Tò he nét đẹp xưa

(LĐTĐ) Những ký ức về tuổi thơ của đa số người dân Việt Nam đều gắn liền với món đồ chơi mang tên tò he. Đến nay, tuy món đồ chơi dân gian này đã không còn thịnh hành, những vẫn có những nghệ nhân đang miệt mài lưu giữ và bảo tồn nét đẹp ấy ngay trong lòng Hà Nội.
Về làng “lưu giữ” ký ức tuổi thơ… Tái hiện Hà Nội văn hiến qua nghệ thuật dân gian tò he

“Tò he xanh đỏ tím vàng/ Mẹ mua mỗi độ chợ làng vào phiên/ Chim cò ngũ quả cô tiên/ Nhỏ xinh đánh đổi nỗi niềm tuổi thơ” (Trích Tò he, Hoàng Anh Tuấn (II)). Tò he, hay còn gọi là con giống bột, là một loại đồ chơi dân gian của trẻ em Việt Nam. Nhắc đến tò he, là người ta nghĩ ngay đến món đồ chơi mang đậm ký ức tuổi thơ, với những tạo hình quen thuộc và đầy màu sắc. Không ai biết chính xác tò he có từ bao giờ, nhưng trong tiềm thức của các bậc cao niên, tò he đã có từ rất lâu và là nét văn hóa dân gian mang đậm hồn Việt.

Tò he nét đẹp xưa
Tò he - món đồ chơi mang đậm ký ức của tuổi thơ

Ban đầu, tò he là sản phẩm làm bằng bột để cúng lễ nên chúng thường được tạo hình thành các con vật như công, gà, trâu, bò,..nên ngoài cái tên tò he hay con giống bột, nó còn được gọi với cái tên “bánh chim cò”. Cũng có nơi lại gọi là “con bánh” bởi những tạo hình đĩa xôi, nải chuối,.. để mang đi lễ chùa. Con giống bột gồm có ba loại là con giống của Đồng Xuân, của Phố Khách và của Phú Xuyên. Tuy nhiên, vào đầu năm 90, con giống bột của Đồng Xuân và Phố Khách gần như đã thất truyền, còn con giống Phú Xuyên thì chỉ thịnh hành nặn các nhân vật trong phim và được gắn vào que tre.

Nguyên liệu làm ra tò he cũng vô cùng đặc biệt. Tò he thường được làm bằng bột tẻ pha chút nếp, đem xay nhuyễn, luộc chín, pha thêm chút đường để có thể ăn được, tò he không phải là món đồ chơi sản xuất máy móc rồi mới mang ra bán. Mọi nguyên liệu đều được chuẩn bị sẵn ở nhà, sau đó đến nơi, nghệ nhân mới luộc bột, pha màu (ngày xưa thường sử dụng màu từ các nguyên liệu tự nhiên như dầu gấc, lá trầu,…nhưng hiện nay dùng phẩm màu để tiện hơn cho việc tạo hình) để đảm bảo chất lượng cho sản phẩm…

Những năm gần đây, món đồ chơi dân gian này dường như đã ít xuất hiện, cũng gần như bị bỏ quên giữa muôn vàn các loại trò chơi hiện đại, nhưng những con tò he nhỏ xinh vẫn luôn thu hút ánh nhìn của trẻ em. Và ngay giữa Hà Nội, cũng có một làng nghề truyền thống lưu giữ nét đẹp này.

Cách trung tâm Hà Nội 30km, làng Xuân La, xã Phượng Dực, huyện Phú Xuyên là làng nghề tò he duy nhất ở Việt Nam. Với tuổi đời lên đến 300 năm, làng Xuân La cũng đã trở thành một mảnh ghép không thể thiếu, góp phần lưu giữ một nét đẹp văn hóa truyền thống của Hà Nội.

Cùng đất nước đi qua bao lần chuyển mình, tưởng chừng như nghề làm tò he rồi sẽ không còn được bền vững, nhưng những người dân làng Xuân La vẫn quyết tâm bám trụ với nghề. Ở Xuân La, không ai là không biết làm tò he, từ các cụ già cho tới các em nhỏ.

Và nhắc đến làng nghề này, không ai là không biết đến anh Đặng Văn Hậu - nghệ nhân 34 tuổi với 16 năm gắn bó với nghề nặn tò he. Trong quá trình giữ gìn nghề nặn tò he truyền thống, tuy gặp phải không ít khó khăn, nhưng anh may mắn được gặp nhà nghiên cứu văn hóa Trịnh Bách và nghệ nhân Phạm Nguyệt Ánh - người duy nhất còn làm được con giống Đồng Xuân.

Kết hợp từ kỹ thuật của nghệ nhân Nguyệt Ánh cùng những ký ức và phác họa của nhà nghiên cứu Trịnh Bách, anh Hậu đã học và phục hồi được những con giống cổ như ngày xưa. Từ con giống chợ Đồng Xuân đến con giống Phố Khách, con giống Phú Xuyên đều đã được phục hồi từ năm 2017. Và thế là từ đó đến nay, những người dân Hà Nội lại được nhìn thấy những con nghê hý châu, sư tử hý cầu, con cá vàng, bộ lục súc và cả con giống ở Huế cũng được phục hồi lại gần như đầy đủ.

