Ngắm chuồn chuồn tre rực rỡ sắc màu ở Thạch Xá

(LĐTĐ) “Chuồn chuồn có cánh thì bay/ Có thằng cu Tí thò tay bắt chuồn”, câu đồng dao truyền miệng ấy cứ mãi hiện lên trong suy tưởng của tôi mỗi dịp ghé về thăm quê. Mảnh đất nghèo nhưng bù lại có dòng sông Đáy uốn quanh cùng những rặng tre xanh ngát phủ hai bên bờ. Tôi còn nhớ những trưa hè tung tăng, trốn giấc ngủ trưa để cùng đám bạn lang thang bên đầm sen đầy nước bắt chuồn chuồn, tát cá. Rồi những khi học bơi, thằng nọ đè thằng kia ra cho chuồn chuồn cắn rốn…để bì bõm biết bơi, biết lội. Mọi thứ của tuổi thơ như ùa về, hiện rõ khi tôi ghé xã Thạch Xá (huyện Thạch Thất) vùng đất yên bình nằm cách trung tâm Thủ đô Hà Nội gần 30km. Nơi đây được nhiều du khách biết tới với danh thắng chùa Tây Phương và với nghề làm chuồn chuồn tre.
Chuồn chuồn tre vươn cánh hội nhập "Thủ phủ" chuồn chuồn tre sôi động dịp giáp Tết

1. Thạch Thất là vùng đất cổ, có truyền thống lịch sử, văn hóa lâu đời. Điều này hẳn nhiên đúng. Trên dải đất này, tôi từng có duyên ghé qua nhiều nơi như làng mộc Chàng Sơn, đá ong Bình Yên… và ở nơi đây, tôi thấu cảm được vị làng, luôn nhận được sự đón tiếp nồng hậu của những người dân chân chất.

Ngắm chuồn chuồn tre rực rỡ sắc màu ở Thạch Xá
Chuồn chuồn tre Thạch Xá có rất nhiều loại kích cỡ và rất bắt mắt. Ảnh: Đinh Luyện

Kỳ thực, với Thạch Xá tôi biết đến nhiều hơn với đặc sản chè lam. Thức quà quê nức tiếng một thuở ấy khiến cách đây 3 năm tôi mải miết, lặn lội kiếm tìm. Nghe kể, nghề làm chè lam Thạch Xá có từ thế kỷ XV. Chè lam do dân trong vùng tự thân nghĩ ra, dựa trên những nguyên liệu chay tịnh, mộc mạc của làng quê nhằm dâng cúng Phật và dâng tổ tiên trong các dịp lễ đặc biệt như Tết hay tuần rằm. Để có món chè lam dẻo thơm, người Thạch Xá rất cầu kỳ trong khâu chọn nguyên liệu, gồm gạo nếp cái hoa vàng loại ngon, gừng ta nhỏ nhưng rất thơm và cay, lạc và cuối cùng là mạch nha, mật mía. Điểm đáng mừng là, cho đến nay người dân Thạch Xá vẫn giữ được thứ đặc sản này. Thậm chí, để phù hợp với thực khách, họ không chỉ giữ gìn cách làm truyền thống mà còn sáng tạo, biến tấu vào chè lam thêm nhiều hương vị khác như vị gấc, sầu riêng, lá dứa... Năm 2004, làng nghề chè lam Thạch Xá đã được công nhận là Làng nghề truyền thống.

Đó là với chè lam, ngay mới đây, trong một dịp lang thang cùng đồng nghiệp đi tìm những nét đặc sắc còn tồn lưu nơi xứ Đoài, chúng tôi quyết định tìm lại Thạch Xá để thấy tuổi thơ qua những cánh chuồn chuồn.

