Ngăn chặn thực phẩm bẩn dịp cận Tết: Cần “liều thuốc đắng” để trị tận gốc

Phát hiện nhiều vụ việc

Trong những ngày đầu tháng 1/2026, dư luận đặc biệt quan tâm đến vụ việc vi phạm quy định về an toàn thực phẩm xảy ra tại Công ty Cổ phần Đồ hộp Hạ Long. Đây không còn là câu chuyện của những hộ kinh doanh nhỏ lẻ, mà là sai phạm có tính hệ thống ở một doanh nghiệp có bề dày hoạt động.

Theo cơ quan Công an, ngày 8/9/2025, Phòng Cảnh sát kinh tế - Công an thành phố Hải Phòng đã phát hiện các đối tượng Lê Bá Doanh và Trịnh Hà Việt có hành vi vận chuyển, mua bán hơn 1,2 tấn thịt lợn đã giết mổ. Tại thời điểm kiểm tra, số thịt này đã bốc mùi ôi thiu, không có nguồn gốc xuất xứ và qua xét nghiệm cho kết quả dương tính với virus dịch tả lợn châu Phi. Số hàng này được xác định đang trên đường vận chuyển từ vùng dịch đến các cơ sở chế biến thực phẩm trên địa bàn thành phố để tiêu thụ.

Mở rộng điều tra, cơ quan chức năng tiến hành khám xét khẩn cấp trụ sở và các kho hàng thuộc Công ty Cổ phần Đồ hộp Hạ Long. Kết quả kiểm tra cho thấy một thực trạng đáng lo ngại: 4 kho chứa hàng với tổng khối lượng khoảng 130 tấn thịt lợn đông lạnh cũng cho kết quả dương tính với virus dịch tả lợn châu Phi. Một khối lượng thực phẩm không đảm bảo an toàn rất lớn đã bị ngăn chặn kịp thời trước khi đưa vào dây chuyền sản xuất đồ hộp để cung ứng ra thị trường dịp cuối năm.

Ngày 10/1/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra - Công an thành phố Hải Phòng đã thi hành lệnh bắt khẩn cấp đối với ông Trương Sỹ Toàn, Tổng Giám đốc Công ty cùng 3 cán bộ, nhân viên phụ trách kiểm soát chất lượng của doanh nghiệp này. Việc khởi tố tới 13 bị can liên quan đến đường dây cung cấp, mua bán thịt lợn nhiễm bệnh cho thấy sự quyết liệt của cơ quan chức năng trong việc xử lý các sai phạm ngay từ khâu nguyên liệu đầu vào.

Lực lượng chức năng tỉnh Ninh Bình kiểm tra, phát hiện các loại thực phẩm không có nguồn gốc, xuất xứ và quá hạn sử dụng.

Không chỉ tại các doanh nghiệp lớn, tình trạng thực phẩm trôi nổi vẫn diễn biến phức tạp tại nhiều địa phương. Tại tỉnh Ninh Bình, qua công tác nắm tình hình địa bàn, lực lượng chức năng vừa kiểm soát và xử lý hai kho hàng thực phẩm đông lạnh không rõ nguồn gốc xuất xứ. Cụ thể, tại hộ kinh doanh của Nguyễn Thị Thu Dung (phường Đông Hoa Lư) và Nguyễn Văn Dũng (phường Hoa Lư), đoàn kiểm tra liên ngành đã thu giữ gần 1.260kg thực phẩm gồm nội tạng lợn, chân gà, thịt bò. Toàn bộ số hàng hóa này đều không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc và đã quá hạn sử dụng.

Dù quy mô không lớn bằng vụ việc tại Hải Phòng, nhưng những cơ sở này lại là mắt xích cung cấp thực phẩm trực tiếp cho các quán ăn, chợ truyền thống. Sự tồn tại của các kho hàng như vậy chính là bằng chứng về việc các đối tượng vẫn tìm mọi kẽ hở để tuồn thực phẩm kém chất lượng ra thị trường trong dịp cao điểm mua sắm.

