“Thăng Long tứ trấn” nơi lắng hồn núi sông ngàn năm

(LĐTĐ) Cụm di tích “Thăng Long tứ trấn” gồm đền Kim Liên, đền Bạch Mã, đền Quán Thánh và đền Voi Phục đã vinh dự được Thủ tướng Chính phủ quyết định xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt. Đó là sự ghi nhận, vinh danh những giá trị to lớn về lịch sử, văn hóa, kiến trúc, nghệ thuật của 4 di tích trên, góp phần tạo dựng những nét độc đáo, đặc sắc riêng của mảnh đất Thăng Long -Hà Nội ngàn năm văn hiến.
Rộn ràng lễ hội truyền thống đền Kim Liên Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích "Quốc gia đặc biệt Thăng Long tứ trấn - đền Kim Liên" Thăng Long tứ trấn được xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt

Vừa qua, tại đền Kim Liên, quận Đống Đa đã long trọng tổ chức lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt “Thăng Long tứ trấn” do Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội Chu Ngọc Anh trao.

Ngược dòng lịch sử, trong quá trình định đô, bên cạnh việc xây dựng trung tâm chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa, triều Lý còn đưa Thăng Long trở thành trung tâm lớn về tôn giáo của quốc gia Đại Việt. “Thăng Long tứ trấn” hay “Tứ trấn Thăng Long” là cụm từ thường dùng để chỉ bốn di tích, bốn ngôi đền linh thiêng, tiêu biểu trấn giữ bốn phương của kinh thành.

Tương truyền vào buổi đầu định đô ở miền đất này, với những đóng góp lớn lao của các vị thần cho vương triều Lý, bốn ngôi đền đã lần lượt được dựng lên: Phía Đông là đền Bạch Mã, thờ Thần Long Đỗ; phía Tây là đền Voi Phục, thờ thần Linh Lang; phía Nam là đền Kim Liên, thờ thần Cao Sơn; phía Bắc là đền Trấn Vũ, thờ thần Huyền Thiên Trấn Vũ.

“Thăng Long tứ trấn” nơi lắng hồn núi sông ngàn năm
Người dân rước Bằng di tích quốc gia đặc biệt Thăng Long tứ trấn.

Bốn ngôi đền này cũng được coi là điểm giới hạn cho bốn phương vị Đông, Tây, Nam, Bắc của kinh thành Thăng Long các thời Lý, Trần, Lê và thành Hà Nội thời Nguyễn. Ngày nay, thuộc địa giới hành chính ba quận: Quận Đống Đa là đền Kim Liên; quận Hoàn Kiếm là đền Bạch Mã; quận Ba Đình là đền Voi Phục và đền Quán Thánh. Bởi vậy, từ suốt hơn một ngàn năm qua, trong không gian văn hóa, lịch sử của Thăng Long - Hà Nội, các di tích thuộc Thăng Long tứ trấn, luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng.

Nằm ở phía Đông, đền Bạch Mã được khởi dựng dưới thời nhà Đường khi Cao Biền xây La thành vào năm 866. Sau đó, khi Lý Công Uẩn dời đô từ Hoa Lư ra xây thành Thăng Long vào năm 1010 nên được xây dựng lại.Đền được xây theo hình chữ Tam, bên ngoài là phương đình 8 mái.

Điểm đặc sắc của công trình kiến trúc này chính là hệ thống mái hình vỏ cua (hình mai con cua) liên kết giữa các hạng mục kiến trúc. Điều này tạo sự khép kín, liên hoàn, tăng thêm không gian cho di tích, tạo điểm nhấn khác biệt, hiếm thấy của di tích so với nhiều di tích vùng đồng bằng Bắc Bộ. Đền hiện còn giữ được nhiều hiện vật có giá trị mang phong cách nghệ thuật cuối thế kỷ 17, có lẽ được bổ sung trong việc tu bổ và năm Chính Hòa thứ 8 (1687). Ngôi đền còn lưu giữ được 18 bia đá cổ ghi lại việc sửa đền, 17 đạo sắc phong do triều đình nhà Nguyễn ban tặng, cùng nhiều đồ thờ tự quý khác.

