Để ngôn ngữ giao tiếp dẫn dắt văn hóa ứng xử

Kỳ 1: Khi nói bậy, văng tục len lỏi khắp nơi

(LĐTĐ) "Chẳng thơm cũng thể hoa nhài/Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An". Chính vì thế, người Tràng An xưa bao giờ cũng chú trọng đến vấn đề: "Học ăn, học nói, học gói, học mở”. Ngôn ngữ giao tiếp luôn được "tôn thờ" để đánh giá văn hóa con người. Cùng với sự mở cửa và hội nhập kinh tế quốc tế, chưa bao giờ kinh tế phát triển như hiện tại và cũng chưa khi nào đời sống nhân dân Thủ đô được ấm no, hạnh phúc như hiện nay. Song phải thẳng thắn nhìn nhận, chưa bao giờ nói bậy lại len lỏi vào khắp các ngõ ngách, vào một bộ phận cơ quan, đơn vị, nơi công cộng... như hiện tại, nó làm xấu đi nét hòa hoa của người Tràng An xưa, Hà Nội nay. Vì thế "loại bỏ" thứ văn hóa dung tục này ra khỏi ngôn ngữ giao tiếp là bổn phận của mỗi chúng ta.
Có một Hà Nội như thế! Phát huy nét đẹp người Hà Nội Người Hà Nội ngộp thở trong… khói xe

Hà Nội 24 giờ

Tôi từng có may mắn được đi và đến nhiều nơi trên dải đất hình chữ S. Mỗi nơi, mỗi vùng miền lại đọng trong tôi những nét rất riêng khác trong tính cách. Chẳng hạn, người Huế lịch thiệp và kín kẽ, người Sài Gòn hào sảng, phóng khoáng, người Hà Nội lại gieo vào lòng cảm giác thanh lịch. Sự thanh lịch của người Hà Nội có lẽ xuất phát từ việc sống và hấp thu giá trị văn hóa của mảnh đất nghìn năm văn hiến Thăng Long. Trân quý và đầy tự hào là vậy, song hiện nay dù chúng ta có nói thế nào vẫn phảo khẳng định vấn nạn nói tục, chửi thề đang trở thành "công cụ" giao tiếp của một bộ phận người dân.

Khi ngày mới bắt đầu, Hà Nội lại bắt đầu nhồn nhịp như nó vốn có, trong bản hòa âm của ngày mới hối hả, trong những âm điệu của người Hà Nội thời 4.0, dỏng tai nghe kỹ trong khắp các ngõ ngách, nẻo đường, góc phố... dù có lạc quan đến mấy vẫn không khỏi ngao ngán bởi những ngôn từ phát ra.

18h 30 khi Công ty Xổ số kiến thiết quay xong kết quả xổ số trong ngày cũng là lúc "giới chơi" lô, đề đối chiếu để biết mình có trúng lô, đề hay không. Vào cái gọi là "giờ thiêng" này, ôi thôi có dịp vào các ngõ ngách của Hà Nội mới thấy sự văng tục lên cao điểm đến mức nào. Người trúng cũng "đ... con mẹ, nay đánh con này cho vui mà cũng trúng"; kẻ thua cũng "đ... con mẹ qua tính toán kỹ thế rồi vẫn trượt"! Ngôn ngữ giao tiếp lúc này chỉ văng tục và cảm thán.

Ở chợ, nhiều tiểu thương không biết từ khi nào, chẳng phải chửi nhau, nhưng khi trò chuyện về một vấn đề gì đó của xã hội, cũng văng, đại loại: "Bà thì biết cái đ... gì, hôm qua nghe nói mai trời mưa to". Chỉ câu chuyện vui vui, nhưng cũng bị dẫn dắt bởi những câu đệm rất đỗi khó nghe.

Quay sang trưa và chiều tối, lang thang các quán nhậu, đặc biệt là quán bia hơi, ở đây trong sự hỗn tạp của đủ giọng nói, đủ câu chuyện "chén chú, chén anh" mới thấy hết "sự khủng khiếp" của ngôn từ. Đủ mọi thành phần, lao động chân tay có, làm doanh nghiệp có, viên chức, công chức nhà nước có, tri thức có và với tất cả mọi câu chuyện trên trời, dưới đất. Nhưng thay vì "miếng trầu là đầu câu chuyện" là cả những tràng văng tục. Đại loại như "anh quan tâm làm đ... gì"; "đ...con cụ nó chứ, đâu sẽ vào đấy...". Ai có môi trường sống và giao tiếp như người Tràng An xưa "lạc" vào nơi đây có lẽ phải nổi da gà, choáng với ngôn ngữ thời hiện đại.

