Nỗ lực đưa văn hoá dân gian đến gần hơn với công chúng

(LĐTĐ) Đối với người dân Việt, tò he là món đồ chơi dân gian độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc dành cho cho trẻ nhỏ mỗi dịp lễ, Tết. Tò he có gốc tích xuất phát từ làng Xuân La, xã Phượng Dực, huyện Phú Xuyên (Hà Nội).
Về làng “lưu giữ” ký ức tuổi thơ… Tò he nét đẹp xưa Tò he - đồ chơi đậm nét văn hóa dân gian Nghệ nhân Tò he chuyển mình trong đại dịch

Giữ nét độc đáo của tò he

Tò he là một loại đồ chơi của trẻ em nặn hình loài vật, làm bằng bột gạo hấp chín và có nhiều màu sắc. Trước đây, nặn tò he là một nét văn hoá dân gian ở các vùng quê Việt Nam, đặc biệt là Bắc Bộ. Ban đầu, tò he là sản phẩm làm bằng bột để cúng lễ nên chúng thường có hình thù các con vật. Cũng vì thế mà tò he trước đây còn có tên gọi khác là “đồ chơi chim cò”.

Theo những người còn lưu giữ nghề tại làng Xuân La, nguyên liệu làm tò he là gạo nếp, gạo tẻ đem trộn đều, ngâm nước, sau đó đem xay hoặc giã thành bột. Bột thành phẩm được nhào kỹ đến khi không dính tay rồi mới nắm thành những nắm nhỏ, đem luộc chín. Qua khâu đoạn này, người nghệ nhân nặn tò he sẽ đem “đấu” màu và nặn hình.

Nỗ lực đưa văn hoá dân gian đến gần hơn với công chúng
Tò he được tạo hình đa dạng với màu sắc tươi sáng, bắt mắt.

Nhìn bề ngoài nhiều người nghĩ nặn tò he không khó nhưng thực tế lại không hề đơn giản. Nói cách khác, nặn tò he như một môn nghệ thuật, ngoài kỹ thuật “3V” là vê bột, véo bột, tạo vân thì còn đòi hỏi người làm phải khéo léo, sáng tạo và thực hiện chính xác trong từng chi tiết thì mới tạo ra sản phẩm bắt mắt.

Theo nghệ nhân tò he Đặng Văn Tiên - một trong 65 gương mặt trẻ được Trung ương Đoàn tuyên dương “Người thợ trẻ giỏi” toàn quốc năm 2018, công đoạn nặn tò he quan trọng là kỹ thuật luộc bột và làm bột. Bí quyết của khâu này lại phụ thuộc kinh nghiệm từng người khi ước lượng theo thời tiết.

Nói dễ hiểu hơn, mùa Đông thì phải làm bột dẻo hơn mùa Hè. Gạo phải chọn gạo nếp dẻo thì chất lượng hàng tốt và dễ làm. “Xưa các cao niên thường sử dụng màu từ vật liệu tự nhiên như màu đỏ lấy từ quả gấc, màu vàng lấy từ củ nghệ, hoa hòe, màu xanh lấy từ lá trầu không, rau ngót... Bây giờ công nghệ đã phát triển, các nghệ nhân lấy màu thực phẩm làm bánh pha chế nên thuận tiện và màu sắc cũng tươi, đẹp hơn” - nghệ nhân tò he Đặng Văn Tiên chia sẻ.

Nỗ lực đưa văn hoá dân gian đến gần hơn với công chúng
Tò he là món đồ chơi dân gian độc đáo, nét văn hoá dân gian này hiện đã đến gần hơn với công chúng.

Tò he độc đáo và thú vị song vì nhiều lý do khác nhau, đã có lúc tò he Xuân La bị mai một, quên lãng. Rất may, điều đó đã nhanh chóng bị xóa bỏ bởi sự tâm huyết của những người yêu quý nghề thủ công truyền thống. Minh chứng là, ít năm trở lại đây, tò he Xuân La xuất hiện trên khắp các phố phường Hà Nội và nhiều địa phương khác, thậm chí đã “xuất ngoại” đi biểu diễn tại một số nước.

Đến gần hơn với công chúng

Để làng nghề không bị mai một, những nghệ nhân và những người tâm huyết với tò he đóng vai trò hết sức quan trọng. Chẳng hạn, tại Xuân La, những người còn giữ nghề nơi đây luôn ý thức được giá trị văn hóa tinh thần của tò he và đã tìm mọi cách để làng nghề phát triển.

