Quy định mới về trục xuất, tạm giữ và áp giải theo thủ tục hành chính

Quy định rõ đối tượng, thẩm quyền và quyền của người bị trục xuất

Theo Nghị định, các trường hợp áp dụng bao gồm: Người có hành vi vi phạm pháp luật hành chính bị tạm giữ theo thủ tục hành chính; người bị áp giải; người nước ngoài vi phạm pháp luật Việt Nam mà theo quy định phải bị trục xuất; người có thẩm quyền áp dụng các biện pháp nêu trên; cùng các cơ quan, tổ chức có liên quan đến quá trình thi hành.

Đối với hình thức xử phạt trục xuất, đối tượng áp dụng là cá nhân người nước ngoài có hành vi vi phạm hành chính trong phạm vi lãnh thổ, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; trên tàu bay mang quốc tịch Việt Nam, tàu biển mang cờ quốc tịch Việt Nam, khi thuộc trường hợp bị xử phạt trục xuất theo Luật Xử lý vi phạm hành chính và các nghị định xử phạt chuyên ngành.

Ảnh minh họa.

Thẩm quyền áp dụng hình thức xử phạt trục xuất được thực hiện theo quy định tại Nghị định số 189/2025/NĐ-CP của Chính phủ, bảo đảm thống nhất với quy định chung về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính.

Nghị định 59/2026/NĐ-CP cũng quy định cụ thể quyền của người bị áp dụng hình thức xử phạt trục xuất. Theo đó, người bị trục xuất có quyền được biết lý do và nhận quyết định xử phạt chậm nhất 48 giờ trước khi thi hành; được liên hệ với cơ quan đại diện ngoại giao hoặc cơ quan lãnh sự của nước mà mình là công dân; được yêu cầu phiên dịch khi làm việc với cơ quan có thẩm quyền; được đề nghị xem xét lại quyết định theo quy định pháp luật.

Ngoài ra, người bị trục xuất được thực hiện các chế độ theo quy định về tổ chức và chế độ đối với người lưu trú tại cơ sở lưu trú trong thời gian chờ xuất cảnh; được mang theo tài sản hợp pháp ra khỏi lãnh thổ Việt Nam; đồng thời có quyền khiếu nại, tố cáo theo quy định.

Song song với quyền, Nghị định cũng quy định rõ nghĩa vụ của người bị trục xuất, bao gồm: chấp hành đầy đủ quyết định xử phạt; xuất trình giấy tờ tùy thân theo yêu cầu; tuân thủ quy định pháp luật Việt Nam và chịu sự quản lý của cơ quan Công an trong thời gian làm thủ tục; hoàn thành các nghĩa vụ dân sự, hành chính, kinh tế (nếu có); và thực hiện đầy đủ thủ tục rời khỏi Việt Nam trong thời hạn ghi trong quyết định.

Hoãn thi hành và biện pháp quản lý trong thời gian chờ trục xuất

Các trường hợp được hoãn thi hành quyết định xử phạt trục xuất, Nghị định quy định việc hoãn được xem xét khi người bị trục xuất bị bệnh nặng phải cấp cứu hoặc đang điều trị không thể thực hiện việc xuất cảnh, có xác nhận của cơ sở khám chữa bệnh từ cấp cơ bản trở lên; phải thực hiện nghĩa vụ dân sự, hành chính, kinh tế theo quy định; đồng thời là người bị buộc tội hoặc đương sự trong vụ án do cơ quan điều tra đang thụ lý; hoặc trong trường hợp có dịch bệnh, thiên tai, chiến tranh, hay nước tiếp nhận chưa đồng ý cho nhập cảnh.

Khi điều kiện hoãn không còn, quyết định xử phạt trục xuất sẽ được tiếp tục thi hành theo quy định.

Đáng chú ý, Nghị định cũng quy định cụ thể các biện pháp quản lý người nước ngoài vi phạm pháp luật trong thời gian làm thủ tục trục xuất. Theo đó, biện pháp quản lý được áp dụng khi có căn cứ cho rằng nếu không áp dụng thì người vi phạm có thể trốn tránh hoặc cản trở việc thi hành quyết định; hoặc để ngăn chặn việc tiếp tục thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.

Các biện pháp quản lý bao gồm: hạn chế việc đi lại; chỉ định chỗ ở; tạm giữ hộ chiếu hoặc giấy tờ thay hộ chiếu. Việc áp dụng các biện pháp này nhằm bảo đảm hiệu quả thi hành quyết định trục xuất, đồng thời vẫn tuân thủ quy định pháp luật và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người bị áp dụng.

Nghị định 59/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 1/4/2026, thay thế Nghị định số 142/2021/NĐ-CP ngày 31/12/2021. Đồng thời, bãi bỏ Điều 66 Nghị định số 282/2025/NĐ-CP liên quan đến xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội.

Việc ban hành Nghị định mới được đánh giá là bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời bảo đảm tính minh bạch, rõ ràng trong áp dụng các biện pháp trục xuất, tạm giữ và áp giải theo thủ tục hành chính.

P.Thắng