Nhớ xôi ngũ sắc Tây bắc

(LĐTĐ) Xôi ngũ sắc được biết đến là món ăn truyền thống không thể thiếu trong các dịp lễ, Tết của người dân tộc Thái ở Tây Bắc. Đặc biệt, món ăn này không chỉ thể hiện lòng thành kính, biết ơn của con cháu với ông bà, tổ tiên, mà còn tượng trưng cho âm dương ngũ hành, tình đoàn kết cộng đồng và cầu mong cho mùa màng tốt tươi, cuộc sống ấm no, hạnh phúc…
Nơi… góc trời Tây Bắc Hảo vị sơn cước Tây Bắc trong mâm cỗ Tết Mường Thanh

Dẻo, thơm “ngũ sắc” đại ngàn

Những ngày cuối năm, may mắn được ghé thăm Làng Văn hóa Du lịch các Dân tộc Việt Nam (tại Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội) đúng vào dịp nơi đây tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc.

Cùng với những nghi thức văn hóa truyền thống, điều khiến chúng tôi không thể rời mắt đó chính là sự phong phú, đa dạng từ các món ăn đặc sản tại khu vực ẩm thực của đồng bào các dân tộc nơi đây. Trong đó có món xôi ngũ sắc - món ẩm thực truyền thống của người dân tộc Thái ở Tây Bắc.

Xôi ngũ sắc thường được đựng trong các Ép khảu (vật dụng được đan bằng tre, nứa).
Xôi ngũ sắc thường được đựng trong các Ép khảu (vật dụng được đan bằng tre, nứa).

Chia sẻ về món ăn mang đậm truyền thống dân tộc mình, chị Lò Thị Tóm - Trưởng nhóm dân tộc Thái tại Làng Văn hóa Du lịch các Dân tộc Việt Nam, cho biết, món xôi ngũ sắc của người dân tộc Thái không biết có từ khi nào, chỉ biết rằng, từ khi lớn lên chị Tóm đã được ăn, được học làm món xôi ngũ sắc truyền thống này từ ông bà, cha mẹ.

“Ngày bé, vào mỗi dịp lễ, Tết của người đồng báo dân tộc Thái, hay Tết Nguyên đán… tôi vẫn thường cùng mẹ làm xôi ngũ sắc, vừa là để cúng lễ tổ tiên, vừa là để thiết đãi khách. Hiện nay, màu sắc, hương vị món xôi ngũ sắc này vẫn được chúng tôi giữ nguyên hồn cốt xưa và gìn giữ nét đẹp văn hóa của tổ tiên để lại”, chị Tóm tâm sự.

Nhớ xôi ngũ sắc Tây bắc
Để xôi được thơm, dẻo, người Thái thường đồ xôi bằng các chõ bằng gỗ.

Người Thái vốn nổi tiếng bởi sự cầu kỳ trong chế biến món ăn và sự tinh tế, độc đáo luôn được đưa vào văn hóa ẩm thực. Bởi thế, để tạo ra mâm xôi ngũ sắc bắt mắt về hình thức, hấp dẫn vị giác, theo chị Lò Thị Tóm, các bước chuẩn bị, tiến hành nấu, đồ xôi, tạo khối, cách trình bày, đặt xôi trên mâm cỗ vị trí ra sao… đều cần sự khéo léo, cẩn thận, chu đáo.

Đặc biệt, để có được món xôi ngũ sắc mềm, dẻo, khâu chọn gạo là bước đầu tiên quan trọng mang tính chất quyết định kết quả của món xôi. Theo đó, gạo được dùng để làm xôi ngũ sắc chủ yếu vẫn là nếp nương trồng trên núi, trên nương rẫy, hạt to, tròn, căng mây mẩy, đều hạt không gẫy vụn, bạc bụng…

