Bài 1: Cụ thể hoá khát vọng đổi thay

Giữa Thủ đô hiện đại với những đại lộ thênh thang và khu đô thị mới mọc lên không ngừng, hơn 1.500 khu chung cư cũ vẫn tồn tại như “những chứng nhân của thời gian” nơi lưu giữ ký ức về một thời bao cấp, về những bức tường rêu phong, hành lang hẹp và tình làng nghĩa xóm hiếm thấy trong nhịp sống thị thành. Tuy vậy, song hành với ký ức đẹp ấy là nỗi lo ngày một lớn về sự xuống cấp, mất an toàn của hàng trăm khu nhà, trong đó hơn 300 khu đã được xếp vào diện nguy hiểm cấp độ D, đe dọa an toàn tính mạng, tài sản của hàng vạn người dân.

Người dân luôn đồng hành

Gần 1 năm sau buổi xin lấy ý kiến người dân về quy hoạch, cải tạo, xây mới chung cư cũ, khu tập thể Kim Liên (phường Kim Liên), một trong những khu chung cư lâu đời nhất của Hà Nội, nhịp sống vẫn diễn ra hết sức tấp nập, hối hả nhưng đâu đó, trên những bức tường loang lổ, những vết nứt ngoằn ngoèo là lời nhắc về thời gian và sự cấp bách của việc cải tạo.

Chị Nguyễn Thị Thanh, cư dân nhà C7, chia sẻ: “Chúng tôi sống ở đây hơn 50 năm rồi, đi đâu cũng nhớ cái khu nhà nhỏ bé, nhớ bà con, hàng xóm thân tình như người nhà. Ai cũng muốn có chỗ ở mới an toàn hơn, khang trang hơn, nhưng điều bà con lo nhất vẫn là giá bồi thường và hệ số K, liệu căn hộ mới có tương xứng với nơi chúng tôi đã gắn bó cả đời người hay không”.

Tại khu tập thể Trung Tự, ông Lê Quang Hòa, một cán bộ nghỉ hưu, cho biết: “Chủ trương cải tạo là đúng đắn, người dân hoàn toàn ủng hộ. Thế nhưng nhiều năm qua, chuyện đền bù, tái định cư cứ nâng lên lại đặt xuống. Mỗi lần họp lấy ý kiến, ai cũng nói: Chỉ mong minh bạch, thống nhất để dân được an tâm ký tên. Căn hộ mới không cần quá rộng, chỉ cần hợp lý, phù hợp với giá trị thực của căn nhà cũ và đảm bảo đời sống sau này”.

Khu tập thể Kim Liên, một trong những khu chung cư lâu đời nhất của Hà Nội, nhịp sống vẫn hối hả.

Thực tế, sau các vấn đề được tái định cư tại chỗ, điều người dân quan tâm nhất hiện nay chính là cách tính hệ số K, tỷ lệ quy đổi giữa diện tích căn hộ cũ và căn hộ mới sau khi tái thiết. Nhiều người dân khu Trung Tự băn khoăn vì các khu “đất vàng” sẽ được định giá ra sao, bồi thường như thế nào vì với hệ số K = 2 cho tầng 1 và k = 1,5 cho tầng 2 trở lên thì theo tìm hiểu của họ là thấp hơn so với một số các dự án khác tại Hà Nội đã được triển khai trước đó không lâu.

Theo ông Nguyễn Đức Minh, khu B6 Kim Liên: “Bà con sẵn sàng di dời, miễn sao được quay lại sống trong môi trường tốt hơn, giá trị căn hộ được tính hợp lý. Cái cần nhất là sự rõ ràng trong chính sách để người dân hiểu, tin, và cùng chính quyền làm”.

Dẫu còn đó những băn khoăn, quan ngại nhưng điều đáng nói là phần lớn cư dân đều ủng hộ chủ trương cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ, họ hiểu rằng, không thể sống mãi trong những tòa nhà dột nát, cầu thang gỉ sét, mái tôn chắp vá nhưng hơn ai hết, họ mong chính sách cải tạo phải đi đôi với bảo đảm quyền lợi thực chất, để người dân không cảm thấy “xa lạ” trên chính mảnh đất mình đã gắn bó cả đời.