Không những thế ngôn ngữ nói bậy, còn len lỏi vào tận chống công sở. Nói bậy giờ đây như một trọng những vấn đề rất bình thường của giao tiếp. Song những điều này còn chưa đáng sợ, cái đáng sợ nhất là ngôn ngữ nói bậy đã len lỏi vào chốn học đường, những cháu học sinh cấp 1 đến cấp 3 giờ "cũng biết" nói bậy, chửi thề. Tất nhiên là không nhiều, nhưng cũng không phải là ít khi vào giờ tan tầm, chúng ta bắt gặp từng tốp, từng tốp học sinh túm tụm nói chuyện. Trong những câu chuyện ta thoáng nghe những từ rất người lời: "Đ.. con cụ thằng kia"; hay chê, khen điều gì thì văng "vãi lều". Kể ra đây nghe có vẻ hơi thô tục, song nếu chúng ta không đề cập thì không có cơ hội để nhà trường, gia đình và toàn xã hội nhìn nhận lại vấn đề để cùng nhau uốn nắn.

Kỳ 1:  Khi nói bậy, văng tục len lỏi khắp nơi
Người Hà Nội luôn gắn với hình ảnh thanh lịch, đây là điều cần phải gìn giữ và phát huy.

Ngay trong lúc cả Thủ đô căng mình chống đại dịch, Thành phố thực hiện giãn cách xã hội, một số người vi phạm, bị lực lượng chức năng nhắc nhở cũng văng tục, chưởi thề. Người xưa từng dạy: “Lời nói không mất tiền mua/Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau” và cao xa hơn là câu “Lời nói đọi máu” để thấy được những ảnh hưởng cả tích cực và tiêu cực từ lời ăn tiếng nói.

“Văng” trên không gian mạng

Văng tục hiện hữu ngoài thực tế đã đành, rảo qua các diễn đàn trên mạng xã hội cũng dễ dàng thấy và trải nghiệm. Chẳng khó khi tìm kiếm những hiện tượng mạng xã hội như: Khá “bảnh”, Dương Minh Tuyền, Huấn Hoa Hồng… thông qua mạng xã hội như Facebook, YouTube có những clip, video đan xen không ít câu nói tục, chửi bậy. Đáng nói, những ngôn từ “Đ… mẹ”, được phát ra hết sức bản năng, và bản thân người nói cũng không hề ý thức được sức lan truyền từ những câu nói vô ý đó.

Kỳ 1:  Khi nói bậy, văng tục len lỏi khắp nơi
Người xưa từng dạy: Học ăn, học nói, học gói, học mở để thể hiện rằng chính lời ăn, tiếng nói đã làm nên “thương hiệu” của người Tràng An. Để vun bồi điều này, việc truyền dạy những điều hay, lẽ phải cho thế hệ măng non là hết sức cần thiết.

Phải khẳng định, đã và đang có hàng trăm biểu hiện lệch lạc khác đang xảy ra trên các trang mạng xã hội. Không ít người sử dụng mạng xã hội như một cách giải tỏa những căng thẳng, áp lực cuộc sống. Một bộ phận khác lại thỏa sức dùng những “uế từ” không mấy hay ho nhằm mục đích câu like, muốn thể hiện sức mạnh bản thân. Cá biệt, có những cá nhân đã nghĩ ra vô vàn cách để “lách” nhằm thỏa mãn tối đa cái thú văng tục trên môi trường ảo này. Và thế là những từ ngữ văng tục kỳ quái ra đời.

Lược qua có thể thấy, chúng chủ yếu là biến âm của những ngôn ngữ thô tục như: “Đ...” thành “éo”, “mẹ” thành “mịa”... Như một sự lan truyền âm ỉ của dịch bệnh, cũng chính từ những biến âm mang tính đối phó ấy, những từ ngữ văng tục biến thể này lại từ thế giới ảo ùa vào cuộc sống thực. Chúng biến thành những thứ tân ngôn ngữ văng tục được đón nhận và nhiều người thỏa sức vung ra nơi cửa miệng.

Phải chăng là thói quen?

Phải khẳng định, nói năng là một hành vi ứng xử. Nói thế nào, nói cái gì và nói với ai là quyền của cá nhân nhưng vẫn đòi hỏi phải theo những chuẩn mực. Chẳng thế mà, trước đây, ngay trên mảnh đất Tràng An, trong các gia đình dù giàu có hay bần hàn đều dạy dỗ con cái những ngôn từ giao tiếp chuẩn mực, có thể dễ dàng làm “mát lòng, hả dạ” người nghe.