Xôi ngũ sắc thường có 5 màu là: Xanh, đỏ, tím, vàng, trắng. Chị Tóm cho biết, để tạo nên màu đỏ của xôi, người dân thường dùng lá cơm nếp đỏ giã nát, đun sôi, ngâm khoảng 30 phút cho mau thôi ra nước, sau đó lọc bỏ lá rồi đổ gạo vào ngâm. Với màu tím, thì thường sẽ sử dụng lá cơm nếp tím; màu xanh sử dùng màu tự nhiên của lá dứa; màu vàng thì thường người dân sẽ sử dụng nghệ tươi, giã nát và lọc lấy nước…

“Gạo thường được ngâm qua đêm, hay ít nhất cũng phải được ngâm từ 2 - 3 giờ, sau đó vớt ra để ráo nước. Quá trình đồ xôi phải giữ lửa đều các góc, vừa lửa, không to quá, không nhỏ quá, đượm than để xôi chín dẻo, thơm đậm. Điều thú vị là, khi đồ xôi phải dùng chõ gỗ bởi khi được đồ, xôi sẽ dẻo, không bị nhão.

Đặc biệt, tùy theo số lượng xôi, người đồ xôi có thể đồ riêng từng loại màu, hoặc đồ chung các loại màu trong cùng một chõ. Khi đồ chung, người dân sẽ dùng vỉ bằng nan tre để ngăn cách giữa các lớp xôi”, chị Lò Thị Tó chia sẻ.

Tượng trưng cho tình yêu, cuộc sống no ấm, hạnh phúc…

Theo quan niệm của người Thái, xôi ngũ sắc không chỉ thể hiện lòng thành kính, biết ơn của con cháu với ông bà, tổ tiên, mà còn tượng trưng cho âm dương ngũ hành, tình đoàn kết cộng đồng và cầu mong cho mùa màng tốt tươi, cuộc sống ấm no, hạnh phúc…

Bởi thế, bên cạnh sự cầu kỳ của các khâu chuẩn bị, khi xôi chín, cách trang trí mâm xôi ngũ sắc được người Thái xem là phần khá quan trọng. Theo đó, mâm xôi ngũ sắc thường được trang trí nhiều nhất theo kiểu mâm xôi hình hoa ban 5 cánh, mỗi cánh ban là một màu khác nhau; tiếp theo là hình ruộng bậc thang, hình quần tụ của núi...

“Với món xôi ngũ sắc, ở Tây Bắc, nhiều dân tộc cũng làm món xôi này nhưng ít màu hơn, riêng người Thái đen và Thái trắng thì luôn làm đầy đủ 5 màu trừ khi gia đình nào đó có chuyện buồn. Khi đó, người Thái tuyệt đối sẽ không sử dụng màu tím để làm xôi ngũ sắc. Xôi ngũ sắc không chỉ đơn giản là món ăn, mà còn mang ý nghĩa của đất trời và tình người sâu nặng”.

(Chị Vì Thị Miên - Phụ trách mảng dệt, ẩm thực dân tộc Thái tại Làng Văn hóa Du lịch các dân tộc Việt Nam)

Đặc biệt, ý nghĩa của các màu trong mâm xôi ngũ sắc thể giá trị nhân sinh rất lớn. Cụ thể, theo người Thái, xôi màu đỏ tượng trưng cho khát vọng sống, cho những ước mơ; xôi màu tím tượng trưng cho đất đai trù phú, quý giá xôi màu vàng tượng cho sự no ấm đầy đủ và phồn thịnh; xôi màu xanh tượng trưng cho màu của núi rừng đại ngàn Tây Bắc, màu của bầu trời xanh bao la và xôi màu trắng tượng trưng cho tình yêu trong trắng thủy chung...