Khi mức phạt chưa đủ sức răn đe?

Thực trạng thực phẩm kém chất lượng vẫn tồn tại dai dẳng dù cơ quan chức năng liên tục kiểm tra, tiêu hủy. Nhìn vào vụ việc tại tỉnh Ninh Bình, cơ sở vi phạm chỉ bị xử phạt hành chính 17,5 triệu đồng. Mức phạt này rõ ràng chưa tương xứng với lợi nhuận bất chính thu được từ việc kinh doanh hàng tấn thực phẩm không an toàn.

Theo luật sư Nguyễn Huy Hoàng (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội), thực trạng hiện nay là công tác kiểm soát vẫn đang tập trung nhiều ở phần “ngọn” tức là khâu bán lẻ trên thị trường, mà chưa thực sự quản lý chặt chẽ ở phần “gốc” là khâu sản xuất, giết mổ và thu mua nguyên liệu. Luật sư Hoàng phân tích: “Việc xử lý hiện nay vẫn mang tính chất giải quyết vụ việc trước mắt. Chế tài dù đã có nhưng thực tế vẫn còn nhẹ so với hậu quả gây ra cho sức khỏe cộng đồng. Để loại bỏ thực phẩm bẩn, cần thiết phải áp dụng những biện pháp mạnh mẽ hơn, kiên quyết hơn”.

Thực tế cho thấy, việc chỉ dừng lại ở xử phạt tiền không đủ để ngăn chặn các đối tượng sẵn sàng đánh đổi đạo đức kinh doanh lấy lợi nhuận. Khi mức phạt không đủ lớn để làm “đau” người vi phạm, họ sẵn sàng nộp phạt để rồi tiếp tục tái diễn sai phạm dưới các thủ đoạn tinh vi hơn. Tuy nhiên, bên cạnh việc tăng mức tiền phạt, vấn đề cốt lõi vẫn nằm ở trách nhiệm của cơ quan quản lý và chính quyền cơ sở. Một khối lượng lớn thực phẩm nhiễm bệnh hay ôi thiu không thể dễ dàng lưu thông, lưu kho nếu công tác giám sát tại địa bàn được thực hiện nghiêm túc và thực chất.

Nhiều ý kiến cho rằng, đã đến lúc cần áp dụng cơ chế xử lý trách nhiệm của người đứng đầu các địa phương và đơn vị quản lý trực tiếp. Nếu trên địa bàn phường, xã nào để tồn tại các cơ sở kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc quy mô lớn mà không phát hiện kịp thời, lãnh đạo nơi đó phải chịu trách nhiệm liên đới. Đồng thời, cần đẩy mạnh việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các hành vi cố ý chế biến, kinh doanh thực phẩm mang mầm bệnh nguy hiểm theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Tết Nguyên đán là thời điểm thiêng liêng để đoàn viên. Mâm cơm ngày Tết của mỗi gia đình không thể bị đe dọa bởi những loại thực phẩm kém chất lượng, đe dọa sức khỏe và tính mạng người dân. Để thực phẩm kém chất lượng thực sự không còn “đất sống”, cần một sự đồng bộ trong quản lý.

Các cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra đột xuất tại các kho lạnh, cơ sở chế biến và chợ đầu mối. Các doanh nghiệp thực phẩm phải lấy sự tử tế và tuân thủ pháp luật làm kim chỉ nam cho hoạt động kinh doanh. Và quan trọng không kém, người tiêu dùng cần nâng cao cảnh giác, ưu tiên các sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và tích cực tố giác các hành vi vi phạm.

Cuộc đấu tranh với thực phẩm không an toàn là một hành trình bền bỉ. Đã đến lúc cần những bản án nghiêm khắc và sự vào cuộc quyết liệt hơn để bảo vệ quyền được sử dụng thực phẩm sạch của nhân dân, trả lại sự minh bạch cho thị trường thực phẩm Việt Nam.