Đến Thạch Xá, nhắc đến những người còn giữ nghề làm chuồn chuồn tre, trong vùng ai nấy đều chỉ đến nhà nghệ nhân Đỗ Văn Liên. Khi tôi đến, người đàn ông tuổi ngoài 50 đang bận rộn tỉa tót phần thô của những cánh chuồn chuồn. Những cặp cánh chuồn chuồn được tỉa tót cho bớt góc cạnh rồi chất trong những xô nhựa, ước chừng cả vài trăm cái. Nghe nói, với công đoạn này, nếu thợ mài không khéo, cánh chuồn chuồn sẽ không đều, thiếu thẩm mỹ và khiến chuồn chuồn mất thăng bằng.

Nhắc đến nghề làm chuồn chuồn tre, ông Đỗ Văn Liên kể, khoảng hơn 20 năm trước, có đoàn khách du lịch thăm chùa Tây Phương, trong số đó có một người mang theo chú chuồn chuồn tre ngộ nghĩnh. Vì lạ mắt thành ra hiếu kỳ nên người dân ngó nghiêng trầm trồ. Khi ấy, ông Liên cũng ngó nghiêng và tò mò. Thế rồi, phần vì tò mò muốn khám phá điều mới lạ mà chẳng ai bảo ai ông Liên cùng một vài gia đình trong thôn bắt tay làm chuồn chuồn tre. Mỗi sản phẩm làm ra, cái sau nối cái trước dần dần vỡ ra nguyên lý. Chuồn chuồn làm ra dần đẹp và tốt hơn. Ban đầu, trong làng chỉ có vài hộ làm phục vụ bán cho khách làm quà lưu niệm. Sau này, cung không đủ cầu, nhiều gia đình trong làng cũng bắt tay vào làm, lâu dần nghề làm chuồn chuồn tre trở thành nghề mang lại thu nhập cao.

2. Những chú chuồn chuồn tre ở Thạch Xá đặc biệt ở chỗ, dù không được gắn bất kỳ một thiết bị hay động cơ nào, nhưng chúng lại có khả năng đứng thăng bằng một cách ngoạn mục ở mọi vật liệu. Khi thấy tôi nghi ngờ có “ảo thuật” trong đó, hoặc chuồn chuồn kèm theo nguyên liệu đặc biệt thì mới có thể bám vững như vậy thì ông Đỗ Văn Liên khẳng định chắc nịch: “Mọi thứ đều 100% làm từ thiên nhiên, thân thiện môi trường và đặc biệt không có gì là ảo thuật ở đây cả…”.

Kỳ thực, nhìn bề ngoài, những tưởng chuồn chuồn tre chỉ là món đồ chơi nhỏ xinh đơn giản làm từ tre nứa, song có tìm hiểu mới biết, để làm ra được một sản phẩm này lại mất khá thời gian và nhiều công sức. Đặc biệt, nguyên liệu sử dụng phải là tre khô tự nhiên, không được sử dụng tre ngâm, bị mối mọt... Để làm ra một chú chuồn chuồn hoàn chỉnh phải trải qua nhiều công đoạn, đòi hỏi người thợ phải kiên nhẫn, tỉ mỉ và chính xác. Mỗi công đoạn, từ cào tinh tre, phơi khô, cắt chia từng bộ phận cánh, thân, mỏ, vót thân uốn mỏ cong, lắp ghép cánh vào thân và cuối cùng là sơn vẽ... đều có tầm quan trọng, chẳng thể thiếu.

Theo lời ông Liên, một trong những khâu đoạn khó nhất là chắp cánh chuồn chuồn vào thân. Ở khâu này, người thợ phải khéo léo làm sao để tạo lực đối xứng cân bằng, giúp chuồn chuồn có thể đứng thăng bằng trên mọi vật liệu. Ngoài ra, một khâu cũng quan trọng không kém đó là tạo hồn cho sản phẩm. Chẳng là, sau khi hoàn thành sản phẩm ở dạng thô, những người thợ mới chính thức tạo “phần hồn” cho chúng bằng việc quét sơn, vẽ họa tiết làm đẹp bằng hơn chục loại sơn màu khác nhau. Họa tiết được trang trí trên thân và cánh hoàn toàn đều do người thợ tự tay vẽ lên, lấy cảm hứng từ chính cuộc sống thôn quê. Họa tiết có đẹp, có bắt mắt thì người tiêu dùng mới chuộng mua, mới có thể thu hút sự hiếu kỳ của con trẻ.