Chẳng hạn, trong chào hỏi, giao tiếp thì người xưa chuộng từ “ạ” và “dạ”. Những từ này gần như không vắng bóng trong các câu thoại, trong giao tiếp thường nhật. Dễ thấy như: Ông ạ, bà ạ, anh ơi, chị ơi…! Dạ thưa cụ, thưa cha, thưa mẹ…!

Hẳn nhiên, việc giao tiếp thân thiện, nhã nhặn như vậy được ngầm hiểu là thước đo để nhận định người nói là được giáo dục tử tế, có văn hóa, có lịch sự hay không. Và tuyệt nhiên, người ta sẽ không dùng những lời lẽ thiếu văn hóa ở chỗ đông người.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hà Đình Đức, một nhà Hà Nội học được không ít người biết đến thì người Tràng An cần cù, cứng rắn. Hơn hết là vẻ thanh lịch đôi lúc hào hoa, yêu văn, yêu hoa, sành mỹ thuật, ăn mặc trang nhã, luôn nói lời văn vẻ dễ nghe, dễ hòa hợp với bà con phường, xóm.

Kỳ 1:  Khi nói bậy, văng tục len lỏi khắp nơi
Thanh lịch, chu đáo là nét đẹp văn hóa đã được định danh của người Hà Nội.

Chia sẻ với tôi quanh câu chuyện lời ăn, tiếng nói, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hà Đình Đức bảo, bản thân ông đã từng viết rất nhiều bài viết về câu chuyện “Ai là người Hà Nội?”.

Theo quan điểm của ông, người Hà Nội là những người sinh sống, làm việc, gắn bó và cống hiến cho sự phát triển của Thủ đô. Một phần Hà Nội là đất kẻ chợ, là người khắp nơi tụ về, có sinh hoạt, ngôn ngữ riêng của họ. Do vậy, để phát triển và tồn tại, Hà Nội phải chấp nhận văn hóa vùng miền.

Theo sự quan sát của ông, từ rất nhiều năm nay, một phần những người từ tỉnh ngoài đến đều theo nếp ăn nói của người Hà Nội, tròn vành, rõ tiếng, đúng chính tả. Những người ở Hà Nội lâu hơn, họ có quy tắc bất thành văn là giao thiệp một cách lịch lãm. Họ không nhún nhường, không kiêu ngạo, càng không cáu gắt, chửi mắng…

“Dân Thủ đô ta xưa hay tự hào mình ở Thủ đô một nước văn hiến, ở đất nghìn năm văn vật. Các cụ sống theo nền nếp lễ giáo từ nghìn xưa để lại. Ai cũng lo dạy con. Họ dạy con bắt đầu từ hiếu, rồi lễ, trung với nước, tín với bạn bè. Ngoài lối giáo dục ấy, người ta cũng học đạo đức bác ái của nhà Phật và tính thanh tao của Lão giáo”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hà Đình Đức chia sẻ.

Đau đáu bởi câu chuyện nếp xưa đang ít nhiều mờ phai, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hà Đình Đức bộc bạch, nói tục, chửi bậy không phải là “căn bệnh” mới của người Hà Nội, người Việt Nam hiện nay mà đã xuất hiện từ rất lâu. Tuy nhiên, hiện nay, sự phát triển của internet đã khiến “nạn” này trở thành vấn đề nghiêm trọng.

Những ngôn từ tục tĩu từ chợ búa, phố phường ùa vào công sở, trường học... hiện hữu khắp mọi nơi với rất nhiều lý do. Đáng báo động là, ngày càng có nhiều người trẻ nói bậy, chửi thề. Thậm chí, họ văng tục như một phản ứng tự nhiên, như câu cửa miệng mà không cần biết điều mình nói mang ý nghĩa gì.

“Hệ lụy nói tục, chửi bậy lắm rồi thành quen miệng. Nói tục nhiều “ăn” vào tính cách. Khi nạn nói tục, chửi thề, sử dụng tiếng lóng một cách thiếu văn hóa không chỉ thể hiện trong môi trường giao tiếp thông thường mà lan truyền như một thứ “vi rút độc hại” thì không thể xem đây là chuyện bình thường”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hà Đình Đức nhấn mạnh.

