Để ngôn ngữ giao tiếp dẫn dắt văn hóa ứng xử

Kỳ 1: Khi nói bậy, văng tục len lỏi khắp nơi

(LĐTĐ) "Chẳng thơm cũng thể hoa nhài/Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An". Chính vì thế, người Tràng An xưa bao giờ cũng chú trọng đến vấn đề: "Học ăn, học nói, học gói, học mở”. Ngôn ngữ giao tiếp luôn được "tôn thờ" để đánh giá văn hóa con người. Cùng với sự mở cửa và hội nhập kinh tế quốc tế, chưa bao giờ kinh tế phát triển như hiện tại và cũng chưa khi nào đời sống nhân dân Thủ đô được ấm no, hạnh phúc như hiện nay. Song phải thẳng thắn nhìn nhận, chưa bao giờ nói bậy lại len lỏi vào khắp các ngõ ngách, vào một bộ phận cơ quan, đơn vị, nơi công cộng... như hiện tại, nó làm xấu đi nét hòa hoa của người Tràng An xưa, Hà Nội nay. Vì thế "loại bỏ" thứ văn hóa dung tục này ra khỏi ngôn ngữ giao tiếp là bổn phận của mỗi chúng ta.
Có một Hà Nội như thế! Phát huy nét đẹp người Hà Nội Người Hà Nội ngộp thở trong… khói xe

Hà Nội 24 giờ

Tôi từng có may mắn được đi và đến nhiều nơi trên dải đất hình chữ S. Mỗi nơi, mỗi vùng miền lại đọng trong tôi những nét rất riêng khác trong tính cách. Chẳng hạn, người Huế lịch thiệp và kín kẽ, người Sài Gòn hào sảng, phóng khoáng, người Hà Nội lại gieo vào lòng cảm giác thanh lịch. Sự thanh lịch của người Hà Nội có lẽ xuất phát từ việc sống và hấp thu giá trị văn hóa của mảnh đất nghìn năm văn hiến Thăng Long. Trân quý và đầy tự hào là vậy, song hiện nay dù chúng ta có nói thế nào vẫn phảo khẳng định vấn nạn nói tục, chửi thề đang trở thành "công cụ" giao tiếp của một bộ phận người dân.

Khi ngày mới bắt đầu, Hà Nội lại bắt đầu nhồn nhịp như nó vốn có, trong bản hòa âm của ngày mới hối hả, trong những âm điệu của người Hà Nội thời 4.0, dỏng tai nghe kỹ trong khắp các ngõ ngách, nẻo đường, góc phố... dù có lạc quan đến mấy vẫn không khỏi ngao ngán bởi những ngôn từ phát ra.

18h 30 khi Công ty Xổ số kiến thiết quay xong kết quả xổ số trong ngày cũng là lúc "giới chơi" lô, đề đối chiếu để biết mình có trúng lô, đề hay không. Vào cái gọi là "giờ thiêng" này, ôi thôi có dịp vào các ngõ ngách của Hà Nội mới thấy sự văng tục lên cao điểm đến mức nào. Người trúng cũng "đ... con mẹ, nay đánh con này cho vui mà cũng trúng"; kẻ thua cũng "đ... con mẹ qua tính toán kỹ thế rồi vẫn trượt"! Ngôn ngữ giao tiếp lúc này chỉ văng tục và cảm thán.

Ở chợ, nhiều tiểu thương không biết từ khi nào, chẳng phải chửi nhau, nhưng khi trò chuyện về một vấn đề gì đó của xã hội, cũng văng, đại loại: "Bà thì biết cái đ... gì, hôm qua nghe nói mai trời mưa to". Chỉ câu chuyện vui vui, nhưng cũng bị dẫn dắt bởi những câu đệm rất đỗi khó nghe.

Quay sang trưa và chiều tối, lang thang các quán nhậu, đặc biệt là quán bia hơi, ở đây trong sự hỗn tạp của đủ giọng nói, đủ câu chuyện "chén chú, chén anh" mới thấy hết "sự khủng khiếp" của ngôn từ. Đủ mọi thành phần, lao động chân tay có, làm doanh nghiệp có, viên chức, công chức nhà nước có, tri thức có và với tất cả mọi câu chuyện trên trời, dưới đất. Nhưng thay vì "miếng trầu là đầu câu chuyện" là cả những tràng văng tục. Đại loại như "anh quan tâm làm đ... gì"; "đ...con cụ nó chứ, đâu sẽ vào đấy...". Ai có môi trường sống và giao tiếp như người Tràng An xưa "lạc" vào nơi đây có lẽ phải nổi da gà, choáng với ngôn ngữ thời hiện đại.