Ngắm chuồn chuồn tre rực rỡ sắc màu ở Thạch Xá
Những người thợ tỉ mẩn với các khâu đoạn làm chuồn chuồn tre. Ảnh: Đinh Luyện

3. Trước đây, cả làng Thạch Xá gần như hộ nào cũng làm chuồn chuồn tre để kiếm thêm thu nhập, tuy nhiên vài năm trở lại đây, tốc độ đô thị hóa, người dân dần bỏ nghề thủ công truyền thống này chuyển sang các nghề kinh doanh khác mang lại lợi nhuận tốt hơn. Chưa kể, những tháng gần đây dịch Covid-19 ập đến, các điểm du lịch phải tạm ngừng đón khách để phòng dịch khiến đầu ra của chuồn chuồn tre gần như bị cắt hẳn.

Khó khăn dồn dập, chính vì thế hiện Thạch Xá chỉ còn chưa đến 5 hộ còn gắn bó với nghề làm chuồn chuồn tre. Theo các nghệ nhân ở đây, nghề này mang lại thu nhập không cao. Mỗi chú chuồn chuồn bình thường được bán ra, người nghệ nhân cũng chỉ lãi vài nghìn bạc ít ỏi. Trong khi việc làm thủ công lại tốn nhiều công sức, lấy công làm lãi, nếu không kiên trì, ắt hẳn khó có thể duy trì được. Ngay như cơ sở nghệ nhân Đỗ Văn Liên, có thời điểm gia đình ông có hơn 10 thợ, bận rộn luôn tay chân thì mới có thể đáp ứng hết nhu cầu của khách, thì nay cố gắng lắm ông cũng chỉ duy trì việc làm cho được 1 -2 thợ.

Ngoài những khó khăn ngoại cảnh, những nghệ nhân làm chuồn chuồn tre ở Thạch Xá cũng đang đối mặt với nỗi lo không có người kế thừa. Lớp người trẻ giờ cũng không mấy mặn mà với nghề này. Trong khi đó, giá trị văn hóa, tinh hoa của làng nghề có được gìn giữ, đời sống kinh tế - xã hội của làng nghề có phát triển được hay không phụ thuộc rất nhiều vào những người trẻ tâm huyết với nghề truyền thống của quê hương.

Tạm bỏ qua những nỗi niềm trăn trở, nhìn những chú chuồn chuồn tre rực rỡ sắc màu, tôi được biết hiện nay chuồn chuồn tre không chỉ là những món quà trong những lễ hội truyền thống hay những món quà lưu niệm mà chúng còn được xuất sang nhiều nước như: Pháp, Mỹ, Nhật... Nét văn hóa truyền thống của người Việt Nam được thể hiện trên chuồn chuồn tre đã được bạn bè quốc tế biết đến. Điều này thật đáng mừng và đáng quý. Hiện mong muốn lớn nhất của những người nơi làng nghề là dịch Covid-19 sớm qua, để những cánh chuồn chuồn tre lại có thể thỏa sức khoe sắc với khách thập phương ở các điểm du lịch. Để cánh chuồn chuồn tre lại tung bay, tiếp thêm sức sống cho làng, cho nghề và cho những nghệ nhân./.

Đinh Luyện

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Quận Bắc Từ Liêm tổ chức diễn tập phòng cháy chữa cháy tại Trung tâm thương mại MM Mega Market Thăng Long

Quận Bắc Từ Liêm tổ chức diễn tập phòng cháy chữa cháy tại Trung tâm thương mại MM Mega Market Thăng Long

(LĐTĐ) Ngày 26/11, quận Bắc Từ Liêm đã tổ chức diễn tập phương án phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ (PCCC&CNCH) tại Trung tâm thương mại MM Mega ...
Nâng cao ý thức người dân và đảm bảo an toàn giao thông cuối năm

