Tiếng chiêng gọi xuân về

(LĐTĐ) Cũng như người Mường ở khắp mọi miền đất nước, bên dòng Đà giang, dưới chân núi Tản, người Mường ở huyện Ba Vì (Hà Nội) vẫn giữ được những nét văn hóa độc đáo của dân tộc mình. Trong đó, cồng chiêng là một trong những nét văn hóa đặc sắc không thể thiếu.
Giữ tiếng chiêng ngân xa Tiếng Chiêng Mường ngân vang giữa Thủ đô

Rời trung tâm Hà Nội, tạm xa ồn ào phố thị, chúng tôi về miền núi cao Ba Vì để được đắm mình trong không gian thoáng mát, yên ả. Giữa mênh mang của núi rừng, tiếng cồng chiêng vang vọng, bay trên núi Tản, vọng xuống sông Đà như dải lụa uốn lượn ôm bản làng nơi người Mường sinh sống.

Tiếng chiêng gọi xuân về

Bà Nguyễn Thị Lâm (ở giữa) cùng đội cồng chiêng biểu diễn. Ảnh: Nguyễn Quốc Ân

Dừng chân ở xã Khánh Thượng, xã cao nhất của huyện Ba Vì, Hà Nội, chúng tôi may mắn được gặp bà Nguyễn Thị Lâm, 81 tuổi, người đã có thâm niên gắn bó hơn 20 năm với Câu lạc bộ cồng chiêng thôn Gò Đá Chẹ. Cầm trên tay dụng cụ cồng chiêng được đúc bằng đồng thau tròn trĩnh, bà Lâm mở đầu câu chuyện bằng lời khẳng định: “Tiếng chiêng là lời của núi, lời của sông, lời của cha ông từ ngàn xửa, ngàn xưa để lại”.

Kể lại những ký ức và niềm đam mê với cồng chiêng bằng giọng hào sảng, bà Lâm bộc bạch, ngày còn nhỏ, bà Lâm rất ham thích chơi cồng chiêng nên thường quấn quýt theo ông bà, bố mẹ tập chơi. Khi đó, từng điệu chiêng được đánh không chỉ vào mỗi dịp ngày hội, ngày Tết mà cả khi ngồi quay bông cũng chơi. Rồi giặc Pháp tàn phá, bản làng không còn chiếc chiêng nào nữa.

Một thời gian dài, mải lo làm kinh tế để thoát nghèo, núi rừng im bặt tiếng chiêng. “Cho đến khi đã cơm no áo ấm, chúng tôi nhớ lại kỷ vật thiêng liêng của cha ông với bao tiếc nuối nên bảo nhau cùng gây dựng lại. Cuối những năm 90 của thế kỷ trước (thế kỷ XX), chúng tôi đóng góp mua chiêng về chơi. Từ đó đến nay, tiếng chiêng đã vang lên trên khắp sườn đồi, chân núi, chúng tôi được sống với đúng bản sắc văn hóa của dân tộc mình”, bà Lâm cho biết.

Chiêng Mường thôn Gò Đá Chẹ cũng như chiêng của người Mường nơi khác, các âm điệu đều giữ đúng lối cổ như cha ông từ Mường Bi, Mường Vang Hoà Bình vậy. Một bộ chiêng Mường truyền thống có 12 chiếc trở lên, gồm chiêng đại, chiêng trung và cặp đôi chiêng chót. Theo bà Lâm, những gia đình giàu có ngày xưa họ có nhiều bộ chiêng quý, có những chiêng cỡ lớn 2 người khiêng nặng, đường kính to bằng cái nia phơi thóc.

Dàn cồng chiêng của người Mường chia làm 3 nhóm. Mỗi nhóm lại chia nhiệm vụ từng chiếc khác nhau, từ âm thanh cao nhất đến âm thanh trầm nhất. Khi thưởng thức cồng chiêng Mường, người nghe phải biết tìm hiểu và biết hình dung rồi mới suy xét, theo dõi, mới thấu hiểu, mới cảm nhận được cái hay của nó. Âm nhạc cồng chiêng là âm nhạc để nghe chứ không phải để xem tay gõ vào vú chuông. Những người hoà tấu cồng chiêng đều có đồng cảm xúc, vừa hòa cho mọi người nghe và cũng là cho chính mình say đắm.