Việc Câu lạc bộ nghệ nhân tò he Xuân La ra đời năm 2009 cũng là bước ngoặt góp phần bảo tồn và phát triển làng nghề. Đươc biết, để quảng bá tò he, Câu lạc bộ đã tổ chức nhiều cuộc thi nặn tò he, quảng bá, giới thiệu sản phẩm; thường xuyên phối hợp biểu diễn tại các sự kiện văn hóa quốc tế, tại các lễ hội, triển lãm; đón tiếp các đoàn khách tham quan du lịch làng nghề; liên kết giảng dạy môn nghệ thuật nặn tò he tại trường học… những động thái này đã trực tiếp giúp cộng đồng biết đến nhiều hơn với đồ chơi truyền thống này.

Nỗ lực đưa văn hoá dân gian đến gần hơn với công chúng
Nhiều ý kiến cho rằng, nặn tò he cũng là một cách giáo dục con trẻ, hướng chúng đến cái chân, thiện, mỹ. Qua đó, con trẻ còn học được sự cần cù, tinh tế, sắc sảo, biết nâng niu quý trọng những hạt ngọc của đất, biết yêu thương và nâng niu những giá trị cuộc sống.

Ở góc độ cá nhân, hiện nhiều nghệ nhân cũng đang thầm lặng giữ và phát triển tò he. Trường hợp anh Đặng Văn Hậu, người Xuân La là ví dụ. Nghe kể, anh Đặng Văn Hậu đã được tiếp xúc với những con tò he ngay từ khi còn nhỏ. Ban đầu chỉ xuất phát từ sở thích nhưng dưới sự chỉ dạy tận tình của ông ngoại - nghệ nhân tò he nổi tiếng Đặng Văn Hạ, dần những cục bột màu, những con tò he đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của anh

Anh Hậu chia sẻ, nghề nặn tò he là một nghề quý giá, nó đã nuôi sống cả làng vượt qua những năm tháng khốn khó, thời chiến tranh và cả hiện tại. Nhưng hơn thế, điều làm người con làng Xuân La tự hào là bởi bản thân anh đang giữ gìn nét đẹp văn hoá của người Việt Nam nói chung và người Hà Nội nói riêng.

Được biết, ngoài việc nặn và bán tò he tại các hội chợ và trung tâm thương mại vào cuối tuần, anh Hậu còn mở thêm lớp dạy nghề tại nhà. Bên cạnh đó, mỗi khi nhận được lời mời đến biểu diễn và dạy tò he tại các trường tiểu học, trung học cơ sở và một số nơi trên địa bàn Hà Nội, anh đều nhiệt tình tham gia. Anh Đặng Văn Hậu hi vọng, những hoạt động của mình là chiếc cầu nối để tò he được nhiều người biết đến hơn nữa.

Nỗ lực đưa văn hoá dân gian đến gần hơn với công chúng
Mới đây, nhóm sinh viên năm 3 Khoa Viết văn, Báo chí, trường Đại học Văn hoá Hà Nội đã triển khai dự án Workshop “Nặn tò he – Khoe bản sắc”. Chương trình nhanh chóng thu hút một lượng lớn khán giả tìm hiểu về tò he truyền thống.

Trở lại câu chuyện thích ứng để phát triển, ngày nay nguyên liệu làm tò he đã được cải tiến để an toàn hơn cho người sử dụng cũng như giúp sản phẩm có thể giữ được lâu hơn mà không bị mốc, bị hỏng. Các hình dáng của tò he cũng đa dạng hơn nhằm đáp ứng thị hiếu của công chúng hiện đại. Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra là đổi mới nhưng làm sao vẫn phải giữ được nét truyền thống riêng vốn có của tò he.

Nêu quan điểm về vấn đề này, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Mai – Nhà nghiên cứu văn hoá dân gian nhận định, bảo tồn văn hóa truyền thống không có nghĩa là giữ khư khư cái gì đã có. Bởi hiện nay sự cạnh tranh trên thị trường là rất nhiều, nhất là đồ chơi hiện đại. Việc những người nghệ nhân hiện nay đang cố gắng để làm thế nào cho tò he được bền vững và để quảng bá đến nhiều nước trên thế giới là rất cần thiết.

