Bảo tồn, kế thừa, phát huy giá trị của đàn bầu

Kỳ 1: Nhạc cụ thuần Việt độc đáo

(LĐTĐ) Trên thế giới cây đàn một dây có ở nhiều quốc gia, nhưng đều dừng lại ở mức độ khá đơn sơ, duy chỉ có đàn bầu của người Việt là phát triển ở trình độ cao với kỹ thuật diễn tấu đa dạng, phong phú, nhiều màu sắc nhưng lại rất thuần Việt.
ky 1 nhac cu thuan viet doc dao Khám phá những dấu ấn đặc sắc âm nhạc của người Khơ Mú tại Hà Nội
ky 1 nhac cu thuan viet doc dao "Nhạc của đình": Khán phòng không còn chỗ trống

Độc đáo trong nghệ thuật biểu diễn

Đàn bầu Việt Nam thuộc loại nhạc cụ (nhạc khí) một dây, nhưng khác với các loại đàn một giây của các dân tộc, quốc gia khác ở chất liệu tạo và âm chất của nó. Hình ảnh quả bầu thật giản dị, gắn liền với đời sống của người nông dân, sản xuất nông nghiệp nước ta từ lâu đời. Âm thanh của đàn bầu phong phú, diệu kỳ như giọng nói, tiếng hát, lời ru của người Việt. Trong nền âm nhạc truyền thống của Việt Nam có rất nhiều nhạc cụ, nhưng “có mặt” ở khắp các loại hình nghệ thuật biểu diễn thì chỉ có đàn bầu.

ky 1 nhac cu thuan viet doc dao
Hoa hậu Đỗ Mỹ Linh từng mang đàn bầu đi thi tài năng tại cuộc thi Hoa hậu thế giới

Trong nền âm nhạc truyền thống của các dân tộc Việt Nam có các thể loại khác nhau như dân ca, dân nhạc, âm nhạc thính phòng, âm nhạc Cung đình, âm nhạc sân khấu cổ truyền… Dân ca là một bộ phận cấu thành nền văn hóa Việt Nam, giàu bản sắc dân tộc, chính vì vậy, diễn tấu dân ca rất quan trọng trong nghệ thuật biểu diễn đàn bầu.

Nghệ thuật biểu diễn đàn bầu còn được biết đến trong phong cách thính phòng cổ truyền ở Việt Nam bởi sự phong phú và đặc sắc. Một số loại hình nổi bật như ca trù, hát văn, xẩm, Huế, đờn ca - tài tử... được coi là những loại hình độc đáo mang tính chuyên nghiệp cao, đặc biệt trong phong cách Huế và đờn ca – tài tử nam bộ.

Đối với ca kịch truyền thống, cũng không thể thiếu sự có mặt của tiếng đàn bầu. Ví dụ âm nhạc trong chèo giữ một vị trí đặc biệt, nó là một thủ pháp quan trọng nhất để biểu hiện tính cách nhân vật, tâm tư, sự việc và tạo kịch tính. Trong khi biểu diễn, mỗi nhạc công là một chủ thể sáng tạo không ai giống ai. Tùy theo tính năng và âm sắc của mỗi cây đàn mà người đàn trước kẻ đàn sau, quan trọng nhất là dựa vào tiết tấu và lòng bản chính của làn điệu mà mỗi cây đàn tự ngẫu hứng theo cách riêng của mình.

Phong cách biểu diễn đàn bầu rất giống ca hát, nốt nhạc đàn Bầu đơn giản tùy theo lời ca, các âm chỉ cần gẩy một nốt tay phải rồi sử dụng các kỹ thuật luyến láy của tay trái, hai tay phối hợp linh hoạt, tạo ra những âm thanh hiệu quả giống như một người đang hát.

Ngày nay, đàn bầu còn được biểu diễn với dân ca, nhạc cổ theo phong cách mới, dùng những biện pháp kỹ thuật mới khi chơi các bài dân ca, nhạc cổ mang lại phong cách mới phù hợp với nhu cầu của dân chúng, của thời đại mang lại hiệu quả là người nghe dễ tiếp thu, đồng thời cũng thêm mầu sắc cho việc biểu diễn âm nhạc truyền thống trên sân khấu.

Tại Hội thảo “Nghệ thuật đàn bầu Việt Nam - Truyền thống, kế thừa và phát triển” vừa qua, Phó giáo sư, Tiến sỹ Lê Anh Tuấn, Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam khẳng định: Đàn bầu là một nhạc cụ độc đáo của người dân Việt Nam. Trong diễn trình văn hóa Việt Nam nói chung, trong nền âm nhạc Việt Nam nói riêng, đàn bầu giữ một vị trí bền vững không thể phủ nhận.

