Ngắm chuồn chuồn tre rực rỡ sắc màu ở Thạch Xá

(LĐTĐ) “Chuồn chuồn có cánh thì bay/ Có thằng cu Tí thò tay bắt chuồn”, câu đồng dao truyền miệng ấy cứ mãi hiện lên trong suy tưởng của tôi mỗi dịp ghé về thăm quê. Mảnh đất nghèo nhưng bù lại có dòng sông Đáy uốn quanh cùng những rặng tre xanh ngát phủ hai bên bờ. Tôi còn nhớ những trưa hè tung tăng, trốn giấc ngủ trưa để cùng đám bạn lang thang bên đầm sen đầy nước bắt chuồn chuồn, tát cá. Rồi những khi học bơi, thằng nọ đè thằng kia ra cho chuồn chuồn cắn rốn…để bì bõm biết bơi, biết lội. Mọi thứ của tuổi thơ như ùa về, hiện rõ khi tôi ghé xã Thạch Xá (huyện Thạch Thất) vùng đất yên bình nằm cách trung tâm Thủ đô Hà Nội gần 30km. Nơi đây được nhiều du khách biết tới với danh thắng chùa Tây Phương và với nghề làm chuồn chuồn tre.
Chuồn chuồn tre vươn cánh hội nhập "Thủ phủ" chuồn chuồn tre sôi động dịp giáp Tết

1. Thạch Thất là vùng đất cổ, có truyền thống lịch sử, văn hóa lâu đời. Điều này hẳn nhiên đúng. Trên dải đất này, tôi từng có duyên ghé qua nhiều nơi như làng mộc Chàng Sơn, đá ong Bình Yên… và ở nơi đây, tôi thấu cảm được vị làng, luôn nhận được sự đón tiếp nồng hậu của những người dân chân chất.

Ngắm chuồn chuồn tre rực rỡ sắc màu ở Thạch Xá
Chuồn chuồn tre Thạch Xá có rất nhiều loại kích cỡ và rất bắt mắt. Ảnh: Đinh Luyện

Kỳ thực, với Thạch Xá tôi biết đến nhiều hơn với đặc sản chè lam. Thức quà quê nức tiếng một thuở ấy khiến cách đây 3 năm tôi mải miết, lặn lội kiếm tìm. Nghe kể, nghề làm chè lam Thạch Xá có từ thế kỷ XV. Chè lam do dân trong vùng tự thân nghĩ ra, dựa trên những nguyên liệu chay tịnh, mộc mạc của làng quê nhằm dâng cúng Phật và dâng tổ tiên trong các dịp lễ đặc biệt như Tết hay tuần rằm. Để có món chè lam dẻo thơm, người Thạch Xá rất cầu kỳ trong khâu chọn nguyên liệu, gồm gạo nếp cái hoa vàng loại ngon, gừng ta nhỏ nhưng rất thơm và cay, lạc và cuối cùng là mạch nha, mật mía. Điểm đáng mừng là, cho đến nay người dân Thạch Xá vẫn giữ được thứ đặc sản này. Thậm chí, để phù hợp với thực khách, họ không chỉ giữ gìn cách làm truyền thống mà còn sáng tạo, biến tấu vào chè lam thêm nhiều hương vị khác như vị gấc, sầu riêng, lá dứa... Năm 2004, làng nghề chè lam Thạch Xá đã được công nhận là Làng nghề truyền thống.

Đó là với chè lam, ngay mới đây, trong một dịp lang thang cùng đồng nghiệp đi tìm những nét đặc sắc còn tồn lưu nơi xứ Đoài, chúng tôi quyết định tìm lại Thạch Xá để thấy tuổi thơ qua những cánh chuồn chuồn.

Đến Thạch Xá, nhắc đến những người còn giữ nghề làm chuồn chuồn tre, trong vùng ai nấy đều chỉ đến nhà nghệ nhân Đỗ Văn Liên. Khi tôi đến, người đàn ông tuổi ngoài 50 đang bận rộn tỉa tót phần thô của những cánh chuồn chuồn. Những cặp cánh chuồn chuồn được tỉa tót cho bớt góc cạnh rồi chất trong những xô nhựa, ước chừng cả vài trăm cái. Nghe nói, với công đoạn này, nếu thợ mài không khéo, cánh chuồn chuồn sẽ không đều, thiếu thẩm mỹ và khiến chuồn chuồn mất thăng bằng.