Đền Voi Phục nằm về phía Tây thành Thăng Long cũ, nay thuộc phường Ngọc Khánh (quận Ba Đình), là nơi từ thờ thần Linh Lang - vị thần được tin là giúp nhà vua coi sóc sự an bình cho phía Tây Hoàng thành. Cổng nghi môn được làm dạng tứ trụ như những trục vũ trụ đem sinh khí từ tầng trên truyền xuống trần gian. Hai bên cổng có bia hạ mã và đôi voi chầu phục. Phía trước lối đi giữa là một giếng vuông mang ý nghĩa tụ thủy tụ phúc, nơi xưa kia lấy nước cúng. Ý nghĩa cầu nước và cầu no đủ còn được thể hiện ở đôi rồng mây “chạm tròn” bằng đá, một sản phẩm khoảng giữa thế kỷ XIX và đôi hổ phù gắn hai bên tường cửa chính được chạm nổi, mang nét chuẩn mực.

Đền Quán Thánh nằm góc đường Cổ Ngư xưa (đường Thanh Niên ngày nay) và phố Quán Thánh trông ra hồ Tây, thờ thần Huyền Thiên Trấn Vũ. Đền được xây theo kiểu nội “đinh”, ngoại “quốc”, ngoài cùng là nghi môn tứ trụ, tiếp đến là gác chuông nơi treo quả chuông được đúc vào năm Đinh Tỵ đời Lê Hy Tông (1677), phía trong là tòa đại bái và hậu cung. Hai bên tả, hữu tòa đại bái có treo biển đồng “Đề Chân Vũ quán”, do vua Thiệu Trị ngự đề.

Điều đặc biệt ở đền Quán Thánh là ở hậu cung đặt pho tượng Huyền Thiên Trấn Vũ được đúc vào năm 1677. Pho tượng cao 3,96 m, nặng 4 tấn. Tượng có đầu tròn, đội mũ ni, tai to, khuôn mặt đầy đặn với đôi mắt mở to, mũi cân phân, miệng ngậm, râu dài… toát lên thần thái của một Đạo sĩ. Ngoài pho tượng đồng nổi tiếng trên, đền Quán Thánh còn có những đồ vật bằng đồng rất lớn khác: Chiếc khánh đồng từ thời Tây Sơn, đôi đèn bằng đồng chạm trổ rất cầu kỳ, cùng vạc đồng, lư hương đồng… và 52 bộ hoành phi câu đối từ các thời kỳ.

Đền Kim Liên được xây dựng trên một gò đất cao thuộc làng Kim Hoa vốn là một trong 36 phố phường hợp thành kinh đô Thăng Long đời Lê. Theo các tài liệu lịch sử, đền Kim Liên được khởi dựng từ thời Lý, thờ thần Cao Sơn đại vương - vị thần đã bảo hộ, phù trì giúp nhân dân chống lại thiên tai, cường địch, giữ gìn sự bình yên trong cuộc sống.

Tại Đền hiện đang lưu giữ nhiều di vật, cổ vật hết sức quý giá, trong đó tiêu biểu nhất là bản gốc 33 đạo Sắc Phong của các vua nhà Lê, nhà Nguyễn (có Sắc Phong được ban tặng cách đây đã 402 năm) và tấm bia đá “Cao Sơn Đại Vương Thần Từ Bi Minh” do Thượng thư Bộ Lễ - Đông các Đại học sĩ Lê Tung phụng soạn vào năm Canh Ngọ (1510), nội dung ca ngợi công đức của thần Cao Sơn Đại Vương, cũng như các vị thần được thờ tại đền Kim Liên.

Có thể nói, các di tích thuộc Thăng Long tứ trấn là minh chứng rõ nét về tinh thần đoàn kết, ý chí quyết tâm đấu tranh, lao động bền bỉ để chinh phục, cải tạo thiên nhiên của cha ông ta vào buổi đầu định đô, mở nước; góp phần cung cấp nhiều thông tin giá trị về phong tục tập quán, đời sống sinh hoạt văn hóa, tinh thần của cư dân và quy mô của kinh đô Thăng Long xưa./.