Chính những ý nghĩa nhân sinh đó, mâm xôi ngũ sắc thường được bày ở trung tâm mâm cỗ vừa là tạo mầu sắc đẹp hơn, vừa ẩn chứa nhiều giá trị tâm linh. Đặc biệt, nó còn thể hiện sự trang trọng, tôn kính trong mâm cúng dâng lên ông bà, tổ tiên, ngày lễ, Tết, ngày hội mùa…

Xôi ngũ sắc sau khi chế biến thường được ăn kèm với thịt nướng, cá nướng, gà nướng, hoạc đơn giản là ăn cùng muối vừng... Trước đây, người dân tộc Thái thường làm xôi ngũ sắc vào những ngày hội lớn, ngày lễ, Tết hay cưới hỏi… nhưng hiện nay, món ẩm thực truyền thống này đã trở thành phổ biến trong đời sống và là niềm tự hào của người Thái.

Ngày nay, việc làm xôi ngũ sắc cũng đơn giản hơn vì có nhiều loại gạo, nhiều loại màu, nhưng theo chị Miên, chị Tó, với người Thái thì xôi ngũ sắc vẫn là một lễ vật ẩm thực đặc sắc, linh thiêng trong các ngày lễ, Tết và trong các nghi thức cúng bái. Bởi, ẩm thực này vẫn mang đậm nét văn hoá từ ngàn đời xưa và sẽ còn được gìn giữ, truyền lại cho con, cháu sau này.

Tuấn Minh - Hồng Nhung

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Rét ngọt mùa yêu

Rét ngọt mùa yêu

(LĐTĐ) Từ ngày còn bé, tôi đã vừa thích vừa sợ mùa đông. Sợ cái rét cắt da cắt thịt nhưng lại thích vì rét nghĩa là Tết sắp về. Theo ...
Quận Tây Hồ: Khám sàng lọc khiếm thính cho trẻ tại các trường mầm non

Quận Tây Hồ: Khám sàng lọc khiếm thính cho trẻ tại các trường mầm non

(LĐTĐ) Nhằm phát hiện sớm và điều trị kịp thời các bệnh liên quan đến thính giác cho trẻ, vừa qua, Trung tâm Y tế quận Tây Hồ triển khai khám ...
Cần cải cách toàn diện về thuế thu nhập

Cần cải cách toàn diện về thuế thu nhập

(LĐTĐ) Luật sư Nguyễn Ngọc Quỳnh (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) cho hay, theo số liệu mới công bố của Bộ Tài chính, 10 tháng đầu năm 2022, số ...
Thuế thu nhập cá nhân: Thời điểm chín muồi để điều chỉnh

Thuế thu nhập cá nhân: Thời điểm chín muồi để điều chỉnh

(LĐTĐ) Chỉ tính riêng 10 tháng đầu năm 2022, số thu thuế thu nhập cá nhân đạt hơn 139.000 tỷ đồng, tương đương 118,1% dự toán cả năm. Trong khi đó, ...
Tập trung nguồn lực hỗ trợ lao động mất việc, giảm việc

Tập trung nguồn lực hỗ trợ lao động mất việc, giảm việc

(LĐTĐ) Trước bối cảnh số công nhân lao động bị mất việc, giãn việc gia tăng trong những tháng cuối năm, tổ chức Công đoàn đang nỗ lực làm việc với ...
Tăng tính hấp dẫn của mạng lưới xe buýt Thủ đô: Cốt lõi vẫn là hạ tầng

Tăng tính hấp dẫn của mạng lưới xe buýt Thủ đô: Cốt lõi vẫn là hạ tầng

(LĐTĐ) Phát triển hệ thống giao thông công cộng từ lâu được xem là một trong những giải pháp khả thi, bền vững để từng bước kéo giảm ùn tắc giao ...
“Bảng tử thần”

“Bảng tử thần”

Chỉ duy nhất bảng E không còn đại diện nào tại vòng tứ kết World Cup 2022…

Tin khác

Những người đàn ông ăn bánh mì và đọc sách ở sân bay…

Những người đàn ông ăn bánh mì và đọc sách ở sân bay…

(LĐTĐ) Lần gần nhất đi ra sân bay cho một chuyến công tác ngắn ngày, ở hàng ghế đối diện trong phòng chờ chung của mọi hành khách, tôi bất chợt nhìn thấy một người đàn ông trung niên một tay cầm ổ bánh mì ăn, tay còn lại cầm một cuốn sách.
Ngày 9/12 sẽ diễn ra Hội thảo khoa học Chiến thắng ''Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không 1972''