Không chỉ cố gắng mang nét đẹp về món đồ chơi tuổi thơ này quay lại, các nghệ nhân làng Xuân La còn mong muốn được mang tò he ra nước ngoài, để khẳng định với bạn bè quốc tế một nét văn hóa lâu đời và đặc sắc của người dân Việt Nam.

Mốc đánh dấu mang tò he đi “xuất ngoại” là ngày nghệ nhân Nguyễn Văn Thuận nhận được giấy mời sang Nhật Bản tham dự hội chợ Quốc tế Expo - Aichi năm 2005 và sang Mỹ nhân dịp kỷ niệm 10 năm bình thường hóa quan hệ Việt - Mỹ. Hay vào năm 2012, nghệ nhân Nguyễn Văn Định được Hội di sản Văn hóa Việt Nam phối hợp cùng Đại sứ quán Việt nam tại Nhật Bản mời tham gia biểu diễn nặn tò he trong chương trình “Lễ hội Việt Nam tại Nhật Bản”.

Và ngày nay, để tiếp tục giữ lửa cho một làng nghề truyền thống, không chỉ anh Hậu mà các nghệ nhân tại làng Xuân La vẫn đang từng ngày đổi mới trong cách nặn tò he, đồng thời tìm ra nguồn nguyên liệu có thể bảo quản tò he trong thời hạn vài năm, cập nhật các nhân vật hoạt hình cho phù hợp với thị hiếu của lớp trẻ Việt Nam, thổi hồn vào món đồ chơi mang đậm những ký ức tuổi thơ này. Cũng với mục tiêu ấy, mà những nghệ nhân làng Xuân La đã biến tấu sản phẩm mới lạ như: Tò he trên tranh, tò he trong hộp gỗ, tò he trong cốc thủy tinh, tò he khổng lồ…

Đối với người dân Việt Nam, tò he không chỉ là một món đồ chơi dân gian độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc mà đó còn là món ăn tinh thần gần gũi, tích lũy trí tuệ nhân dân qua nhiều đời./.

Phương Linh

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Vì sao Công ty CP Đầu tư Thương mại và Dịch vụ Việt Nam Toàn Cầu chưa trả lại hàng chục tỷ đồng đặt cọc?

Vì sao Công ty CP Đầu tư Thương mại và Dịch vụ Việt Nam Toàn Cầu chưa trả lại hàng chục tỷ đồng đặt cọc?

(LĐTĐ) Không giao hàng đúng theo thời gian quy định trong hợp đồng, Công ty CP Đầu tư Thương mại và Dịch vụ Việt Nam Toàn Cầu (Công ty Toàn Cầu) ...
Lan tỏa yêu thương tới người lao động có hoàn cảnh khó khăn

Lan tỏa yêu thương tới người lao động có hoàn cảnh khó khăn

(LĐTĐ) Sáng 5/8, Liên đoàn Lao động Thành phố và Liên đoàn Lao động quận Bắc Từ Liêm đã đến thăm, tặng quà cho các đoàn viên và công nhân lao ...
Ngày 6/8, Hà Nội nắng nóng gay gắt

Ngày 6/8, Hà Nội nắng nóng gay gắt

(LĐTĐ) Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia thông tin, trong những ngày qua ở khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ có nắng nóng và nắng nóng ...
Đảm bảo sản xuất an toàn trong “vùng xanh doanh nghiệp"

Đảm bảo sản xuất an toàn trong “vùng xanh doanh nghiệp"

(LĐTĐ) Phát huy vai trò chủ động, trách nhiệm của tổ chức Công đoàn trong bảo vệ người lao động an toàn trước đại dịch và đồng hành cùng doanh nghiệp ...
300 doanh nghiệp tham gia Ngày mua sắm trực tuyến ASEAN Online Sale Day 2021

300 doanh nghiệp tham gia Ngày mua sắm trực tuyến ASEAN Online Sale Day 2021

(LĐTĐ) Chương trình Ngày mua sắm trực tuyến lớn nhất ASEAN 2021 - ASEAN Online Sale Day 2021 sẽ chính thức diễn ra từ 0h00 ngày 8/8/2021 và kéo dài đến ...
Hướng dẫn bố trí địa điểm tạm thời và mở lại chợ sau thời gian đóng cửa phòng dịch

Hướng dẫn bố trí địa điểm tạm thời và mở lại chợ sau thời gian đóng cửa phòng dịch

(LĐTĐ) Để mở trở lại đối với các chợ tạm thời đóng cửa do có ca nhiễm Covid-19, Bộ Công Thương lưu ý, 100% tổ chức, cá nhân quản lý chợ, ...
Hà Nội: Đẩy nhanh triển khai phương án "vắc xin về tới đâu phải tiêm ngay cho người dân tới đó"

Hà Nội: Đẩy nhanh triển khai phương án "vắc xin về tới đâu phải tiêm ngay cho người dân tới đó"

(LĐTĐ) Về việc tập trung thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm trong tháng 8 và các tháng cuối năm 2021, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội cho biết ...