Theo bà Lâm, để thưởng thức chiêng Mường thì nên nhắm mắt lại mà hình dung, mà tưởng tượng, vì chiêng Mường khi tấu lên là đại diện cho cả cộng đồng dân bản đang sinh sống yên vui, đầm ấm. Những chiêng đôi, chiêng chót thánh thót, sôi nổi đan xen vào nhau như những em bé đang nhảy nhót vô tư, tung tăng nô đùa. Tiết tấu dồn dập biến hoá liên tục. Còn những chiêng lớn, âm thanh trầm hùng, chậm chạp, nặng nề đi đồng nhịp, sâu lắng nhưng mạnh mẽ, mang biểu tượng và suy tư sâu xa, chắc chắn.

“Nghe cồng chiêng Mường là nghe tâm sự của cộng đồng Mường Việt cổ với các lứa tuổi khác nhau. Thông qua tiếng chiêng, tiếng cồng độc đáo đúc bằng đồng thau, tiếng chiêng Mường tròn trĩnh, ngân vang, đưa tâm hồn ta vút lên trời xanh, bay trên núi Tản mây mù bao phủ hay lội xuống sông Đà trong vắt khi mùa Xuân về. Tiếng chiêng như giúp người dân xóa đi những nhọc nhằn của cuộc sống với lo toan hằng ngày, làm phong phú thêm đời sống tinh thần của con người nơi đây”, bà Lâm tâm sự.

Theo phong tục của người Mường, vào những ngày đầu năm mới, mọi nhà đều nổi cồng chiêng để đón mùa Xuân. Mọi người mặc quần áo mới, thắp nén hương lên bàn thờ tổ tiên. Con cháu nghe tiếng cồng chiêng lần lượt chúc thọ ông bà, cha mẹ. Mọi người căn dặn nhau những việc tốt đẹp nên làm. Sáng mùng Một Tết, thanh niên nam nữ họp nhau lại thành hội Cồng (Sắc bùa) mùa Xuân, đối đáp nhau bằng lời hát hoà cùng tiếng cồng, tiếng chiêng.

Cũng là người giàu tâm huyết với cồng chiêng như bà Nguyễn Thị Lâm, bà Nguyễn Thị Túng (81 tuổi), cũng là thành viên trong Câu lạc bộ cồng chiêng Gò Đá Chẹ cho biết, việc chơi chiêng như món ăn tinh thần không thể thiếu: “Từ khi chơi chiêng, tôi như khỏe hơn. Chúng tôi chơi chiêng cũng là để gắn kết với nhau, sống chan hòa và hạnh phúc hơn bên con cháu”.

Bà Túng cho biết thêm, đánh chiêng thì dễ song để tiếng chiêng hay, vang vọng, có sự hòa quyện, âm vang thì cả đội phải có sự hiểu nhau, hiểu về chiêng để thuần thục, để mỗi một tiếng vang lên thành một bản nhạc của núi rừng, có thể đi vào tâm trí người nghe. “Người Mường chúng tôi nghe như chìm sâu vào ký ức tưởng chừng bị lãng quên, nơi có những cánh rừng hoang sơ, những ngọn núi Ba Vì hùng vĩ bên dòng sông Đà cuồn cuộn chảy”, bà Túng nói.

Hiện nay, với bà Lâm, bà Túng và các nghệ nhân cồng chiêng khác, việc chơi chiêng không chỉ là sở thích cá nhân, mà còn là trách nhiệm trong việc thực hiện sứ mệnh bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa bản sắc dân tộc Mường. Tuy nhiên, cũng như những giá trị văn hóa độc đáo của nhiều dân tộc khác, việc làm sao để gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa dân tộc cho thế hệ trẻ luôn là nỗi trăn trở, lo lắng. “Trong Câu lạc bộ hiện nay chủ yếu là phụ nữ. Chúng tôi đều đã ở tuổi xế bóng, yêu tiếng chiêng lắm nên chỉ mong sao các con cháu cũng quý trọng và nối tiếp”, bà Lâm bộc bạch.