Kim Tiến - Giang Nam

(Còn nữa…)

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Hà Nội: Ngày đầu nới lỏng giãn cách, giao thông đông nhưng không ùn tắc

Hà Nội: Ngày đầu nới lỏng giãn cách, giao thông đông nhưng không ùn tắc

(LĐTĐ) Ngày 21/9, Hà Nội thực hiện không áp dụng quy định phân vùng; không kiểm soát giấy đi đường đối với các tổ chức, cá nhân và doanh nghiệp di ...
Xã Khánh Thượng (huyện Ba Vì): Nỗ lực vượt qua dịch bệnh Covid-19, xây dựng nông thôn mới

Xã Khánh Thượng (huyện Ba Vì): Nỗ lực vượt qua dịch bệnh Covid-19, xây dựng nông thôn mới

(LĐTĐ) Thực hiện mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, xã miền núi Khánh Thượng đã và đang tập trung lực lượng vừa tích cực phòng, chống dịch ...
Hiện tượng Evergrande có tác động dây chuyền lên thị trường BĐS và tài chính toàn cầu?

Hiện tượng Evergrande có tác động dây chuyền lên thị trường BĐS và tài chính toàn cầu?

(LĐTĐ) Nguy cơ sụp đổ của tập đoàn bất động sản Evergrande có tác động dây chuyền lên thị trường bất động sản, tài chính toàn cầu, liệu Việt Nam có ...
Không để học sinh nào vì điều kiện kinh tế mà không thể đến trường

Không để học sinh nào vì điều kiện kinh tế mà không thể đến trường

(LĐTĐ) Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) thành phố Hà Nội Chu Ngọc Anh vừa ký ban hành Chỉ thị số 21/CT-UBND về thực hiện nhiệm vụ chủ yếu năm ...
Lạng Sơn: Thu giữ gần 6 tạ nấm Lim và Linh Chi không rõ nguồn gốc

Lạng Sơn: Thu giữ gần 6 tạ nấm Lim và Linh Chi không rõ nguồn gốc

(LĐTĐ) Cục Quản lý thị trường Lạng Sơn vừa ban hành Quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với lô hàng gần 6 tạ là nấm Lim và nấm ...
Các hoạ sĩ nhóm G39 "phá cỗ tranh" dịp Tết Trung thu 2021

Các hoạ sĩ nhóm G39 "phá cỗ tranh" dịp Tết Trung thu 2021

(LĐTĐ) Nhân dịp Trung thu, hoạ sĩ Lê Thiết Cương cùng nhóm hoạ sĩ G39 đã ra mắt triển lãm trực tuyến "Phá cỗ tranh".
Tạm giữ hơn 43.000 sản phẩm bánh, kẹo không có hóa đơn, chứng từ

Tạm giữ hơn 43.000 sản phẩm bánh, kẹo không có hóa đơn, chứng từ

(LĐTĐ) Tổng Cục Quản lý thị trường cho biết, mới đây, Cục Quản lý thị trường thành phố Đà Nẵng vừa kiểm tra đột xuất một địa điểm kinh doanh trên ...

Tin khác

Người dân Thủ đô háo hức đi cắt tóc, gội đầu sau nhiều ngày "ai ở đâu, ở đó"

Người dân Thủ đô háo hức đi cắt tóc, gội đầu sau nhiều ngày "ai ở đâu, ở đó"

(LĐTĐ) Sau 2 tháng thực hiện giãn cách xã hội, sáng nay (21/9), nhiều người dân trên địa bàn Hà Nội vui mừng, phấn khỏi khi Thành phố bắt đầu nới lỏng giãn cách. Nhiều dịch vụ được mở cửa, hàng cắt tóc từ sáng sớm đã làm việc không ngơi tay.
“Giữ lửa” nghệ thuật truyền thống

“Giữ lửa” nghệ thuật truyền thống

(LĐTĐ) Trong thời buổi các loại hình giải trí thời thượng lấn át, thì điều đáng mừng là vẫn còn không ít nghệ nhân đang âm thầm “giữ lửa” những tinh túy văn hóa phi vật thể. Không ồn ào, náo nhiệt nhưng họ là những người đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn, lưu giữ, truyền dạy lại các di sản văn hóa đó tới thế hệ kế cận.
Mùa Trung thu đặc biệt

Mùa Trung thu đặc biệt

(LĐTĐ) Đêm nay Tết Trung thu, Thành phố sẽ không có các chuỗi hoạt động nhộn nhịp tại Phố cổ, cũng không có các hoạt động bày cỗ trông trăng, rước đèn ông sao, hay tổ chức văn nghệ tại các khu dân cư... Tuy nhiên, cũng giống như khai giảng online, đêm rằm Trung thu này, các em vẫn cảm nhận được một mùa Trung thu đặc biệt.
“Gỡ rối” cho các di tích, bảo tàng ở Thủ đô