Không những thế ngôn ngữ nói bậy, còn len lỏi vào tận chống công sở. Nói bậy giờ đây như một trọng những vấn đề rất bình thường của giao tiếp. Song những điều này còn chưa đáng sợ, cái đáng sợ nhất là ngôn ngữ nói bậy đã len lỏi vào chốn học đường, những cháu học sinh cấp 1 đến cấp 3 giờ "cũng biết" nói bậy, chửi thề. Tất nhiên là không nhiều, nhưng cũng không phải là ít khi vào giờ tan tầm, chúng ta bắt gặp từng tốp, từng tốp học sinh túm tụm nói chuyện. Trong những câu chuyện ta thoáng nghe những từ rất người lời: "Đ.. con cụ thằng kia"; hay chê, khen điều gì thì văng "vãi lều". Kể ra đây nghe có vẻ hơi thô tục, song nếu chúng ta không đề cập thì không có cơ hội để nhà trường, gia đình và toàn xã hội nhìn nhận lại vấn đề để cùng nhau uốn nắn.

Kỳ 1:  Khi nói bậy, văng tục len lỏi khắp nơi
Người Hà Nội luôn gắn với hình ảnh thanh lịch, đây là điều cần phải gìn giữ và phát huy.

Ngay trong lúc cả Thủ đô căng mình chống đại dịch, Thành phố thực hiện giãn cách xã hội, một số người vi phạm, bị lực lượng chức năng nhắc nhở cũng văng tục, chưởi thề. Người xưa từng dạy: “Lời nói không mất tiền mua/Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau” và cao xa hơn là câu “Lời nói đọi máu” để thấy được những ảnh hưởng cả tích cực và tiêu cực từ lời ăn tiếng nói.

“Văng” trên không gian mạng

Văng tục hiện hữu ngoài thực tế đã đành, rảo qua các diễn đàn trên mạng xã hội cũng dễ dàng thấy và trải nghiệm. Chẳng khó khi tìm kiếm những hiện tượng mạng xã hội như: Khá “bảnh”, Dương Minh Tuyền, Huấn Hoa Hồng… thông qua mạng xã hội như Facebook, YouTube có những clip, video đan xen không ít câu nói tục, chửi bậy. Đáng nói, những ngôn từ “Đ… mẹ”, được phát ra hết sức bản năng, và bản thân người nói cũng không hề ý thức được sức lan truyền từ những câu nói vô ý đó.

Kỳ 1:  Khi nói bậy, văng tục len lỏi khắp nơi
Người xưa từng dạy: Học ăn, học nói, học gói, học mở để thể hiện rằng chính lời ăn, tiếng nói đã làm nên “thương hiệu” của người Tràng An. Để vun bồi điều này, việc truyền dạy những điều hay, lẽ phải cho thế hệ măng non là hết sức cần thiết.

Phải khẳng định, đã và đang có hàng trăm biểu hiện lệch lạc khác đang xảy ra trên các trang mạng xã hội. Không ít người sử dụng mạng xã hội như một cách giải tỏa những căng thẳng, áp lực cuộc sống. Một bộ phận khác lại thỏa sức dùng những “uế từ” không mấy hay ho nhằm mục đích câu like, muốn thể hiện sức mạnh bản thân. Cá biệt, có những cá nhân đã nghĩ ra vô vàn cách để “lách” nhằm thỏa mãn tối đa cái thú văng tục trên môi trường ảo này. Và thế là những từ ngữ văng tục kỳ quái ra đời.

Lược qua có thể thấy, chúng chủ yếu là biến âm của những ngôn ngữ thô tục như: “Đ...” thành “éo”, “mẹ” thành “mịa”... Như một sự lan truyền âm ỉ của dịch bệnh, cũng chính từ những biến âm mang tính đối phó ấy, những từ ngữ văng tục biến thể này lại từ thế giới ảo ùa vào cuộc sống thực. Chúng biến thành những thứ tân ngôn ngữ văng tục được đón nhận và nhiều người thỏa sức vung ra nơi cửa miệng.

Phải chăng là thói quen?

Phải khẳng định, nói năng là một hành vi ứng xử. Nói thế nào, nói cái gì và nói với ai là quyền của cá nhân nhưng vẫn đòi hỏi phải theo những chuẩn mực. Chẳng thế mà, trước đây, ngay trên mảnh đất Tràng An, trong các gia đình dù giàu có hay bần hàn đều dạy dỗ con cái những ngôn từ giao tiếp chuẩn mực, có thể dễ dàng làm “mát lòng, hả dạ” người nghe.