Phương Bùi

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Đặc sắc Lễ hội Tết Nguyên Tiêu TP.HCM

Đặc sắc Lễ hội Tết Nguyên Tiêu TP.HCM

(LĐTĐ) Chiều 5/2, hàng nghìn người tập trung về các tuyến đường khu vực Chợ Lớn (quận 5, thành phố Hồ Chí Minh - TP.HCM) để chiêm ngưỡng đoàn diễu hành ...
Hà Tĩnh - Quảng Bình: Tổ chức Lễ hội Cầu ngư đầu năm

Hà Tĩnh - Quảng Bình: Tổ chức Lễ hội Cầu ngư đầu năm

(LĐTĐ) Với bà con ngư dân ở Hà Tĩnh và Quảng Bình, Lễ hội Cầu ngư đóng vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa tâm linh. Lễ hội Cầu ...
Chùm ảnh: Hàng ngàn người nô nức tham gia trẩy hội Đền Và

Chùm ảnh: Hàng ngàn người nô nức tham gia trẩy hội Đền Và

(LĐTĐ) Theo phong tục cổ truyền, vào các năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu, Đền Và sẽ mở hội chính với lễ rước long ngai bài vị Tam vị Đức Thánh Tản ...
Hàng nghìn người dâng lễ chùa Ngọc Hoàng vào rằm tháng Giêng

Hàng nghìn người dâng lễ chùa Ngọc Hoàng vào rằm tháng Giêng

(LĐTĐ) Ngày 5/2 (rằm tháng Giêng âm lịch), hàng nghìn du khách đổ về chùa Phước Hải (còn gọi là chùa Ngọc Hoàng) tại đường Mai Thị Lựu, phường Đa Kao, ...
Hoa mận nở rộ, phủ trắng cao nguyên Mộc Châu và vùng núi Vân Hồ

Hoa mận nở rộ, phủ trắng cao nguyên Mộc Châu và vùng núi Vân Hồ

(LĐTĐ) Cao nguyên Mộc Châu hay vùng núi Vân Hồ đều thuộc Sơn La - một tỉnh vùng núi phía Bắc của nước ta. Nơi đây, mùa nào cũng đẹp nhưng ...
Nồm ẩm kéo dài, thiết bị sấy, hút ẩm đắt hàng

Nồm ẩm kéo dài, thiết bị sấy, hút ẩm đắt hàng

(LĐTĐ) Kiểu thời tiết nồm ẩm xuất hiện liên tục trong nhiều ngày gần đây làm nhà cửa ẩm ướt, tạo điều kiện cho nấm mốc, vi khuẩn sinh sôi, phát ...
Ngày thơ Việt Nam - Điểm hẹn văn hóa của những người yêu thơ

Ngày thơ Việt Nam - Điểm hẹn văn hóa của những người yêu thơ

(LĐTĐ) Tối nay (5/2), sự kiện chính của Ngày thơ Việt Nam với chủ đề "Nhịp điệu mới" sẽ được tổ chức tại Hoàng Thành Thăng Long nhằm tăng hiệu quả ...

Tin khác

Đặc sắc Lễ hội Tết Nguyên Tiêu TP.HCM

Đặc sắc Lễ hội Tết Nguyên Tiêu TP.HCM

(LĐTĐ) Chiều 5/2, hàng nghìn người tập trung về các tuyến đường khu vực Chợ Lớn (quận 5, thành phố Hồ Chí Minh - TP.HCM) để chiêm ngưỡng đoàn diễu hành gồm các đội lân sư - rồng, xe hoa, nhân vật hóa trang..., mừng Tết Nguyên Tiêu của cộng đồng người Hoa ở TP.HCM.
Hà Tĩnh - Quảng Bình: Tổ chức Lễ hội Cầu ngư đầu năm

Hà Tĩnh - Quảng Bình: Tổ chức Lễ hội Cầu ngư đầu năm

(LĐTĐ) Với bà con ngư dân ở Hà Tĩnh và Quảng Bình, Lễ hội Cầu ngư đóng vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa tâm linh. Lễ hội Cầu ngư cũng là dịp để người dân biểu thị sức mạnh đoàn kết, nỗ lực gìn giữ văn hóa truyền thống của cha ông.
Chùm ảnh: Hàng ngàn người nô nức tham gia trẩy hội Đền Và