Nhắc đến nghề làm chuồn chuồn tre, ông Đỗ Văn Liên kể, khoảng hơn 20 năm trước, có đoàn khách du lịch thăm chùa Tây Phương, trong số đó có một người mang theo chú chuồn chuồn tre ngộ nghĩnh. Vì lạ mắt thành ra hiếu kỳ nên người dân ngó nghiêng trầm trồ. Khi ấy, ông Liên cũng ngó nghiêng và tò mò. Thế rồi, phần vì tò mò muốn khám phá điều mới lạ mà chẳng ai bảo ai ông Liên cùng một vài gia đình trong thôn bắt tay làm chuồn chuồn tre. Mỗi sản phẩm làm ra, cái sau nối cái trước dần dần vỡ ra nguyên lý. Chuồn chuồn làm ra dần đẹp và tốt hơn. Ban đầu, trong làng chỉ có vài hộ làm phục vụ bán cho khách làm quà lưu niệm. Sau này, cung không đủ cầu, nhiều gia đình trong làng cũng bắt tay vào làm, lâu dần nghề làm chuồn chuồn tre trở thành nghề mang lại thu nhập cao.

2. Những chú chuồn chuồn tre ở Thạch Xá đặc biệt ở chỗ, dù không được gắn bất kỳ một thiết bị hay động cơ nào, nhưng chúng lại có khả năng đứng thăng bằng một cách ngoạn mục ở mọi vật liệu. Khi thấy tôi nghi ngờ có “ảo thuật” trong đó, hoặc chuồn chuồn kèm theo nguyên liệu đặc biệt thì mới có thể bám vững như vậy thì ông Đỗ Văn Liên khẳng định chắc nịch: “Mọi thứ đều 100% làm từ thiên nhiên, thân thiện môi trường và đặc biệt không có gì là ảo thuật ở đây cả…”.

Kỳ thực, nhìn bề ngoài, những tưởng chuồn chuồn tre chỉ là món đồ chơi nhỏ xinh đơn giản làm từ tre nứa, song có tìm hiểu mới biết, để làm ra được một sản phẩm này lại mất khá thời gian và nhiều công sức. Đặc biệt, nguyên liệu sử dụng phải là tre khô tự nhiên, không được sử dụng tre ngâm, bị mối mọt... Để làm ra một chú chuồn chuồn hoàn chỉnh phải trải qua nhiều công đoạn, đòi hỏi người thợ phải kiên nhẫn, tỉ mỉ và chính xác. Mỗi công đoạn, từ cào tinh tre, phơi khô, cắt chia từng bộ phận cánh, thân, mỏ, vót thân uốn mỏ cong, lắp ghép cánh vào thân và cuối cùng là sơn vẽ... đều có tầm quan trọng, chẳng thể thiếu.

Theo lời ông Liên, một trong những khâu đoạn khó nhất là chắp cánh chuồn chuồn vào thân. Ở khâu này, người thợ phải khéo léo làm sao để tạo lực đối xứng cân bằng, giúp chuồn chuồn có thể đứng thăng bằng trên mọi vật liệu. Ngoài ra, một khâu cũng quan trọng không kém đó là tạo hồn cho sản phẩm. Chẳng là, sau khi hoàn thành sản phẩm ở dạng thô, những người thợ mới chính thức tạo “phần hồn” cho chúng bằng việc quét sơn, vẽ họa tiết làm đẹp bằng hơn chục loại sơn màu khác nhau. Họa tiết được trang trí trên thân và cánh hoàn toàn đều do người thợ tự tay vẽ lên, lấy cảm hứng từ chính cuộc sống thôn quê. Họa tiết có đẹp, có bắt mắt thì người tiêu dùng mới chuộng mua, mới có thể thu hút sự hiếu kỳ của con trẻ.