Rời núi Tản khi trời đã bắt đầu nhá nhem tối, nhưng đâu đó, văng vẳng bên tai chúng tôi bản hòa tấu của dàn cồng chiêng như thể vẫn vang lên, ngân nga giữa núi rừng như lời tiễn năm cũ, lời chúc cho một năm mới sắp đến tràn đầy hạnh phúc.

Đỗ Đạt

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Nhiều tác phẩm sắc sảo, có nét mới tại Giải “Búa liềm vàng” lần thứ VII - năm 2022

Nhiều tác phẩm sắc sảo, có nét mới tại Giải “Búa liềm vàng” lần thứ VII - năm 2022

(LĐTĐ) Tối 3/2, tại Nhà hát Lớn Hà Nội, nhân kỷ niệm 93 năm Ngày thành lập Đảng, Ban Tổ chức Trung ương chủ trì, phối hợp với Báo Nhân Dân, ...
Với Đảng trọn niềm tin

Với Đảng trọn niềm tin

(LĐTĐ) Trong hành trình 93 năm qua, Đảng ta đã lãnh đạo đất nước kiên trung, anh dũng, bản lĩnh và trí tuệ, đổi mới và phát triển, đi hết từ ...
Sôi nổi giải kéo co trong công nhân, viên chức, lao động huyện Thường Tín

Sôi nổi giải kéo co trong công nhân, viên chức, lao động huyện Thường Tín

(LĐTĐ) Mới đây, Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) huyện Thường Tín đã phối hợp với Trung tâm Văn hóa - Thông tin và Thể thao huyện tổ chức giải kéo co ...
Phát động phong trào thi đua trong công nhân, viên chức, lao động huyện Thạch Thất

Phát động phong trào thi đua trong công nhân, viên chức, lao động huyện Thạch Thất

(LĐTĐ) Nhằm tiếp tục phát huy những kết quả đã đạt được trong công tác thi đua khen thưởng, tích cực hưởng ứng các phong trào thi đua do Liên đoàn ...
Kiểm tra công tác phổ cập giáo dục, xóa mù chữ trên địa bàn quận Ba Đình

Kiểm tra công tác phổ cập giáo dục, xóa mù chữ trên địa bàn quận Ba Đình

(LĐTĐ) Ủy ban nhân dân quận Ba Đình vừa đón đoàn công tác của Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Hà Nội do Chủ tịch Công đoàn ngành Giáo dục ...
Bí thư Thành ủy Hà Nội Đinh Tiến Dũng thị sát một số chung cư cũ

Bí thư Thành ủy Hà Nội Đinh Tiến Dũng thị sát một số chung cư cũ

(LĐTĐ) Chiều 3/2, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Đinh Tiến Dũng đi kiểm tra thực địa tại nhà C8 Khu tập thể Giảng Võ (quận ...
Gấp rút chuẩn bị cho Ngày thơ Việt Nam lần thứ 21 tại Hoàng thành Thăng Long

Gấp rút chuẩn bị cho Ngày thơ Việt Nam lần thứ 21 tại Hoàng thành Thăng Long

(LĐTĐ) Lần đầu tiên Ngày thơ Việt Nam sẽ được tổ chức tại Hoàng thành Thăng Long và mời đạo diễn sân khấu dàn dựng.

Tin khác

Gấp rút chuẩn bị cho Ngày thơ Việt Nam lần thứ 21 tại Hoàng thành Thăng Long

Gấp rút chuẩn bị cho Ngày thơ Việt Nam lần thứ 21 tại Hoàng thành Thăng Long

(LĐTĐ) Lần đầu tiên Ngày thơ Việt Nam sẽ được tổ chức tại Hoàng thành Thăng Long và mời đạo diễn sân khấu dàn dựng.
Hà Nội: Nhiều hoạt động kỷ niệm 93 năm ngày thành lập Đảng

Hà Nội: Nhiều hoạt động kỷ niệm 93 năm ngày thành lập Đảng

(LĐTĐ) Chào mừng kỷ niệm 93 năm ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930 - 3/2/2023), Hà Nội sẽ tổ chức nhiều đêm biểu diễn phục vụ nhân dân tại một số quận, huyện vào tối 3/2/2023.
Sôi nổi hội vật truyền thống làng Bùng

