Bị phạt nếu “ép con học quá sức”: Nâng cao nhận thức về quyền trẻ em

Từ 15/12, phụ huynh ép con học quá sức sẽ bị phạt 5 - 10 triệu đồng; người không giáo dục con sẽ bị phạt 10 - 20 triệu đồng. Đây là lần đầu tiên quy định “ép học quá sức” được đưa vào khung xử phạt hành chính. Bên cạnh đó, những hành vi ngăn cản tiếp xúc với người thân, kỳ thị ngoại hình, giới tính, năng lực… cũng bị xử phạt ở mức tương tự. Với các hành vi gây áp lực tâm lý liên tục như bắt trẻ chứng kiến bạo lực hoặc tiếp xúc nội dung kích động bạo lực, mức phạt tăng lên 10 - 20 triệu đồng.

Từ 15/12, phụ huynh ép con học quá sức sẽ bị phạt 5 - 10 triệu đồng. Ảnh minh hoạ.

Ngoài ra, người bỏ mặc trẻ em, không chăm sóc phụ nữ mang thai, người cao tuổi… bị phạt 10 - 20 triệu đồng; hành vi ép lao động quá sức hoặc kiểm soát tài chính trong gia đình bị phạt 20 - 30 triệu đồng.

Tuy vậy, điều khiến nhiều phụ huynh bối rối nhất vẫn là khái niệm “ép học quá sức” vốn có ranh giới rất mong manh với việc “đôn đốc học tập”.

Phụ huynh lo lắng

Chị Trang chia sẻ: “Tôi rất bối rối về việc thế nào là cưỡng ép con học tập quá sức. Con đi học về có bài tập thì chắc chắn phải làm, nhưng con đang tuổi ăn chơi, hay chểnh mảng học tập. Nếu tôi không đôn đốc, thậm chí ngồi ngay bên cạnh con để kèm cặp thì có lẽ con sẽ không thể hoàn thành bài tập về nhà. Đến cả khi có mẹ ngồi bên cạnh mà con còn có đủ mọi lý do như khát nước, đi vệ sinh, bút hết mực, đau chân, đau lưng,… để tranh thủ “trốn” làm bài tập. Nhất là đến mùa thi, nhiều khi hai mẹ con “đánh vật” với nhau tới 11h đêm mới xong bài. Nhưng nếu không chăm chỉ làm bài tập thì tôi sợ cháu bị hổng kiến thức và không thể theo kịp các bạn trên lớp”.

Vừa là giáo viên, vừa là phụ huynh của một bạn học sinh năm nay thi lên cấp 3, chị Lại Thị Mến (Hoàng Liệt, Hà Nội) cũng không khỏi băn khoăn: “Khối lượng bài tập của học sinh chuyển cấp luôn rất lớn, bởi vì tỷ lệ cạnh tranh để vào trường công lập ở Hà Nội năm nào cũng cao. Thế nên việc học tập của các con chắc chắn sẽ vất vả. Về nhà cũng cần phụ huynh nhắc nhở các con và bản thân các con cũng phải có ý thức thì mới có hy vọng đạt được mục tiêu.

Nhưng đâu phải bạn học sinh nào cũng chăm chỉ tự giác, cha mẹ muốn tốt cho con thì buộc phải thúc đẩy. Nhưng thúc đẩy đến mức độ nào thì bị coi là ép buộc, và khi ấy cha mẹ sẽ bị xử phạt ra sao thì tôi cũng thực sự chưa hình dung được. Đâu phải cứ ngồi vào bàn học nhiều giờ liên tục là đang cưỡng ép con học, cũng đâu phải cứ nhiều bài tập là con đang quá sức. Tôi nghĩ nhà nước cần có những văn bản hướng dẫn cụ thể hơn để chúng tôi hiểu rõ về quy định này”.

Cần định nghĩa rõ ràng để tránh áp dụng cảm tính

Theo các chuyên gia giáo dục và tâm lý học đường, quy định mới có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ trẻ em khỏi những hành vi gây tổn hại về sức khỏe thể chất và tinh thần. Tuy nhiên, gia đình là nơi mà ranh giới giữa “cưỡng ép” với “đôn đốc” rất khó xác định. Để áp dụng quy định mới vào thực tế đời sống thì cần có hướng dẫn cụ thể, tránh việc phụ huynh hoang mang hoặc cơ quan chức năng khó xác định mức độ vi phạm.

Quy định mới có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền trẻ em. Ảnh minh hoạ.

Bà Chi Mai (Chuyên viên tư vấn tâm lý học đường, hệ thống Vinschool) cho hay: “Học quá sức không chỉ được đo bằng số giờ trẻ ngồi vào bàn học mà cần đánh giá trên tổng thể: khối lượng bài tập, yêu cầu chương trình học, tình trạng sức khỏe, độ tuổi, khả năng tiếp thu và dấu hiệu căng thẳng kéo dài. Trẻ học 2-3 tiếng mỗi tối chưa chắc đã là quá sức nếu các em vẫn ăn ngủ bình thường, không căng thẳng, vẫn được nghỉ ngơi, vui chơi. Trong khi có nhiều em chỉ học 1-1,5 tiếng nhưng khối lượng kiến thức quá nặng, áp lực từ cha mẹ quá lớn khiến trẻ rơi vào stress, mất ngủ, đau đầu, sợ hãi khi ngồi vào bàn học. Đó mới là biểu hiện rõ ràng của học quá sức.

Việc cha mẹ nhắc nhở, hướng dẫn làm bài tập, hoặc yêu cầu con hoàn thành nhiệm vụ đúng chương trình học không phải là cưỡng ép. Nhưng nếu bắt trẻ học khuya triền miên dù đã mệt, không cho trẻ nghỉ giải lao, mắng chửi, so sánh, đe dọa hay đánh đập khi trẻ không đạt yêu cầu… thì đó là hành vi cưỡng ép.”

Bà cũng đề xuất các cơ quan quản lý nên đưa ra các tiêu chí tham khảo như khuyến nghị số giờ học phù hợp từng lứa tuổi, dấu hiệu nhận biết trẻ học quá sức, nguyên tắc phụ huynh cần tuân thủ khi hỗ trợ con học tập… để gia đình có căn cứ điều chỉnh. Không thể để phụ huynh lo sợ mỗi lần yêu cầu con làm bài tập về nhà.

Bà cũng đề xuất Bộ Giáo dục và các cơ quan liên quan phối hợp xây dựng tài liệu hướng dẫn dành cho cha mẹ, giáo viên và lực lượng chức năng, trong đó làm rõ: Khi nào nhắc nhở là bình thường, khi nào là ép buộc, các hành vi bị cấm (đe dọa, xúc phạm, cấm trẻ nghỉ ngơi, bắt học vượt khả năng…), khuyến nghị khối lượng bài tập phù hợp từng cấp học, cách hỗ trợ con học mà không gây áp lực, cơ chế tiếp nhận và xử lý phản ánh minh bạch, tránh hiểu sai,…

Điều quan trọng là thống nhất nhận thức: phụ huynh có trách nhiệm giáo dục con, định hướng, nhắc nhở là cần thiết. Bản chất của quy định không phải để “phạt cha mẹ”, mà nhằm nâng cao nhận thức về quyền trẻ em, giúp xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, tôn trọng sự phát triển tự nhiên của trẻ.