Ngắm chuồn chuồn tre rực rỡ sắc màu ở Thạch Xá
Những người thợ tỉ mẩn với các khâu đoạn làm chuồn chuồn tre. Ảnh: Đinh Luyện

3. Trước đây, cả làng Thạch Xá gần như hộ nào cũng làm chuồn chuồn tre để kiếm thêm thu nhập, tuy nhiên vài năm trở lại đây, tốc độ đô thị hóa, người dân dần bỏ nghề thủ công truyền thống này chuyển sang các nghề kinh doanh khác mang lại lợi nhuận tốt hơn. Chưa kể, những tháng gần đây dịch Covid-19 ập đến, các điểm du lịch phải tạm ngừng đón khách để phòng dịch khiến đầu ra của chuồn chuồn tre gần như bị cắt hẳn.

Khó khăn dồn dập, chính vì thế hiện Thạch Xá chỉ còn chưa đến 5 hộ còn gắn bó với nghề làm chuồn chuồn tre. Theo các nghệ nhân ở đây, nghề này mang lại thu nhập không cao. Mỗi chú chuồn chuồn bình thường được bán ra, người nghệ nhân cũng chỉ lãi vài nghìn bạc ít ỏi. Trong khi việc làm thủ công lại tốn nhiều công sức, lấy công làm lãi, nếu không kiên trì, ắt hẳn khó có thể duy trì được. Ngay như cơ sở nghệ nhân Đỗ Văn Liên, có thời điểm gia đình ông có hơn 10 thợ, bận rộn luôn tay chân thì mới có thể đáp ứng hết nhu cầu của khách, thì nay cố gắng lắm ông cũng chỉ duy trì việc làm cho được 1 -2 thợ.

Ngoài những khó khăn ngoại cảnh, những nghệ nhân làm chuồn chuồn tre ở Thạch Xá cũng đang đối mặt với nỗi lo không có người kế thừa. Lớp người trẻ giờ cũng không mấy mặn mà với nghề này. Trong khi đó, giá trị văn hóa, tinh hoa của làng nghề có được gìn giữ, đời sống kinh tế - xã hội của làng nghề có phát triển được hay không phụ thuộc rất nhiều vào những người trẻ tâm huyết với nghề truyền thống của quê hương.

Tạm bỏ qua những nỗi niềm trăn trở, nhìn những chú chuồn chuồn tre rực rỡ sắc màu, tôi được biết hiện nay chuồn chuồn tre không chỉ là những món quà trong những lễ hội truyền thống hay những món quà lưu niệm mà chúng còn được xuất sang nhiều nước như: Pháp, Mỹ, Nhật... Nét văn hóa truyền thống của người Việt Nam được thể hiện trên chuồn chuồn tre đã được bạn bè quốc tế biết đến. Điều này thật đáng mừng và đáng quý. Hiện mong muốn lớn nhất của những người nơi làng nghề là dịch Covid-19 sớm qua, để những cánh chuồn chuồn tre lại có thể thỏa sức khoe sắc với khách thập phương ở các điểm du lịch. Để cánh chuồn chuồn tre lại tung bay, tiếp thêm sức sống cho làng, cho nghề và cho những nghệ nhân./.

Đinh Luyện

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Hàng loạt phương tiện được yêu cầu quay đầu tại các chốt kiểm dịch

Hàng loạt phương tiện được yêu cầu quay đầu tại các chốt kiểm dịch

(LĐTĐ) Ngày 24/7, thực hiện Chỉ thị số 17/CT-UBND Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố, tại các chốt kiểm dịch cửa ngõ Thủ đô, các lực lượng chức năng ...
Hướng dẫn tổ chức thực hiện gói an sinh xã hội đối với nhóm lao động tự do tại Hà Nội

Hướng dẫn tổ chức thực hiện gói an sinh xã hội đối với nhóm lao động tự do tại Hà Nội

(LĐTĐ) Cách tổ chức thực hiện gói an sinh xã hội đối với nhóm người lao động không có giao kết hợp đồng lao động bị mất việc làm (lao động ...
Cần có giải pháp quyết liệt khắc phục các dự án trọng điểm chậm tiến độ