Chẳng hạn, trong chào hỏi, giao tiếp thì người xưa chuộng từ “ạ” và “dạ”. Những từ này gần như không vắng bóng trong các câu thoại, trong giao tiếp thường nhật. Dễ thấy như: Ông ạ, bà ạ, anh ơi, chị ơi…! Dạ thưa cụ, thưa cha, thưa mẹ…!

Hẳn nhiên, việc giao tiếp thân thiện, nhã nhặn như vậy được ngầm hiểu là thước đo để nhận định người nói là được giáo dục tử tế, có văn hóa, có lịch sự hay không. Và tuyệt nhiên, người ta sẽ không dùng những lời lẽ thiếu văn hóa ở chỗ đông người.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hà Đình Đức, một nhà Hà Nội học được không ít người biết đến thì người Tràng An cần cù, cứng rắn. Hơn hết là vẻ thanh lịch đôi lúc hào hoa, yêu văn, yêu hoa, sành mỹ thuật, ăn mặc trang nhã, luôn nói lời văn vẻ dễ nghe, dễ hòa hợp với bà con phường, xóm.

Kỳ 1:  Khi nói bậy, văng tục len lỏi khắp nơi
Thanh lịch, chu đáo là nét đẹp văn hóa đã được định danh của người Hà Nội.

Chia sẻ với tôi quanh câu chuyện lời ăn, tiếng nói, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hà Đình Đức bảo, bản thân ông đã từng viết rất nhiều bài viết về câu chuyện “Ai là người Hà Nội?”.

Theo quan điểm của ông, người Hà Nội là những người sinh sống, làm việc, gắn bó và cống hiến cho sự phát triển của Thủ đô. Một phần Hà Nội là đất kẻ chợ, là người khắp nơi tụ về, có sinh hoạt, ngôn ngữ riêng của họ. Do vậy, để phát triển và tồn tại, Hà Nội phải chấp nhận văn hóa vùng miền.

Theo sự quan sát của ông, từ rất nhiều năm nay, một phần những người từ tỉnh ngoài đến đều theo nếp ăn nói của người Hà Nội, tròn vành, rõ tiếng, đúng chính tả. Những người ở Hà Nội lâu hơn, họ có quy tắc bất thành văn là giao thiệp một cách lịch lãm. Họ không nhún nhường, không kiêu ngạo, càng không cáu gắt, chửi mắng…

“Dân Thủ đô ta xưa hay tự hào mình ở Thủ đô một nước văn hiến, ở đất nghìn năm văn vật. Các cụ sống theo nền nếp lễ giáo từ nghìn xưa để lại. Ai cũng lo dạy con. Họ dạy con bắt đầu từ hiếu, rồi lễ, trung với nước, tín với bạn bè. Ngoài lối giáo dục ấy, người ta cũng học đạo đức bác ái của nhà Phật và tính thanh tao của Lão giáo”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hà Đình Đức chia sẻ.

Đau đáu bởi câu chuyện nếp xưa đang ít nhiều mờ phai, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hà Đình Đức bộc bạch, nói tục, chửi bậy không phải là “căn bệnh” mới của người Hà Nội, người Việt Nam hiện nay mà đã xuất hiện từ rất lâu. Tuy nhiên, hiện nay, sự phát triển của internet đã khiến “nạn” này trở thành vấn đề nghiêm trọng.

Những ngôn từ tục tĩu từ chợ búa, phố phường ùa vào công sở, trường học... hiện hữu khắp mọi nơi với rất nhiều lý do. Đáng báo động là, ngày càng có nhiều người trẻ nói bậy, chửi thề. Thậm chí, họ văng tục như một phản ứng tự nhiên, như câu cửa miệng mà không cần biết điều mình nói mang ý nghĩa gì.

“Hệ lụy nói tục, chửi bậy lắm rồi thành quen miệng. Nói tục nhiều “ăn” vào tính cách. Khi nạn nói tục, chửi thề, sử dụng tiếng lóng một cách thiếu văn hóa không chỉ thể hiện trong môi trường giao tiếp thông thường mà lan truyền như một thứ “vi rút độc hại” thì không thể xem đây là chuyện bình thường”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hà Đình Đức nhấn mạnh.