Cụ thể thủ tục, minh bạch chính sách

Thực vậy, ở ngay giữa những khối nhà chung cư, khu tập thể cũ kỹ ấy, cuộc sống vẫn luôn tiếp diễn, không chỉ bằng hơi thở của hàng vạn con người mà bằng khát vọng đổi thay. Từ những buổi đối thoại dân cư, những tờ phiếu góp ý, những bản quy hoạch mới đang dần hình thành, có thể thấy một niềm tin mới đang được thắp lên rằng cải tạo chung cư cũ không chỉ là câu chuyện xây dựng, cải tạo mà là hành trình hiện thực hoá giấc mơ an sinh tại những khu nhà, những nhưng căn hộ mang đậm những ký ức và cả niềm tự hào về Thủ đô của một thời đã qua.

Dẫu còn đó những băn khoăn, quan ngại tuy nhiên, điểm đáng ấn tượng là phần lớn cư dân đều ủng hộ chủ trương cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ.

Hàng chục buổi đối thoại giữa người dân và chính quyền đã được tổ chức tại các khu tập thể như Thành Công, Giảng Võ, Khương Thượng... thể hiện quyết tâm của Thành phố trong việc lắng nghe ý kiến người dân trước khi triển khai dự án. Nhiều người dân bày tỏ sự đồng thuận với chủ trương cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ miễn sao “nơi ở mới phải tốt hơn nơi ở cũ” và “mọi quyền lợi được đảm bảo công bằng”.

Công bằng mà nói, cộng tác cải tạo chung cư cũ, khu tập thể cũ ở Hà Nội là “bài toán khó” không chỉ bởi sự phức tạp trong cơ chế, mà còn vì lợi ích đan xen giữa người dân, doanh nghiệp và Nhà nước. Nhiều dự án từng khởi động rồi “chết yểu” vì không thống nhất được phương án bồi thường, hay kéo dài hàng chục năm chỉ dừng ở giai đoạn khảo sát.

Chính vì vậy, căn cứ từ Luật Thủ đô và hai bản Quy hoạch chung dự thảo Nghị quyết mới Quy định một số chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thực hiện các dự án cải tạo, chỉnh trang đô thị; cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư trên địa bàn của HĐND thành phố Hà Nội đang lấy ý kiến người dân và các tổ chức xã hội chính là “mảnh ghép còn thiếu”. Đó sẽ là hành lang pháp lý đầy đủ, cụ thể và nhân văn hơn khi quan điểm xây dựng dự thảo Nghị quyết đó là các cơ chế chính sách nhằm giải quyết một số khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện với những con số, công việc cụ thể.

Bên cạnh đó, Nghị quyết lần này thể hiện rõ nguyên tắc “người dân là trung tâm”, lấy sự đồng thuận làm trọng tâm của mọi chính sách. Với quy định về nguyên tắc phân chia, chi trả số tiền thu được từ đấu giá quyền sử dụng đất lớn hơn số tiền chi cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong trường họp không lựa chọn được nhà đầu tư, chủ đầu tư thực hiện dự án người dân có thể “an tâm” hơn với những khu đất vàng mà mình đang sinh sống.

Hàng chục buổi đối thoại giữa người dân và chính quyền đã được tổ chức tại các khu tập thể cho thấy quyết tâm của Thành phố trong việc lắng nghe ý kiến người dân trước khi triển khai dự án.

Các chính sách khác cũng được xây dựng theo nguyên tắc tối đa quyền lợi của người sở hữu nhà, người sử dụng đất bị thu hồi trên cơ sở đảm bảo công bằng, hài hoà lợi ích của các chủ thể tham gia mà không xung đột với các cơ chế chính sách hiện hành.

Theo Lãnh đạo Hiệp hội Bất động sản Hà Nội, điểm tích cực nhất của Nghị quyết lần này là đã khắc phục được tình trạng chồng chéo, kéo dài thủ tục, đồng thời bảo đảm quyền lợi cho người dân. Tuy nhiên, để nghị quyết thực sự đi vào cuộc sống, cần có hướng dẫn chi tiết về cơ chế xác định giá đất tái định cư, tỷ lệ diện tích căn hộ mới và việc chia sẻ lợi ích giữa “Người dân - Doanh nghiệp - Nhà nước”.

Trong khi đó, nhiều chuyên gia quy hoạch đô thị đánh giá, Thành phố đang có nhiều chính sách mới mang tính nhân văn cao, đó là không chỉ tập trung vào xây dựng lại, mà còn chú trọng giữ gìn cộng đồng và ký ức đô thị. Chính vì vậy, mỗi khu chung cư cũ đều là phần lịch sử sống của Thủ đô, nơi lưu giữ văn hóa, nếp sinh hoạt, ký ức của bao thế hệ, đo đó trong quá trình cải tạo cần vừa đổi mới vừa bảo tồn tinh thần cộng đồng.

Tuấn Dũng

(Bài 2: An cư để lạc nghiệp)