Chùm ảnh: Hàng ngàn người nô nức tham gia trẩy hội Đền Và

(LĐTĐ) Theo phong tục cổ truyền, vào các năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu, Đền Và sẽ mở hội chính với lễ rước long ngai bài vị Tam vị Đức Thánh Tản qua sông Hồng sang đền Ngự Dội thuộc xã Vĩnh Ninh (huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc). Xuân Quý Mão 2023, Đền Và vào kỳ chính hội và được tổ chức với quy mô lễ hội vùng. Hàng nghìn du khách thập phương đã tìm về Sơn Tây tham gia trẩy hội Đền Và.
Hàng nghìn người dâng lễ chùa Ngọc Hoàng vào rằm tháng Giêng

Hàng nghìn người dâng lễ chùa Ngọc Hoàng vào rằm tháng Giêng

(LĐTĐ) Ngày 5/2 (rằm tháng Giêng âm lịch), hàng nghìn du khách đổ về chùa Phước Hải (còn gọi là chùa Ngọc Hoàng) tại đường Mai Thị Lựu, phường Đa Kao, quận 1, TP.HCM để lễ bái đầu năm.
Ngày thơ Việt Nam - Điểm hẹn văn hóa của những người yêu thơ

Ngày thơ Việt Nam - Điểm hẹn văn hóa của những người yêu thơ

(LĐTĐ) Tối nay (5/2), sự kiện chính của Ngày thơ Việt Nam với chủ đề "Nhịp điệu mới" sẽ được tổ chức tại Hoàng Thành Thăng Long nhằm tăng hiệu quả âm thanh, ánh sáng và tính sân khấu của sự kiện.
Hàng ngàn du khách dự hội Đền Và xuân Quý Mão

Hàng ngàn du khách dự hội Đền Và xuân Quý Mão

(LĐTĐ) Dân gian có câu: “Thứ nhất là hội Đền Và/Thứ nhì Hội Nả, thứ ba Hội Thầy”. Vùng xứ Đoài xưa có đến hơn 200 điểm di tích thờ Đức Thánh Tản, tuy nhiên hội Đền Và thị xã Sơn Tây là lễ hội lớn nhất.
Gấp rút chuẩn bị cho Ngày thơ Việt Nam lần thứ 21 tại Hoàng thành Thăng Long

Gấp rút chuẩn bị cho Ngày thơ Việt Nam lần thứ 21 tại Hoàng thành Thăng Long

(LĐTĐ) Lần đầu tiên Ngày thơ Việt Nam sẽ được tổ chức tại Hoàng thành Thăng Long và mời đạo diễn sân khấu dàn dựng.
Hà Nội: Nhiều hoạt động kỷ niệm 93 năm ngày thành lập Đảng

Hà Nội: Nhiều hoạt động kỷ niệm 93 năm ngày thành lập Đảng

(LĐTĐ) Chào mừng kỷ niệm 93 năm ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930 - 3/2/2023), Hà Nội sẽ tổ chức nhiều đêm biểu diễn phục vụ nhân dân tại một số quận, huyện vào tối 3/2/2023.
Sôi nổi hội vật truyền thống làng Bùng

Sôi nổi hội vật truyền thống làng Bùng

(LĐTĐ) Hàng năm, trong không khí phấn khởi của những ngày đầu xuân mới, tiếng trống vật lại giục giã, thôi thúc người dân trong vùng kéo đến sới vật làng Bùng (xã Phùng Xá, huyện Thạch Thất, Hà Nội) để theo dõi giải vật dân tộc do địa phương tổ chức để mừng Đảng, mừng xuân.
Lễ hội Tết Nguyên tiêu ở Hội An là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Lễ hội Tết Nguyên tiêu ở Hội An là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

(LĐTĐ) Chiều 2/2, ông Phạm Phú Ngọc - Giám đốc Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, cho biết Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch vừa quyết định đưa “Lễ hội truyền thống, tập quán xã hội và tín ngưỡng Tết Nguyên tiêu ở Hội An” vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Xem thêm
Phiên bản di động