Cần có giải pháp quyết liệt khắc phục các dự án trọng điểm chậm tiến độ

(LĐTĐ) "Cần khắc phục các dự án trọng điểm chậm tiến độ; ưu tiên đầu tư công giai đoạn 2021-2026 có trọng tâm, trọng điểm, tránh đầu tư giàn trải để ...
Hà Nội ghi nhận thêm 10 ca mắc Covid-19

Hà Nội ghi nhận thêm 10 ca mắc Covid-19

(LĐTĐ) Trưa 24/7, Hà Nội tiếp tục ghi nhận thêm 10 trường hợp dương tính với SARS-CoV-2 đều là các trường hợp F1, trong đó 3 trường hợp tại cộng đồng ...
Cần xử lý nghiêm các vi phạm phòng, chống dịch tại chợ dân sinh

Cần xử lý nghiêm các vi phạm phòng, chống dịch tại chợ dân sinh

(LĐTĐ) Công tác phòng, chống dịch tại các chợ dân sinh trên địa bàn Hà Nội trong ngày đầu tiên thực hiện giãn cách xã hội cho thấy, bên cạnh các ...
Hà Nội chủ động xây dựng các kịch bản, phương án chống dịch theo cấp độ

Hà Nội chủ động xây dựng các kịch bản, phương án chống dịch theo cấp độ

(LĐTĐ) Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong khẳng định, Y tế Thủ đô đảm bảo được công tác phòng, chống Covid-19, từ nhân lực, vật lực để ...
Quân khu 5 tiếp nhận 14 xe chở vắc xin chuyên dụng

Quân khu 5 tiếp nhận 14 xe chở vắc xin chuyên dụng

(LĐTĐ) Hôm qua (23/7) tại Đà Nẵng, Quân khu 5 đã tổ chức tiếp nhận 14 xe tải chuyên dụng vận chuyển vắc xin từ Công ty Cổ phần Ô tô ...

Tin khác

Ngắm chuồn chuồn tre rực rỡ sắc màu ở Thạch Xá

Ngắm chuồn chuồn tre rực rỡ sắc màu ở Thạch Xá

(LĐTĐ) “Chuồn chuồn có cánh thì bay/ Có thằng cu Tí thò tay bắt chuồn”, câu đồng dao truyền miệng ấy cứ mãi hiện lên trong suy tưởng của tôi mỗi dịp ghé về thăm quê. Mảnh đất nghèo nhưng bù lại có dòng sông Đáy uốn quanh cùng những rặng tre xanh ngát phủ hai bên bờ. Tôi còn nhớ những trưa hè tung tăng, trốn giấc ngủ trưa để cùng đám bạn lang thang bên đầm sen đầy nước bắt chuồn chuồn, tát cá. Rồi những khi học bơi, thằng nọ đè thằng kia ra cho chuồn chuồn cắn rốn…để bì bõm biết bơi, biết lội. Mọi thứ của tuổi thơ như ùa về, hiện rõ khi tôi ghé xã Thạch Xá (huyện Thạch Thất) vùng đất yên bình nằm cách trung tâm Thủ đô Hà Nội gần 30km. Nơi đây được nhiều du khách biết tới với danh thắng chùa Tây Phương và với nghề làm chuồn chuồn tre.
Có một Hà Nội như thế!

Có một Hà Nội như thế!

(LĐTĐ) Những ngày này, lòng người sao thật dễ xúc động. Những thông tin về các ca nhiễm mới, về những điểm phong tỏa, cách ly và nhiều biện pháp phòng, chống dịch khác... cứ dồn dập như từng đợt sóng khiến chẳng riêng tôi mà còn có rất nhiều người cũng có cùng tâm trạng đan xen hồi hộp và lo lắng.
Chú trọng công tác phát triển đảng viên trong đoàn viên, thanh niên Thủ đô

Chú trọng công tác phát triển đảng viên trong đoàn viên, thanh niên Thủ đô

(LĐTĐ) Nhận thức rõ vị trí, vai trò là đội dự bị tin cậy của Đảng, những năm qua, các cấp bộ Đoàn thành phố Hà Nội đặc biệt quan tâm đến công tác phát triển đảng viên, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm, nhằm bổ sung lực lượng trẻ cho Đảng, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ về công tác xây dựng Đảng trong tình hình mới.
Vẻ đẹp đá ong xứ Đoài