Nâng cao ý thức người dân và đảm bảo an toàn giao thông cuối năm

(LĐTĐ) Thời gian qua, mặc dù các cơ quan chức năng đã có nhiều biện pháp nhằm kéo giảm số vụ tai nạn giao thông, nhưng tình trạng vi phạm Luật ...
Trưởng quỹ biển thủ hàng chục tỷ đồng của Ngân hàng An Bình lĩnh án

Trưởng quỹ biển thủ hàng chục tỷ đồng của Ngân hàng An Bình lĩnh án

(LĐTĐ) Lợi dụng sự sơ hở của đồng nghiệp trong việc quản lý kho tiền, Trần Đình Đạt đã nhiều lần tự ý vào kho quỹ lấy tiền của Phòng giao ...
Vừa phòng, chống dịch, vừa chăm lo, hỗ trợ người lao động

Vừa phòng, chống dịch, vừa chăm lo, hỗ trợ người lao động

(LĐTĐ) Trước tình hình dịch bệnh Covid-19 có mức độ ngày càng gia tăng, trong tuần qua, các cấp Công đoàn Thủ đô tiếp tục bám sát sự chỉ đạo của ...
Công đoàn UDIC: Kịp thời khen thưởng, biểu dương gương công nhân, viên chức, lao động tiêu biểu

Công đoàn UDIC: Kịp thời khen thưởng, biểu dương gương công nhân, viên chức, lao động tiêu biểu

(LĐTĐ) Trước diễn biến phức tạp của dịch bệnh Covid-19, Công đoàn Tổng Công ty Đầu tư phát triển hạ tầng đô thị UDIC đã phát động phong trào thi đua ...
“Vua Hồ Tiêu” Phan Minh Thông kể về những mánh khóe trong kinh doanh

“Vua Hồ Tiêu” Phan Minh Thông kể về những mánh khóe trong kinh doanh

(LĐTĐ) Ấn phẩm thứ hai “Vượt lên, những con đường kinh doanh” của doanh nhân Phan Minh Thông đã được ra mắt với bạn đọc sau nhiều ngày ấp ủ. Nội ...
Góp phần thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị của các nhà trường

Góp phần thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị của các nhà trường

(LĐTĐ) Hoạt động có hiệu quả của Công đoàn khối các trường đại học, cao đẳng Hà Nội đã góp phần vào sự thành công của phong trào công nhân, viên ...

Tin khác

Vẻ đẹp Hà Nội qua lăng kính của những họa sĩ trẻ

Vẻ đẹp Hà Nội qua lăng kính của những họa sĩ trẻ

(LĐTĐ) Hình ảnh phố cổ Hà Nội mang một diện mạo mới với các gam màu tím, cam, xanh... được thể hiện một cách vô cùng độc đáo bằng đôi bàn tay và trí tưởng tượng sáng tạo của nhiều họa sĩ trẻ. Dù là ở trên bất kỳ chất liệu nào, các tác phẩm ấy đã đem đến cho những người thưởng thức hội họa có dịp nhớ về một Hà Nội cổ kính và đầy hoài niệm.
Kỳ 2: Nỗ lực vượt thách thức

Kỳ 2: Nỗ lực vượt thách thức

(LĐTĐ) Trước những thách thức của dịch Covid-19, những người làm công tác quản lý di sản của Thủ đô đã nỗ lực đổi mới, tổ chức nhiều hình thức để bảo tồn, phát huy giá trị các di sản.
Kỳ 1: Cái nôi của di sản

Kỳ 1: Cái nôi của di sản

(LĐTĐ) Không chỉ là trung tâm chính trị, kinh tế, khoa học, giáo dục quan trọng của cả nước, Hà Nội còn là trung tâm văn hóa lớn được bồi đắp qua hàng nghìn năm lịch sử với hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể đa dạng, phong phú và đặc sắc.
Nghề “thổi hồn” vào gỗ