Từ trong các sinh hoạt âm nhạc dân gian, lễ nghi phong tục, các loại hình sân khấu truyền thống, âm nhạc cung đình cho tới các sáng tác mới cho nhạc cụ dân tộc, nhạc cụ phương Tây trong mấy chục năm gần đây, đều thấy có sự tham gia trình diễn của đàn bầu. Việc nghiên cứu, sáng tạo trong mọi khía cạnh liên quan đến đàn bầu cũng được thực hiện từ nhiều thập kỷ qua với thành quả đạt được là những tài liệu văn bản, sách xuất bản, tác phẩm âm nhạc mới, các nhạc cụ cải tiến.

Là nhạc cụ của giai điệu

Là nhạc sĩ đã viết nhiều bản giao hưởng cho đàn bầu, Phó giáo sư, Tiến sĩ, Nghệ sĩ nhân dân Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam cho biết, âm thanh của đàn bầu phát ra gần gũi với giọng nói của con người (người Kinh) về độ rung, âm vực, luyến láy, có khả năng mô phỏng các cung bậc cao thấp của 6 âm ngữ trong tiếng Việt là: Sắc, huyền, hỏi, ngã, nặng, không. Đó là nhạc cụ của giai điệu, thiên về trữ tình, ngân nga, êm đềm, rất phù hợp với tình cảm nỉ non của người Việt, cho nên trong âm nhạc cổ truyền của người Việt, đàn bầu luôn đóng vai trò bè chính trong các hình thức diễn tấu: Độc tấu, hòa tấu, thậm chí đệm cho hát...

“Đàn bầu là một thành quả vô cùng quý giá đã được hình thành và đúc kết từ rất lâu đời, được nhiều thế hệ gọt giũa, giữ gìn, bảo tồn, phát huy, đàn bầu là tài sản vô cùng quý giá của dân tộc, là một món ăn tinh thần không thể thiếu trong sinh hoạt cộng đồng người Việt”, Tiến sĩ Bùi Văn Hộ khẳng định.

Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân cũng cho rằng, đàn bầu là nhạc cụ “độc nhất vô nhị” ở Việt Nam, là tiếng nói âm nhạc thuần khiết, là một đại diện xứng đáng cho nền văn hóa dân tộc Việt Nam. Cho đến nay, khả năng khai thác nghệ thuật diễn tấu của cây đàn bầu phong phú trên cả hai lĩnh vực sáng tác và biểu diễn. Giờ đây, ngay các nhạc sỹ quốc tế cũng bắt đầu quan tâm tìm hiểu và viết cho cây đàn bầu.

“Ca khúc “Tiếng đàn bầu”, nhạc Nguyễn Đình Phúc, thơ Lữ Giang là hiện tượng độc đáo “đàn bầu hóa giai điệu ca khúc”. Tác giả đã xây dựng giai điệu bài hát mô phỏng âm hưởng đàn bầu, và sau đó lồng ghép ca từ về cây đàn, nên hiệu quả là chỉ nghe riêng phần âm nhạc cũng hình dung ra cả hình ảnh, âm thanh của cây đàn này. Cho dù không nghe lời ca, người nghe vẫn cảm thụ đầy đủ và trọn vẹn hình tượng “độc huyền cầm””, Nhạc sỹ Đỗ Hồng Quân dẫn chứng.

Theo Tiến sĩ Bùi Văn Hộ, Phó hiệu trưởng Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Tây Bắc, cây đàn bầu đã được thế hệ ông, cha ta gọt giũa, sáng chế một cách tài tình, chỉ có một dây mà thể hiện đầy đủ mọi giai điệu, ngôn ngữ đa thanh. Tiếng đàn bầu thánh thót, giàu sức biểu hiện, có thể diễn tấu rất hay các làn điệu trong nước và cả nước ngoài, đặc biệt là các bài mang âm hưởng dân gian, cổ truyền cho đến các tác phẩm mới, nhạc nhẹ... Chính sự phong phú và đa dạng ấy mà mỗi khi nhắc đến con người, đất nước Việt Nam, một nhà thơ nữ người Pháp đã mô tả về cây đàn bầu của Việt Nam: “Cây đàn bầu thật giống với con người Việt Nam/Nghèo của cải mà giàu lòng thân ái/Giản dị mà thanh tao/Đơn sơ mà phong phú”.