Tin khác

Tăng cường giá trị “vắc xin tinh thần” trong phòng, chống dịch Covid-19

Tăng cường giá trị “vắc xin tinh thần” trong phòng, chống dịch Covid-19

(LĐTĐ) Nhằm triển khai có hiệu quả chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Chính phủ và chung tay cùng cộng đồng trong công tác phòng, chống dịch bệnh Covid-19, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện công tác thông tin, tuyên truyền phòng, chống dịch bệnh Covid-19 trong năm 2021.
Thương về... chạn bát ngày xưa

Thương về... chạn bát ngày xưa

(LĐTĐ) Cái chạn bát đơn giản chỉ là tủ đựng thức ăn, nhưng đã đi vào ký ức của nhiều người. Không hiểu sao, chạn chỉ là nơi để úp bát, cất thức ăn thôi, mà mỗi khi nhắc tới lại khiến ta bỗng rưng rức nhớ thương.
Giữ lửa âm nhạc cổ truyền trong dòng chảy hiện đại

Giữ lửa âm nhạc cổ truyền trong dòng chảy hiện đại

(LĐTĐ) Trước những đổi thay của cuộc sống, âm nhạc cổ truyền Việt Nam đang đứng trước tình trạng bị mai một và thậm chí có thể biến mất. Việc tìm ra một giải pháp để bảo tồn món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của người Việt đang là một bài toán nan giải.
Phảng phất heo may tháng Tám

Phảng phất heo may tháng Tám

(LĐTĐ) Tháng Tám, mùa hạ vẫn dùng dằng chưa muốn chia tay nên mùa thu mới chỉ dám khe khẽ phảng phất heo may. Phố Hà Nội bỗng chênh chao trong khoảnh khắc giao mùa khiến lòng người cũng chợt bâng khuâng.
Văn hóa thưởng trà của người Việt

Văn hóa thưởng trà của người Việt

(LĐTĐ) Không biết từ bao giờ, trà có mặt trong đời sống hàng ngày của người Việt Nam, từ ấm trà bên vỉa hè đến ấm trà trong gia đình. Chén trà cũng là khởi nguồn của rất nhiều câu chuyện, gắn kết thêm những con người chưa từng quen biết lại với nhau.
Chất “thiền” trong thơ Nguyễn Văn Long

Chất “thiền” trong thơ Nguyễn Văn Long

(LĐTĐ) Vốn là sinh viên Văn khoa Đại học Tổng hợp Hà Nội, ra trường nhân duyên lại theo đuổi con đường doanh nhân, võ sư và hiện tại là cán bộ quản trị truyền thông của một trường đại học danh tiếng (Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Truyền thông của Đại học Kinh doanh & Công nghệ Hà Nội), nhưng Nguyễn Văn Long ((Nguyễn Công Giáp) vẫn yêu thích thơ văn.
Chọn lối đi riêng cho nghệ thuật sơn mài trên gỗ

Chọn lối đi riêng cho nghệ thuật sơn mài trên gỗ

(LĐTĐ) Nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát chọn lối đi riêng cho mình bằng việc kết hợp thành công chất liệu sơn mài lên gỗ cho ra những tác phẩm giàu bản sắc văn hóa dân tộc.
Nghề dệt thổ cẩm của phụ nữ dân tộc Lào

Nghề dệt thổ cẩm của phụ nữ dân tộc Lào

(LĐTĐ) Người dân tộc Lào đến Điện Biên sinh sống từ cách đây khoảng hơn 300 năm. Nhiều thế kỷ đã trôi qua, nghề dệt thủ công truyền thống của họ vẫn luôn được gìn giữ.
Đi qua mùa thị chín

Đi qua mùa thị chín

(LĐTĐ) Những ngày cuối hạ, thời tiết thật đỏng đảnh với thoắt nắng thoắt mưa. Khi những trái mít cuối mùa rời cây, trên đầm, vài bông sen muộn cố khoe sắc cho trọn mùa, ấy là khi đã tới mùa thị. Hương thị ngát thơm, ngọt ngào đưa ta về miền cổ tích với những mảnh ký ức nho nhỏ dễ thương.
Gỡ “lỗi” văn hóa ứng xử thời 4.0

Gỡ “lỗi” văn hóa ứng xử thời 4.0

(LĐTĐ) Không thể phủ nhận những lợi ích mà Cách mạng công nghiệp 4.0 đã mang lại cho các nước, trong đó có cả Việt Nam. Công nghệ số phát triển, đồng nghĩa với việc con người được tiếp xúc nhiều hơn với mạng xã hội. Nhưng liệu đây có phải là một trong những nguyên nhân khiến cho cách ứng xử giữa người với người đang ngày một kém đi?
Xem thêm
Phiên bản di động