Ngày 9/12 sẽ diễn ra Hội thảo khoa học Chiến thắng ''Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không 1972''

(LĐTĐ) Ngày 5/12, Bộ Quốc phòng, Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Công an, Thành ủy Hà Nội phối hợp tổ chức họp báo giới thiệu Hội thảo khoa học cấp quốc gia Chiến thắng “Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không 1972” - Sức mạnh Việt Nam và tầm vóc thời đại.
Hội nghị bưu chính các nước Đông Nam Á sẽ diễn ra tại Bình Định từ 7/12

Hội nghị bưu chính các nước Đông Nam Á sẽ diễn ra tại Bình Định từ 7/12

(LĐTĐ) Hội nghị bưu chính các nước Đông Nam Á (ASEANPOST) sẽ chính thức diễn ra tại Bình Định từ ngày 7 - 9/12. Đây là lần thứ 3, Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam đăng cai tổ chức hội nghị.
Phát hành bộ tem Tết Quý Mão 2023

Phát hành bộ tem Tết Quý Mão 2023

(LĐTĐ) Bộ tem Tết Quý Mão do Bộ Thông tin và Truyền thông phát hành là lời chúc về một năm mới trăm điều an khang, vạn điều may mắn, mã đáo thành công, lộc đến nhà nhà.
Nỗ lực đưa văn hoá dân gian đến gần hơn với công chúng

Nỗ lực đưa văn hoá dân gian đến gần hơn với công chúng

(LĐTĐ) Đối với người dân Việt, tò he là món đồ chơi dân gian độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc dành cho cho trẻ nhỏ mỗi dịp lễ, Tết. Tò he có gốc tích xuất phát từ làng Xuân La, xã Phượng Dực, huyện Phú Xuyên (Hà Nội).
Khai mạc Lễ hội Áo dài du lịch Hà Nội năm 2022

Khai mạc Lễ hội Áo dài du lịch Hà Nội năm 2022

(LĐTĐ) Tối 2/12, tại không gian phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm, Sở Du lịch Hà Nội phối hợp với một số đơn vị tổ chức khai mạc Lễ hội Áo dài du lịch Hà Nội năm 2022.
Chúng ta sống, là vì…?

Chúng ta sống, là vì…?

(LĐTĐ) Sẽ có lần nào đó sau một cơn say, sau một giấc ngủ dài hoặc chập chờn nhiều mộng mị, sau một cuộc tình nhiều cảm xúc nhưng quá ít lý trí, sau một mất mát như đứt từng đường gân thớ thịt… bỗng có một câu hỏi xuất hiện trong tâm trí: “Mình đang sống là vì điều gì?”.
Những mùa đông của thương nhớ…

Những mùa đông của thương nhớ…

(LĐTĐ) Có đôi khi, trong cuộc đời, thứ bạn sợ cũng đồng thời là thứ bạn nhớ nhung nhiều nhất. Cái lạnh của mùa đông Hà Nội là một điều giống như thế…
Mùa đông đã về!

Mùa đông đã về!

(LĐTĐ) Hôm nay, Hà Nội lạnh với 16 độ, không mưa, mang đến cho những người nhớ mùa đông một cảm giác thích thú, dễ chịu. Những quán cà phê trở nên ấm áp hơn, hơi lạnh phả vào mặt khiến người ta thích đút tay vào túi hay nắm tay ai đó…
Phát huy giá trị văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc

Phát huy giá trị văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc

(LĐTĐ) Hội thảo quốc gia “Hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới” là sự kiện văn hóa, chính trị - xã hội lớn có ý nghĩa quan trọng, thiết thực đối với định hướng chính trị của Đảng về tập trung nghiên cứu, xây dựng và triển khai thực hiện các hệ giá trị, góp phần xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam.
Xem thêm
Phiên bản di động