“Đàn bầu là một thành quả vô cùng quý giá đã được hình thành và đúc kết từ rất lâu đời, được nhiều thế hệ gọt giũa, giữ gìn, bảo tồn, phát huy, đàn bầu là tài sản vô cùng quý giá của dân tộc, là một món ăn tinh thần không thể thiếu trong sinh hoạt cộng đồng người Việt”, Tiến sĩ Bùi Văn Hộ khẳng định.

Qua kết quả khảo sát tại một số địa phương cho thấy, ngoài các nghệ nhân, nghệ sĩ chuyên nghiệp chơi đàn bầu, còn có một đội ngũ đông đảo những người thực hành đàn bầu mang tính nghiệp dư, đến với cây đàn bằng sự yêu thích đam mê. Họ thành lập các đội nhóm, câu lạc bộ, fanpage để cùng học và trình diễn đàn bầu. Như vậy, vị trí và vai trò của đàn bầu trong đời sống văn hóa của người dân Việt Nam đã bước đầu được khẳng định dựa trên những cơ sở khoa học nhất định. Nhiều nhà nghiên cứu khẳng định, đây là cây đàn độc đáo có một không hai của dân tộc Việt, từ hình dáng, cấu tạo, tính năng, cách chơi đến âm thanh đều rất độc đáo, không giống bất cứ nhạc cụ nào trên thế giới, cho dù nhiều quốc gia cũng có đàn một dây.

Bảo Thoa

Kỳ 2: Cần được bảo tồn

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Bộ Thông tin và Truyền thông bổ nhiệm Tổng biên tập báo VietNamNet

Bộ Thông tin và Truyền thông bổ nhiệm Tổng biên tập báo VietNamNet

(LĐTĐ) Chiều ngày 1/12, Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông (TT&TT) Nguyễn Mạnh Hùng đã trao Quyết định điều động và bổ nhiệm ông Nguyễn Văn Bá, Tổng biên ...
Sun World Ha Long ưu đãi khủng, giá vé cáp treo Nữ Hoàng chỉ còn 250 ngàn đồng

Sun World Ha Long ưu đãi khủng, giá vé cáp treo Nữ Hoàng chỉ còn 250 ngàn đồng

(LĐTĐ) Từ trung tuần tháng 11, Cáp treo Nữ Hoàng thuộc Tổ hợp vui chơi giải trí số 1 Miền Bắc Sun World Ha Long chính thức đón khách trở lại. ...
Ủy ban Kiểm tra Trung ương kết luận về vị phạm của tổ chức đảng, đảng viên tại các tỉnh Đồng Nai, Thanh Hoá, Nam Định và Bình Dương

Ủy ban Kiểm tra Trung ương kết luận về vị phạm của tổ chức đảng, đảng viên tại các tỉnh Đồng Nai, Thanh Hoá, Nam Định và Bình Dương

(LĐTĐ) Trong các ngày 29 và 30/11/2022, tại Hà Nội, Ủy ban Kiểm tra (UBKT) Trung ương đã họp Kỳ thứ 23. Đồng chí Trần Cẩm Tú, Ủy viên Bộ Chính ...
Khai mạc Hội chợ Hàng Việt Nam được người tiêu dùng yêu thích năm 2022

Khai mạc Hội chợ Hàng Việt Nam được người tiêu dùng yêu thích năm 2022

(LĐTĐ) Hội chợ Hàng Việt Nam được người tiêu dùng yêu thích năm 2022 thu hút khoảng 120 doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh. Đây là cơ hội để ...
Triệt phá đường dây cá độ bóng đá tại quận Hà Đông

Triệt phá đường dây cá độ bóng đá tại quận Hà Đông

(LĐTĐ) Ngày 1/12, Công an quận Hà Đông cho biết vừa triệt phá đường dây tổ chức đánh bạc và đánh bạc dưới hình thức cá độ bóng đá qua không ...
Cây sáng kiến, cải tiến kỹ thuật của ngành điện

Cây sáng kiến, cải tiến kỹ thuật của ngành điện

(LĐTĐ) Những năm qua, công tác sáng kiến, cải tiến kỹ thuật trong thời đại Cách mạng công nghiệp 4.0 sôi nổi trong toàn Công ty Điện lực Điện Biên đã ...
Tiền đạo Văn Quyết đoạt danh hiệu cầu thủ xuất sắc nhất V-League 2022

Tiền đạo Văn Quyết đoạt danh hiệu cầu thủ xuất sắc nhất V-League 2022

(LĐTĐ) Chiều 1/12, Công ty cổ phần Bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam (VPF) đã tổ chức chương trình V-League Awards 2022 nhằm tôn vinh các cầu thủ, huấn luyện viên, ...