Nghề “thổi hồn” vào gỗ

(LĐTĐ) Trải qua lịch sử hàng nghìn năm nhưng ngày nay những người thợ tại làng mộc Thượng Mạo (phường Phú Lương, quận Hà Đông) vẫn không ngừng truyền dạy cho nhau những kiến thức nghề để bảo tồn, gìn giữ và tiếp tục phát huy giá trị truyền thống của làng nghề. Bên cạnh đó, làng mộc ngày nay đang phải đối mặt với những khó khăn, việc phát triển làng nghề một cách bền vững là điều trăn trở của rất nhiều người dân nơi đây.
Đại hội Giáo hội Phật giáo Việt Nam huyện Thanh Trì lần thứ IX, nhiệm kỳ 2021-2026

Đại hội Giáo hội Phật giáo Việt Nam huyện Thanh Trì lần thứ IX, nhiệm kỳ 2021-2026

(LĐTĐ) Chào mừng kỷ niệm 40 năm ngày thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam, sáng nay (23/11), Giáo hội Phật giáo Việt Nam huyện Thanh Trì trang trọng tổ chức Đại hội lần thứ IX, nhiệm kỳ 2021-2026.
Tái hiện Hà Nội 60 ngày đêm khói lửa với trưng bày "Lời thề quyết tử"

Tái hiện Hà Nội 60 ngày đêm khói lửa với trưng bày "Lời thề quyết tử"

(LĐTĐ) Nhân kỷ niệm 75 năm ngày Toàn quốc Kháng chiến (19/12/1946-19/12/2021) và 77 năm ngày thành lập Quân đội Nhân dân Việt Nam (22/12/1944-22/12/2021), Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò tổ chức trưng bày “Lời thề quyết tử".
Nỗ lực "giữ lửa" nghề mộc Áng Phao

Nỗ lực "giữ lửa" nghề mộc Áng Phao

(LĐTĐ) Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, lúc thịnh lúc suy, song với nỗ lực gìn giữ nghề truyền thống của ông cha để lại, làng nghề mộc Áng Phao (xã Cao Dương, huyện Thanh Oai, Hà Nội) chưa bao giờ thiếu đi âm thanh vang vọng của tiếng đục, tiếng cưa, tiếng bào cũng như cảnh mua bán nhộn nhịp.
Thanh Trì: Phát huy tinh thần đại đoàn kết dân tộc

Thanh Trì: Phát huy tinh thần đại đoàn kết dân tộc

(LĐTĐ) Tối 17/11, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam thành phố Hà Nội Đàm Văn Huân cùng đoàn công tác đã dự Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc Việt Nam tại thôn 3, xã Đông Mỹ, huyện Thanh Trì nhân kỷ niệm 91 năm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11/1930-18/11/2021).
Gia tài làng cổ

Gia tài làng cổ

(LĐTĐ) Đi biết bao ngôi làng, trong đó có những ngôi làng còn giữ được vẻ đẹp bình dị, hay ngôi làng đã bị đô thị hóa, tôi nhận thấy có nhiều điều chúng ta phải ra sức gìn giữ. Yên Trường thuộc xã Trường Yên (huyện Chương Mỹ, Hà Nội) là một địa chỉ như vậy. Yên Trường hiện còn lưu giữ nhiều ngôi nhà làm bằng đá ong hàng trăm năm tuổi, nhiều giếng cổ thiên tạo mát lành và nơi đây còn có những người lặng thầm cống hiến, làm đẹp cho cảnh quan làng xóm.
Phòng, chống dịch từ những đám cưới văn minh

Phòng, chống dịch từ những đám cưới văn minh

(LĐTĐ) Từ xưa tới nay, việc cưới xin luôn là vấn đề quan trọng đối với mỗi người, ai cũng mong có cho mình một lễ cưới thật đầy đủ, chu đáo. Thế nhưng, trước tình hình dịch bệnh Covid-19 diễn biến phức tạp, từ đầu năm tới nay, nhiều gia đình tại Hà Nội đã quyết định tổ chức lễ cưới theo hướng văn minh, đơn giản, thậm chí lùi cưới, cưới online. Qua đó, góp phần không nhỏ vào cuộc chiến chống "giặc" Covid-19, lan tỏa nếp sống văn minh, lành mạnh.
Xem thêm
Phiên bản di động