Mới đây, nhóm Gánh Tò He – Nhóm quy tụ sinh viên năm 3 Khoa Viết văn, Báo chí, trường Đại học Văn hoá Hà Nội đã triển khai dự án Workshop “Nặn tò he - Khoe bản sắc” nhằm khơi gợi cảm hứng phục dựng lại nét văn hóa dân gian đang dần bị lãng quên ở các vùng quê Việt Nam, trong đó có tò he. Workshop “Nặn tò he - Khoe bản sắc” đã nhanh chóng thu hút một lượng lớn khán giả tìm hiểu về tò he truyền thống trong “dáng dấp” của sáng tạo hiện đại. Qua sự kiện này, nhóm Gánh Tò He cho thấy tò he vẫn có vị trí quan trọng trong đời sống và việc đưa văn hoá dân gian đến gần hơn với công chúng hoàn toàn có thể thực hiện được thông qua những cách làm sáng tạo và hiện đại.
Thu Hà – Giang Nam

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Tổ chức 3 đoàn công tác kiểm tra hoạt động đào tạo, sát hạch lái xe trên cả nước

Tổ chức 3 đoàn công tác kiểm tra hoạt động đào tạo, sát hạch lái xe trên cả nước

(LĐTĐ) Theo kế hoạch của Bộ Giao thông Vận tải (GTVT), sẽ có 3 đoàn kiểm tra phụ trách thanh tra, kiểm tra công tác đào tạo, sát hạch lái xe ...
Poly Cup 2023 - Giải Fustal hấp dẫn dành cho sinh viên cả nước

Poly Cup 2023 - Giải Fustal hấp dẫn dành cho sinh viên cả nước

(LĐTĐ) Giải vô địch Futsal Sinh viên toàn quốc - Poly Cup 2023 được đầu tư quy mô, chuyên nghiệp, hứa hẹn sẽ là giải thi đấu thể thao hấp dẫn ...
Đổi mới hình thức tuyên truyền PCCC trong trường học góc nhìn từ huyện Mỹ Đức

Đổi mới hình thức tuyên truyền PCCC trong trường học góc nhìn từ huyện Mỹ Đức

(LĐTĐ) Để đảm bảo an toàn phòng chống cháy nổ tại trường học, Công an huyện Mỹ Đức (Hà Nội) đã chú trọng xây dựng nội dung, đổi mới về hình ...
Chuẩn bị các điều kiện triển khai tốt Chương trình giáo dục phổ thông 2018 với lớp 4

Chuẩn bị các điều kiện triển khai tốt Chương trình giáo dục phổ thông 2018 với lớp 4

(LĐTĐ) Học kỳ II năm học 2022 - 2023, các đơn vị, trường học cần chuẩn bị cho công tác tuyển sinh lớp 1 năm học 2023 - 2024, trong đó ...
Quận Tây Hồ tổ chức tập huấn hoạt động nhận ủy thác cho vay

Quận Tây Hồ tổ chức tập huấn hoạt động nhận ủy thác cho vay

(LĐTĐ) Ngày 6/2, Hội Liên hiệp Phụ nữ quận Tây Hồ đã phối hợp với Ngân hàng chính sách xã hội quận tổ chức tập huấn quy trình, phương pháp kiểm ...
Công an huyện Hưng Nguyên bắt đối tượng vận chuyển 4kg ma tuý đá

Công an huyện Hưng Nguyên bắt đối tượng vận chuyển 4kg ma tuý đá

(LĐTĐ) Công an huyện Hưng Nguyên (Nghệ An) cho biết đang tạm giữ hình sự đối tượng Nguyễn Văn Cảnh (sinh năm 1966), trú tại xóm Bắc Kẻ Gai, xã Hưng ...
Nông dân huyện Mê Linh tích cực xuống đồng sản xuất đầu năm

Nông dân huyện Mê Linh tích cực xuống đồng sản xuất đầu năm

(LĐTĐ) Ngay từ những ngày đầu năm, người dân huyện Mê Linh (thành phố Hà Nội) đã tích cực xuống đồng sản xuất với mong muốn mang về mùa màng bội ...

Tin khác

Nhà thơ Lê Tiến Vượng: "Chọn lục bát để chuyển tải những câu chuyện"

Nhà thơ Lê Tiến Vượng: "Chọn lục bát để chuyển tải những câu chuyện"

(LĐTĐ) Nhà thơ, nhà báo Lê Tiến Vượng vừa cho ra mắt cùng lúc hai tập thơ là “Lục bát đùa chơi” và “Lục bát thế thời”. Ông tìm thơ ngay trong đời sống thực và được ví như phóng sự xã hội. Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với nhà thơ, nhà báo Lê Tiến Vượng về chuyện sáng tác.
Đêm thơ Nguyên Tiêu: Lễ hội mới với người yêu thơ