Sôi nổi hội vật truyền thống làng Bùng

(LĐTĐ) Hàng năm, trong không khí phấn khởi của những ngày đầu xuân mới, tiếng trống vật lại giục giã, thôi thúc người dân trong vùng kéo đến sới vật làng Bùng (xã Phùng Xá, huyện Thạch Thất, Hà Nội) để theo dõi giải vật dân tộc do địa phương tổ chức để mừng Đảng, mừng xuân.
Lễ hội Tết Nguyên tiêu ở Hội An là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Lễ hội Tết Nguyên tiêu ở Hội An là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

(LĐTĐ) Chiều 2/2, ông Phạm Phú Ngọc - Giám đốc Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, cho biết Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch vừa quyết định đưa “Lễ hội truyền thống, tập quán xã hội và tín ngưỡng Tết Nguyên tiêu ở Hội An” vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Hà Tĩnh: Cung tiến 2.000 chiếc bánh chưng trong ngày giỗ vua Mai Hắc Đế

Hà Tĩnh: Cung tiến 2.000 chiếc bánh chưng trong ngày giỗ vua Mai Hắc Đế

(LĐTĐ) Sau 2 năm không thể tổ chức lễ giỗ vua Mai Hắc Đế do ảnh hưởng của dịch Covid-19, năm Quý Mão 2023, chính quyền và người dân xã Mai Phụ, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh thành kính cung tiến 2.000 chiếc bánh chưng dâng trong ngày giỗ lần thứ 1.300 của vua Mai Hắc Đế.
Nhiều lễ hội, sự kiện diễn ra đầu năm ở thành phố Đà Nẵng và Hội An

Nhiều lễ hội, sự kiện diễn ra đầu năm ở thành phố Đà Nẵng và Hội An

(LĐTĐ) Từ tháng 2 đến tháng 4/2023, tại thành phố Đà Nẵng và thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam diễn ra nhiều lễ hội, sự kiện hay, hấp dẫn.
Nhộn nhịp "phố nướng cá lóc" TP.HCM trong ngày vía Thần Tài

Nhộn nhịp "phố nướng cá lóc" TP.HCM trong ngày vía Thần Tài

(LĐTĐ) “Đến hẹn lại lên”, ngày 31/1 (Mùng 10 Tết Nguyên đán 2023) là ngày vía Thần Tài, tuyến đường Tân Kỳ Tân Quý, quận Tân Phú, thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) – tuyến đường vẫn được mệnh danh “phố nướng cá lóc” lại tất bật cảnh người nướng cá và người mua cá lóc.
Làng Thụy Phú, duy trì nét đẹp trong lễ hội truyền thống và mừng thọ đầu năm

Làng Thụy Phú, duy trì nét đẹp trong lễ hội truyền thống và mừng thọ đầu năm

(LĐTĐ) Sáng 31/01/2023, Đảng uỷ - Hội đồng đồng nhân dân - Ủy ban nhân dân - Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và Hội Người cao tuổi thôn Thụy Phú, xã Nam Tiến, huyện Phú Xuyên, Hà Nội đã tổ chức Hội làng truyền thống và chúc thọ, mừng thọ cho 36 cụ tròn 95, 90, 85, 80, 75, 70 tuổi.
Đặc sắc các hoạt động mừng Đảng, mừng Xuân tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Đặc sắc các hoạt động mừng Đảng, mừng Xuân tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

(LĐTĐ) Từ ngày 1 - 28/2/2023 tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội), sẽ diễn ra chương trình "Sắc Xuân trên mọi miền Tổ quốc" với các hoạt động mừng Đảng, mừng Xuân Quý Mão 2023.
Công nhận 27 bảo vật quốc gia

Công nhận 27 bảo vật quốc gia

(LĐTĐ) Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà vừa ký Quyết định số 41/QĐ-TTg ngày 30/1/2023 công nhận 27 bảo vật quốc gia (đợt 11, năm 2022).
Xem thêm
Phiên bản di động