Tin khác

Những mùa đông của thương nhớ…

Những mùa đông của thương nhớ…

(LĐTĐ) Có đôi khi, trong cuộc đời, thứ bạn sợ cũng đồng thời là thứ bạn nhớ nhung nhiều nhất. Cái lạnh của mùa đông Hà Nội là một điều giống như thế…
Mùa đông đã về!

Mùa đông đã về!

(LĐTĐ) Hôm nay, Hà Nội lạnh với 16 độ, không mưa, mang đến cho những người nhớ mùa đông một cảm giác thích thú, dễ chịu. Những quán cà phê trở nên ấm áp hơn, hơi lạnh phả vào mặt khiến người ta thích đút tay vào túi hay nắm tay ai đó…
Phát huy giá trị văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc

Phát huy giá trị văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc

(LĐTĐ) Hội thảo quốc gia “Hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới” là sự kiện văn hóa, chính trị - xã hội lớn có ý nghĩa quan trọng, thiết thực đối với định hướng chính trị của Đảng về tập trung nghiên cứu, xây dựng và triển khai thực hiện các hệ giá trị, góp phần xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam.
Nghệ thuật làm gốm của người Chăm được UNESCO ghi danh di sản văn hoá phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp

Nghệ thuật làm gốm của người Chăm được UNESCO ghi danh di sản văn hoá phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp

(LĐTĐ) Nghệ thuật làm gốm của người Chăm đã chính thức được UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp.
Xây dựng hệ giá trị quốc gia, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc

Xây dựng hệ giá trị quốc gia, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc

(LĐTĐ) Chiều 29/11, qua một ngày làm việc nghiêm túc, khoa học, dân chủ, Hội thảo "Hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới" đã kết thúc với nhiều ý kiến phát biểu của các nhà khoa học và chuyên gia văn hóa.
Nhiều hoạt động tại Ngày hội văn hóa, thể thao và du lịch các dân tộc vùng Tây Bắc năm 2022

Nhiều hoạt động tại Ngày hội văn hóa, thể thao và du lịch các dân tộc vùng Tây Bắc năm 2022

(LĐTĐ) Ngày hội văn hóa, thể thao và du lịch các dân tộc vùng Tây Bắc lần thứ XV năm 2022 sẽ diễn ra từ ngày 2 - 4/12 tại tỉnh Phú Thọ.
Xây dựng hệ giá trị văn hóa Việt Nam thời kỳ mới: Cần sự vào cuộc của toàn xã hội

Xây dựng hệ giá trị văn hóa Việt Nam thời kỳ mới: Cần sự vào cuộc của toàn xã hội

(LĐTĐ) Theo PGS. TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, việc xây dựng hệ giá trị văn hóa Việt Nam thời kỳ mới có thành công hay không rất cần sự vào cuộc quyết liệt của tầng lớp lãnh đạo, sự đóng góp trí tuệ, tâm huyết của đội ngũ trí thức, sự tham gia của các gia đình, nhà trường và sự đồng thuận, hưởng ứng của toàn xã hội.
Xây dựng hệ giá trị văn hóa, gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới

Xây dựng hệ giá trị văn hóa, gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới

(LĐTĐ) Ngày 29/11, Ban Tuyên giáo Trung ương phối hợp với Hội đồng Lý luận Trung ương; Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Viện Hàn lâm Khoa học xã hội tổ chức Hội thảo quốc gia “Hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới”.
Ngóng trông gió lạnh đầu mùa

Ngóng trông gió lạnh đầu mùa

(LĐTĐ) Đã gần cuối tháng 11, vậy mà tiết trời Hà Nội chưa bước hẳn sang mùa đông. Sương khói heo may vẫn bảng lảng trên những vòm cây hoa sữa tỏa hương nồng nàn. Dường như năm nay, những đợt gió mùa mải đi chơi ở phương xa chưa về. Bất giác, trong tôi có chút ngóng trông gió lạnh đầu mùa.
Lễ hội Áo dài du lịch Hà Nội 2022: Từ “đại sứ văn hóa” dần trở thành “đại sứ du lịch”

Lễ hội Áo dài du lịch Hà Nội 2022: Từ “đại sứ văn hóa” dần trở thành “đại sứ du lịch”

(LĐTĐ) Lễ hội Áo dài du lịch Hà Nội 2022 được tổ chức tại phố đi bộ Hoàn Kiếm trong 3 ngày (2 - 4/12) nhằm mục tiêu kích cầu du lịch của Thủ đô, thu hút đông đảo du khách trong nước và quốc tế đến với Hà Nội. Đồng thời bảo tồn và phát triển, khai thác, tôn vinh tà áo dài truyền thống của dân tộc Việt Nam.
Xem thêm
Phiên bản di động