồng, Giang Biên, Lê Quý Đôn huy động nguồn lực, trao quà hỗ trợ các gia đình có hoàn cảnh khó khăn, người thuê trọ, người khuyết tật... đang sinh sống tại quận Long Biên.
Quyết sách đúng từ lòng dân!

Quyết sách đúng từ lòng dân!

(LĐTĐ) Không chỉ có người trẻ mà những người cao tuổi, người khuyết tật trên địa bàn cũng tích cực, chủ động đăng ký, đến các địa điểm tiêm chủng gần nhất để tiêm vắc xin phòng Covid-19 theo chủ trương của Thành phố. Điều đó cũng cho thấy mong muốn bảo vệ bản thân, bảo vệ cộng đồng xuất phát từ nhận thức đúng đắn, sự tin tưởng vào cơ quan chức năng và sự đồng lòng của người người dân Hà Nội.
Lan tỏa tinh thần yêu thương trong mùa dịch

Lan tỏa tinh thần yêu thương trong mùa dịch

(LĐTĐ) Thời gian qua, để chung tay cùng cả nước phòng, chống dịch cũng như chăm lo đời sống cho nhân dân, Tổ phụ nữ Nhà chung cư CT36 - phường Xuân La (quận Tây Hồ) đã phát huy vai trò, trách nhiệm, có nhiều hoạt động thiết thực, cách làm hay lan tỏa yêu thương đến lực lượng tuyến đầu chống dịch và những gia đình có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn.
Tuổi trẻ Thủ đô "xuất quân" hỗ trợ đợt cao điểm chống dịch Covid-19

Tuổi trẻ Thủ đô "xuất quân" hỗ trợ đợt cao điểm chống dịch Covid-19

(LĐTĐ) Đồng hành cùng hệ thống chính trị và nhân dân Thủ đô trong giai đoạn mới của công tác phòng, chống dịch Covid-19, hàng ngàn bạn trẻ ở Hà Nội đã lên đường tình nguyện tham gia hỗ trợ các quận, huyện với chiến dịch "Tuổi trẻ Thủ đô - 7 ngày cao điểm cùng Thành phố hỗ trợ tiêm chủng, truy vết F0", do Thành đoàn Hà Nội phát động.
Người cao tuổi phấn khởi được tiêm vắc xin phòng Covid-19

Người cao tuổi phấn khởi được tiêm vắc xin phòng Covid-19

(LĐTĐ) Ngày 10/9, nhiều quận, huyện trên địa bàn thành phố Hà Nội tiếp tục triển khai kế hoạch tiêm chủng và xét nghiệm diện rộng cho người dân. Nhiều người dân, đặc biệt người cao tuổi rất phấn khởi khi được tiêm vắc xin phòng dịch.
Chuyện về người lính chống dịch ở Thủ đô

Chuyện về người lính chống dịch ở Thủ đô

(LĐTĐ) Thấm nhuần tư tưởng “Vì nhân dân phục vụ”, cán bộ, chiến sĩ của Ban Chỉ huy quân sự quận Tây Hồ coi nhiệm vụ chống dịch là nhiệm vụ chiến đấu của người lính giữa thời bình. Họ sẵn sàng hy sinh quyền lợi cá nhân, không so tính thiệt hơn, lặng lẽ cống hiến trên trận tuyến không tiếng súng. Những việc làm của các anh đã để lại trong lòng người dân, nhất là những công dân về cách ly tập trung tại Trường Tiểu học Phú Thượng những tình cảm sâu đậm, tô thắm thêm hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ”.
Xem thêm
Phiên bản di động