Nét đẹp văn hóa qua các phong tục và tín ngưỡng lễ hội Đền Nam Cường (Yên Bái)

Nơi hội tụ những nét văn hóa đặc trưng

Giữa không gian linh thiêng, phảng phất mùi trầm hương, khi hương xuân tràn ngập đất trời là lúc con người mong muốn tìm đến khung cảnh, không gian hướng về những giá trị của tâm linh, chúng tôi tìm về khu di tích lịch sử văn hóa đình - đền - chùa Nam Cường của thành phố Yên Bái - nơi hội tụ những nét văn hóa đặc trưng của người Việt với ước vọng về một năm mới an lành, hạnh phúc.

Theo ông Đỗ Ngọc Du - Phó Ban quản lý khu di tích (xã Nam Cường, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái), khu di tích được hình thành bởi những người dân ở tỉnh Nam Định lên mở đất định cư từ năm 1903. Năm 1923, các cụ cao niên trong xã đã về Đền Kiếp Bạc (Hải Dương) rước chân nhang của Trần Triều Hiển thánh Hưng Đạo Đại Vương và chân nhang của Mẫu Liễu Hạnh ở Phủ Giầy (Nam Định) về thờ tại đền Mẫu Nam Cường. Và đền được đặt tên là Mẫu Nghi Thiên Hạ với ý nghĩa tôn thờ Thánh Mẫu. Từ đó cho đến nay, cứ vào ngày 15 tháng Giêng âm lịch hàng năm, đông đảo nhân dân lại tụ họp, mở hội xuân rước Mẫu linh đình để tỏ lòng tôn kính.

Ngày 6/2/2012 (tức Rằm tháng Giêng Âm lịch), theo truyền thống từ năm 1923 đến nay, nhằm tôn vinh những bậc tiền bối có công dựng làng mở đất, xã Nam Cường đã tưng bừng tổ chức lễ hội đền Mẫu Nam Cường năm 2012.

Cộng đồng dân cư xuất xứ từ một số xã thuộc 2 huyện Xuân Trường và Giao Thủy nên đã mang theo những nét văn hoá đặc trưng của đồng bằng lên vùng miền núi, để Nam Cường hội tụ những nét văn hóa sinh động gần 100 năm hình thành và phát triển.

Theo thời gian, những tập tục sinh hoạt đã dần thay đổi để phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng nơi đây, song những truyền thống văn hóa còn được lưu giữ mãi cho tới ngày hôm nay. Truyền thống cần cù lao động, đoàn kết, kính già yêu trẻ, hiếu học… là những nền tảng để Nam Cường trở thành một địa phương có bước đi lên.

Trong xã, có một cụm quần thể di tích văn hoá tâm linh độc đáo đó là cụm di tích đình - đền – chùa mang dáng dấp đặc trưng của đình chùa vùng đồng bằng. Đây chính là nơi để nhân dân trong xã cầu phúc cho gia đình và cộng đồng.

Năm nay do ảnh hưởng của dịch Covid-19 nên sẽ chỉ diễn ra phần hội tại đền Nam Cường. (Ảnh: Thanh Chi)

Trải qua những thăng trầm của lịch sử, đình - đền - chùa Nam Cường không những là nơi cầu tế cho quốc thái - dân an, nơi hội họp sinh hoạt làng xã mà trong kháng chiến còn là nơi cán bộ Việt Minh phát động nhân dân đứng lên giành chính quyền về tay cách mạng (tháng 8/1945), là trụ sở làm việc của chính quyền xã từ buổi ban đầu, là kho dự trữ lương thực, là điểm dừng chân của một số đơn vị khi vào giải phóng Điện Biên Phủ, là lớp học trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, là nơi tiễn đưa bao lớp thanh niên trong xã lên đường tòng quân.

Trong những năm chiến tranh chống Mỹ, các công trình bị bom đạn giặc tàn phá nặng nề. Năm 1998, theo nguyện vọng của nhân dân địa phương, Đền Thánh Mẫu được tôn tạo. Tiếp đó, Đình làng, Chùa Vạn Thắng cũng được nhân dân đóng góp xây dựng, tôn tạo lại kiên cố và vẫn giữ nguyên được nét kiến trúc của Đền - Đình xưa kia.