Đêm thơ Nguyên Tiêu: Lễ hội mới với người yêu thơ

(LĐTĐ) Tối qua (5/2), Đêm thơ Nguyên Tiêu tại Hoàng thành Thăng Long đã diễn ra đầy cung bậc cảm xúc, trở thành một lễ hội mới với người yêu thơ trong cả nước.
"Phấn khởi, tự hào đi cùng với đó là trọng trách to lớn"

"Phấn khởi, tự hào đi cùng với đó là trọng trách to lớn"

(LĐTĐ) Đó là chia sẻ của Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh Quảng Nam Hồ Quang Bửu tại Lễ đón nhận danh hiệu Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia Tết Nguyên tiêu ở Hội An diễn ra vào sáng ngày 5/2.
Đặc sắc Lễ hội Tết Nguyên Tiêu TP.HCM

Đặc sắc Lễ hội Tết Nguyên Tiêu TP.HCM

(LĐTĐ) Chiều 5/2, hàng nghìn người tập trung về các tuyến đường khu vực Chợ Lớn (quận 5, thành phố Hồ Chí Minh - TP.HCM) để chiêm ngưỡng đoàn diễu hành gồm các đội lân sư - rồng, xe hoa, nhân vật hóa trang..., mừng Tết Nguyên Tiêu của cộng đồng người Hoa ở TP.HCM.
Hà Tĩnh - Quảng Bình: Tổ chức Lễ hội Cầu ngư đầu năm

Hà Tĩnh - Quảng Bình: Tổ chức Lễ hội Cầu ngư đầu năm

(LĐTĐ) Với bà con ngư dân ở Hà Tĩnh và Quảng Bình, Lễ hội Cầu ngư đóng vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa tâm linh. Lễ hội Cầu ngư cũng là dịp để người dân biểu thị sức mạnh đoàn kết, nỗ lực gìn giữ văn hóa truyền thống của cha ông.
Chùm ảnh: Hàng ngàn người nô nức tham gia trẩy hội Đền Và

Chùm ảnh: Hàng ngàn người nô nức tham gia trẩy hội Đền Và

(LĐTĐ) Theo phong tục cổ truyền, vào các năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu, Đền Và sẽ mở hội chính với lễ rước long ngai bài vị Tam vị Đức Thánh Tản qua sông Hồng sang đền Ngự Dội thuộc xã Vĩnh Ninh (huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc). Xuân Quý Mão 2023, Đền Và vào kỳ chính hội và được tổ chức với quy mô lễ hội vùng. Hàng nghìn du khách thập phương đã tìm về Sơn Tây tham gia trẩy hội Đền Và.
Hàng nghìn người dâng lễ chùa Ngọc Hoàng vào rằm tháng Giêng

Hàng nghìn người dâng lễ chùa Ngọc Hoàng vào rằm tháng Giêng

(LĐTĐ) Ngày 5/2 (rằm tháng Giêng âm lịch), hàng nghìn du khách đổ về chùa Phước Hải (còn gọi là chùa Ngọc Hoàng) tại đường Mai Thị Lựu, phường Đa Kao, quận 1, TP.HCM để lễ bái đầu năm.
Ngày thơ Việt Nam - Điểm hẹn văn hóa của những người yêu thơ

Ngày thơ Việt Nam - Điểm hẹn văn hóa của những người yêu thơ

(LĐTĐ) Tối nay (5/2), sự kiện chính của Ngày thơ Việt Nam với chủ đề "Nhịp điệu mới" sẽ được tổ chức tại Hoàng Thành Thăng Long nhằm tăng hiệu quả âm thanh, ánh sáng và tính sân khấu của sự kiện.
Hàng ngàn du khách dự hội Đền Và xuân Quý Mão

Hàng ngàn du khách dự hội Đền Và xuân Quý Mão

(LĐTĐ) Dân gian có câu: “Thứ nhất là hội Đền Và/Thứ nhì Hội Nả, thứ ba Hội Thầy”. Vùng xứ Đoài xưa có đến hơn 200 điểm di tích thờ Đức Thánh Tản, tuy nhiên hội Đền Và thị xã Sơn Tây là lễ hội lớn nhất.
Gấp rút chuẩn bị cho Ngày thơ Việt Nam lần thứ 21 tại Hoàng thành Thăng Long

Gấp rút chuẩn bị cho Ngày thơ Việt Nam lần thứ 21 tại Hoàng thành Thăng Long

(LĐTĐ) Lần đầu tiên Ngày thơ Việt Nam sẽ được tổ chức tại Hoàng thành Thăng Long và mời đạo diễn sân khấu dàn dựng.
Xem thêm
Phiên bản di động