Kim Tiến - Giang Nam

(Còn nữa…)

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Xứng đáng bạn đồng hành của lao động nữ

Xứng đáng bạn đồng hành của lao động nữ

(LĐTĐ) Cán bộ Nữ công các cấp Công đoàn Thủ đô đã và đang phát huy tốt vai trò, trách nhiệm trong việc tham mưu, triển khai hiệu quả công tác ...
Hiệu quả trong công tác an toàn vệ sinh lao động: Khi Công đoàn phát huy vai trò tiên phong

Hiệu quả trong công tác an toàn vệ sinh lao động: Khi Công đoàn phát huy vai trò tiên phong

(LĐTĐ) Theo đánh giá của Tổng Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) Việt Nam, 5 năm qua (2017-2022), với sự vào cuộc chủ động, tích cực, các cấp Công đoàn đã tạo ...
Phát triển kỹ năng nghề động lực tăng năng suất lao động

Phát triển kỹ năng nghề động lực tăng năng suất lao động

(LĐTĐ) Bộ Lao động Thương binh và Xã hội (LĐTBXH) vừa có tờ trình Chính phủ đề nghị xây dựng Luật Việc làm (sửa đổi) với 4 nhóm chính sách, trong ...
Thủ tục bán đấu giá tài sản chặt chẽ hơn

Thủ tục bán đấu giá tài sản chặt chẽ hơn

(LĐTĐ) Ngày 3/10/2022, Bộ Tư pháp đã tổ chức tổng kết 5 năm thi hành Luật Đấu giá tài sản. Với việc Luật Đấu giá tài sản được ban hành, theo ...
Chuyện nhỏ mà thời sự

Chuyện nhỏ mà thời sự

(LĐTĐ) Có tiền và làm ra tiền thì phải thụ hưởng. Đó là lẽ đương nhiên. Nhưng cái quan trọng hơn, những người được gọi là có tiền phải làm thế ...
“Hoàng Việt nhất thống dư địa chí” đạt Giải A Giải thưởng Sách quốc gia lần thứ năm

“Hoàng Việt nhất thống dư địa chí” đạt Giải A Giải thưởng Sách quốc gia lần thứ năm

(LĐTĐ) Tối 3/10 tại Nhà hát Đài Tiếng nói Việt Nam, Bộ Thông tin và Truyền thông, Hội Xuất bản Việt Nam đã tổ chức lễ trao giải thưởng Sách quốc ...
Việt Nam - điểm đến hấp dẫn của nhân sự chất lượng cao ngành ô tô

Việt Nam - điểm đến hấp dẫn của nhân sự chất lượng cao ngành ô tô

(LĐTĐ) Việt Nam đang dần trở thành lựa chọn hấp dẫn với các kỹ sư, chuyên gia ô tô trên toàn cầu nhờ tiềm năng tăng trưởng mạnh mẽ, mức thu ...

Tin khác

Tối nay (2/10), diễn ra Lễ trao Giải báo chí về phát triển văn hóa và xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh lần thứ V

Tối nay (2/10), diễn ra Lễ trao Giải báo chí về phát triển văn hóa và xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh lần thứ V

(LĐTĐ) Tối nay (2/10), tại Hoàng thành Thăng Long sẽ diễn ra Lễ trao Giải Báo chí về phát triển văn hóa và xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, lần thứ V - năm 2022.
Vân Hòa nỗ lực tạo môi trường sạch, đẹp

Vân Hòa nỗ lực tạo môi trường sạch, đẹp

(LĐTĐ) Xác định gìn giữ môi trường là một trong những nhân tố quan trọng góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, thời gian qua xã Vân Hòa, huyện Ba Vì (Hà Nội) đã có nhiều giải pháp nâng cao ý thức trách nhiệm của cả cộng đồng, hướng đến mục tiêu chung là giữ gìn môi trường xanh, sạch, đẹp và văn minh.
Báo Lao động thủ đô đoạt giải Nhì, cuộc thi viết về “Bảo vệ Môi trường trên địa bàn TP. Hà Nội lần thứ II”

Báo Lao động thủ đô đoạt giải Nhì, cuộc thi viết về “Bảo vệ Môi trường trên địa bàn TP. Hà Nội lần thứ II”

(LĐTĐ) Sáng 27/9, sau 3 tháng phát động, Lễ tổng kết và trao giải cuộc thi viết về Bảo vệ môi trường trên địa bàn thành phố Hà Nội lần thứ II được tổ chức tại Hà Nội. Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Trọng Đông tham dự và phát biểu chỉ đạo tại buổi lễ.
Công an xã nhanh chóng bàn giao tài sản cho người dân bị mất