Ngày 16/8/2005, Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái ban hành Quyết định số 275/QĐ-UBND công nhận đình - đền - chùa Nam Cường, xã Nam Cường, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.

Giá trị lịch sử cho thế hệ sau

Theo các cụ cao nhiên, đã thành truyền thống, cứ ngày rằm tháng Giêng, hàng ngàn người dân và du khách thập phương lại tìm về khu Di tích lịch sử văn hóa đình - đền - chùa Nam Cường của thành phố Yên Bái - nơi được cho là hội tụ những nét văn hóa đặc trưng của người Việt.

Để bảo tồn giữ gìn và phát huy những giá trị văn hoá truyền thống, chính quyền địa phương, đã phục dựng và duy trì phát triển lễ hội truyền thống Đền Mẫu rằm tháng Giêng với các hoạt động được chia thành 2 phần đó là: Phần Lễ và phần Hội.

Phần lễ cầu cho mùa màng tươi tốt, tránh được thiên tai, cầu được sức khoẻ dồi dào cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Sau là dâng hương tỏ lòng biết ơn các thủ chiêu và bậc tiền bối đã có công lập xã.

Trong phần hội hàng năm đều diễn ra Hội đua thuyền của bà con phường Nam Cường nhưng năm nay phần hội sẽ được rút gọn để đảm bảo an toàn phòng, chống dịch bệnh. (Ảnh: Thanh Chi)

Tiếp đến là lễ thả chim cầu an. Một gia đình được các cụ cao niên trong xã chọn để làm lễ thả chim phải đủ điều kiện khỏe mạnh, làm ăn phát đạt, con cháu ngoan hiền, học hành đỗ đạt. 12 con chim bồ câu được thả với mong ước 12 tháng trong năm dân làng được bình an hạnh phúc. Đây là một nét đẹp văn hóa đầy ý nghĩa tinh thần của bà con nhân dân, thể hiện nguyện ước giữa con người và thế giới tự nhiên.

Sau lễ thả chim cầu an là lễ mừng thọ cho các vị cao niên trong xã thể hiện đạo lý kính già yêu trẻ truyền thống của người Việt Nam.

Trong lễ hội còn tổ chức trao phần thưởng cho các cháu học sinh giỏi là con em trong xã với mong ước con cháu trong làng trong xã ngày càng học rộng tài cao, đời đời phúc đức sẽ góp phần xây dựng quê hương đất nước.

Ông Đỗ Ngọc Du - Phó Ban quản lý khu di tích cho biết, năm nay do ảnh hưởng của dịch Covid-19 nên sẽ chỉ diễn ra phần hội rút gọn. Tuy nhiên trước đây, sau khi phần lễ kết thúc, tất cả người dân trong làng, nhất là các nam nữ thanh niên sẽ tham gia vào phần hội với nhiều hoạt động văn hoá, thể thao phong phú như: Hội đua thuyền dâng hương, kéo co, cầu lông, cờ tướng, chọi gà… Lễ hội kéo dài đến tối ngày rằm tháng Giêng, với các tiết mục văn nghệ của chính những người con xã Nam Cường. Và đặc biệt là lễ thả hoa đăng cầu an được tổ chức ngay tại hồ phía trước của đình - đền - chùa Nam Cường với sự tham gia của đông đảo nhân dân.

Các hoạt động văn hoá, tín ngưỡng cũng như những trò chơi dân gian giúp cho mọi người trong làng gần gũi với nhau hơn. Không những thế những hoạt động mang đậm những giá trị lịch sử, văn hoá truyền thống, những chuẩn mực đạo đức, tính hướng thiện được người dân truyền đạt và tác động trực tiếp đến nhận thức của thế hệ trẻ. Từ đó tạo dựng thêm bề dày lịch sử văn hóa của xã Nam Cường.