“Gỡ rối” cho các di tích, bảo tàng ở Thủ đô

(LĐTĐ) Công chúng, khách tham quan luôn là mục tiêu “sống còn” của mỗi di tích, bảo tàng. Trong bối cảnh đại dịch Covid-19, các điểm đến này trên địa bàn Thủ đô đang từng bước thay đổi, nhất là ứng dụng công nghệ trong trưng bày và giới thiệu trưng bày để khả năng kết nối, tương tác với công chúng.
Các trường tiểu học quận Long Biên chung tay lan tỏa yêu thương, đẩy lùi dịch Covid-19

Các trường tiểu học quận Long Biên chung tay lan tỏa yêu thương, đẩy lùi dịch Covid-19

(LĐTĐ) Với mục tiêu kết nối, lan tỏa yêu thương, chung tay đẩy lùi dịch bệnh Covid-19, cán bộ, giáo viên Trường Tiểu học Vũ Xuân Thiều (quận Long Biên, thành phố Hà Nội) đã chủ trì, phối hợp với một số trường tiểu học trên địa bàn như Sài Đồng, Giang Biên, Lê Quý Đôn huy động nguồn lực, trao quà hỗ trợ các gia đình có hoàn cảnh khó khăn, người thuê trọ, người khuyết tật... đang sinh sống tại quận Long Biên.
Quyết sách đúng từ lòng dân!

Quyết sách đúng từ lòng dân!

(LĐTĐ) Không chỉ có người trẻ mà những người cao tuổi, người khuyết tật trên địa bàn cũng tích cực, chủ động đăng ký, đến các địa điểm tiêm chủng gần nhất để tiêm vắc xin phòng Covid-19 theo chủ trương của Thành phố. Điều đó cũng cho thấy mong muốn bảo vệ bản thân, bảo vệ cộng đồng xuất phát từ nhận thức đúng đắn, sự tin tưởng vào cơ quan chức năng và sự đồng lòng của người người dân Hà Nội.
Lan tỏa tinh thần yêu thương trong mùa dịch

Lan tỏa tinh thần yêu thương trong mùa dịch

(LĐTĐ) Thời gian qua, để chung tay cùng cả nước phòng, chống dịch cũng như chăm lo đời sống cho nhân dân, Tổ phụ nữ Nhà chung cư CT36 - phường Xuân La (quận Tây Hồ) đã phát huy vai trò, trách nhiệm, có nhiều hoạt động thiết thực, cách làm hay lan tỏa yêu thương đến lực lượng tuyến đầu chống dịch và những gia đình có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn.
Tuổi trẻ Thủ đô "xuất quân" hỗ trợ đợt cao điểm chống dịch Covid-19

Tuổi trẻ Thủ đô "xuất quân" hỗ trợ đợt cao điểm chống dịch Covid-19

(LĐTĐ) Đồng hành cùng hệ thống chính trị và nhân dân Thủ đô trong giai đoạn mới của công tác phòng, chống dịch Covid-19, hàng ngàn bạn trẻ ở Hà Nội đã lên đường tình nguyện tham gia hỗ trợ các quận, huyện với chiến dịch "Tuổi trẻ Thủ đô - 7 ngày cao điểm cùng Thành phố hỗ trợ tiêm chủng, truy vết F0", do Thành đoàn Hà Nội phát động.
Người cao tuổi phấn khởi được tiêm vắc xin phòng Covid-19

Người cao tuổi phấn khởi được tiêm vắc xin phòng Covid-19

(LĐTĐ) Ngày 10/9, nhiều quận, huyện trên địa bàn thành phố Hà Nội tiếp tục triển khai kế hoạch tiêm chủng và xét nghiệm diện rộng cho người dân. Nhiều người dân, đặc biệt người cao tuổi rất phấn khởi khi được tiêm vắc xin phòng dịch.
Chuyện về người lính chống dịch ở Thủ đô

Chuyện về người lính chống dịch ở Thủ đô

(LĐTĐ) Thấm nhuần tư tưởng “Vì nhân dân phục vụ”, cán bộ, chiến sĩ của Ban Chỉ huy quân sự quận Tây Hồ coi nhiệm vụ chống dịch là nhiệm vụ chiến đấu của người lính giữa thời bình. Họ sẵn sàng hy sinh quyền lợi cá nhân, không so tính thiệt hơn, lặng lẽ cống hiến trên trận tuyến không tiếng súng. Những việc làm của các anh đã để lại trong lòng người dân, nhất là những công dân về cách ly tập trung tại Trường Tiểu học Phú Thượng những tình cảm sâu đậm, tô thắm thêm hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ”.
Xem thêm
Phiên bản di động