Công an xã nhanh chóng bàn giao tài sản cho người dân bị mất

(LĐTĐ) Ngày 27/9, Công an xã Tân Xã, huyện Thạch Thất (Hà Nội) cho biết, cán bộ, chiến sĩ của đơn vị đã đã tổ chức xác minh, đăng tải thông tin tìm chủ nhân của chiếc ba lô (bên trong có nhiều tài sản giá trị) và bàn giao cho công dân.
Đánh thức tiềm năng di tích thành cổ 200 năm tuổi

Đánh thức tiềm năng di tích thành cổ 200 năm tuổi

(LĐTĐ) Nằm giữa thị xã Sơn Tây, di tích Thành cổ Sơn Tây từ lâu được biết đến là một trong những công trình kiến trúc quân sự cổ độc đáo và còn giữ nguyên vẹn nhất Việt Nam. Tòa thành cũng nằm ở địa thế trung tâm chính trị - văn hóa - kinh tế của vùng xứ Đoài, nơi hội tụ, giao thoa văn hóa của miền Bắc. Độc đáo và nhiều tiềm năng, việc “đánh thức” và phát huy hết tiềm năng di tích tòa thành cổ 200 năm tuổi sẽ là động lực thúc đẩy công nghiệp văn hóa phát triển.
Khai thác “mùa vàng” của du lịch Thủ đô

Khai thác “mùa vàng” của du lịch Thủ đô

(LĐTĐ) Sau 2 năm chịu ảnh hưởng nặng nề bởi dịch Covid-19, ngành Du lịch Thủ đô Hà Nội đang phục hồi mạnh mẽ bởi cách làm bài bản, hiệu quả. Đặc biệt, tiết trời đang bước vào mùa Thu - Đông, được xem là “mùa vàng” của du lịch Thủ đô, Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Trần Trung Hiếu cho biết, ngành Du lịch đã chủ động xây dựng chiến lược và kế hoạch quảng bá, tuyên truyền, đưa ra các sản phẩm mới, độc đáo, hấp dẫn hơn nữa, để đón đầu lượng khách quốc tế đến lưu trú dài ngày.
Vì những chuyến xe an toàn và thân thiện

Vì những chuyến xe an toàn và thân thiện

(LĐTĐ) Hưởng ứng tháng An toàn giao thông năm 2022, đồng thời nhằm truyền thông rộng rãi tới cộng đồng về thông điệp hành xử văn minh khi tham gia phương tiện giao thông công cộng, trong khuôn khổ dự án “Thành phố an toàn, thân thiện với em gái”, tài trợ bởi Tổ chức Plan International, sáng 17/9, Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững phối hợp với Trung tâm Quản lý Giao thông công cộng thành phố Hà Nội tổ chức khởi động Chiến dịch “Soái ca, soái tỷ xe buýt” vì những chuyến xe an toàn và thân thiện.
Nâng tầm và gìn giữ di sản Hoàng thành Thăng Long

Nâng tầm và gìn giữ di sản Hoàng thành Thăng Long

Kể từ khi Hoàng thành Thăng Long được phát lộ, đã có nhiều nỗ lực của Thành phố nói chung và Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội nói riêng trong công tác trùng tu, gìn giữ và phát huy giá trị khu di sản này.
Ẩm thực thu Hà Nội

Ẩm thực thu Hà Nội

(LĐTĐ) Xưa nay, khi nhắc tới mùa thu Hà Nội chúng ta thường nhớ về hình ảnh cây cơm nguội vàng, cây bàng lá đỏ... Thế nhưng, ngoài những hình ảnh nên thơ, mùa thu Hà Nội còn lôi cuốn du khách với các món ăn đậm chất riêng như: Cốm xanh, sấu chín, hồng ngâm...
Những người giữ nét đẹp đồ chơi Trung thu truyền thống

Những người giữ nét đẹp đồ chơi Trung thu truyền thống

(LĐTĐ) Xã hội phát triển, có vô vàn món đồ chơi hiện đại hấp dẫn cả người lớn và trẻ em. Tuy nhiên, những món đồ chơi truyền thống vẫn có sức hút đặc biệt trong dịp Tết Trung thu. Và đằng sau những món đồ chơi giản dị ấy là câu chuyện tâm huyết của những nghệ nhân ở Thủ đô đã và đang giữ gìn để những sản phẩm dân gian có sức sống lâu bền giữa cuộc sống hiện đại.
Xem thêm
Phiên bản di động