Vẻ đẹp đá ong xứ Đoài

Xứ Đoài là một vùng văn hóa cổ với hàng loạt đình và chùa cổ, có giá trị về kiến trúc và điêu khắc. Có đi mới biết, nơi xứ Đoài ngoài nếp làng bền bỉ tồn tại qua nhiều thế kỷ, lối ứng xử mộc mạc, gần gũi của những người dân chân chất, nơi đây còn có nét độc đáo làm nên điểm nhấn đặc trưng, đó là những khối đá ong xù xì tựa như ngọc quý ẩn sâu trong lớp lang rêu phong của thời gian.
Phường Trung Phụng tặng xe thu gom rác cho công nhân môi trường

Phường Trung Phụng tặng xe thu gom rác cho công nhân môi trường

(LĐTĐ) Ngày 15/7, Đảng ủy, Ủy ban nhân dân phường Trung Phụng, quận Đống Đa tổ chức lễ trao tặng xe gom rác cho Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Môi trường đô thị Hà Nội -Chi nhánh Đống Đa.
Vàng son một thuở kim hoàn

Vàng son một thuở kim hoàn

(LĐTĐ) 36 phố phường tạo nên một nét rất riêng của Hà Nội. Các con phố gắn với một ngành nghề thủ công truyền thống, những câu chuyện về các thương hiệu “một thời vang bóng” vẫn luôn có sự hấp dẫn, như một dấu ấn đậm nét của lịch sử Hà Nội xưa.
Về Giếng Cốc, trải nghiệm vị chè cổ thụ

Về Giếng Cốc, trải nghiệm vị chè cổ thụ

(LĐTĐ) Lâu nay, người dân thôn Giếng Cốc (xã Hạ Bằng, huyện Thạch Thất, Hà Nội) vẫn có niềm tự hào riêng khi đây là vùng đất hiếm hoi “bảo tồn” được hàng chục gốc chè cổ với tuổi đời hơn trăm năm. Những cây chè này được người dân chăm sóc, lưu giữ, coi như bảo bối truyền đời của gia đình.
Sông hỏi người… bao giờ xanh trở lại?!

Sông hỏi người… bao giờ xanh trở lại?!

(LĐTĐ) Có một thời, đoạn sông Tô Lịch hơn 10km chảy qua xã Liên Ninh, huyện Thanh Trì đã "bật khóc" bởi nó bị tàn phá, bị hắt hủi. Cũng có lúc con sông đứng lặng như dòng sông chết, nước không thể chảy, bèo không thể trôi, sông bị cắt khúc đau đớn, oằn mình trong sự vô tình của con người. Đó là câu chuyện của ngày trước. Con sông nay đã “đảo chiều”, lấy lại hơi thở trong lành, mang lại nguồn nước sạch cho cả vùng quê.
Rộ trào lưu đạp xe đạp ngắm cảnh hồ Tây

Rộ trào lưu đạp xe đạp ngắm cảnh hồ Tây

(LĐTĐ) Đạp xe khám phá hồ Tây đang là hoạt động được yêu thích trong thời gian gần đây. Tuy nhiên, trong bối cảnh dịch Covid-19 vẫn còn diễn biến phức tạp, việc thực hiện nghiêm thông điệp 5K và các biện pháp phòng, chống dịch cũng là điều hết sức quan trọng.
Cuộc hành trình “xóa sổ” vùng nước chết

Cuộc hành trình “xóa sổ” vùng nước chết

(LĐTĐ) Thực hiện chủ trương của thành phố Hà Nội về cải tạo môi trường nước, trong suốt nhiều năm, chính quyền và nhân dân xã Hữu Hòa (huyện Thanh Trì) đã kiên trì, bền bỉ, đồng sức, đồng lòng thực hiện “xóa sổ” các vùng nước bị ô nhiễm, trả lại không khí trong lành cho người dân, “chuyển đổi” giếng làng bị ô nhiễm thành “bể hơi bốn mùa”, nâng cao chất lượng môi trường sống trong nhân dân.
Xem thêm
Phiên bản di động