Múa rối nước, góp phần “giữ hồn” dân tộc

(LĐTĐ) Từ xa xưa, ông cha ta đã sáng tạo ra rất nhiều trò chơi và loại hình nghệ thuật dân gian để gửi gắm tâm tư, tình cảm cũng như những ước mơ của mình. Và trong đó, không thể không nhắc tới múa rối nước một môn nghệ thuật dân gian truyền thống có từ lâu đời với những nét độc đáo riêng.
Xem múa rối nước miễn phí tại khu Di sản Hoàng thành Thăng Long Làng rối nước Ðào Thục: Tự “làm mới” để bảo tồn nghệ thuật

Múa rối nước (hay còn gọi là trò rối nước) là hình thức dùng con rối diễn trò, diễn kịch trên mặt nước. Loại hình nghệ thuật đặc sắc này được hình thành từ đời sống lao động, gắn bó với môi trường sông nước của người Việt cổ. Quanh năm lao động vất vả, mệt nhọc, trong những giây phút nghỉ ngơi, những người nông dân đã sáng tạo cho mình một trò chơi mới, đó là dùng những khúc gỗ, tạo thành hình con trò, điều khiển trên mặt nước, gọi là trò rối nước.

Trong mỗi trò diễn, người nông dân có thể bắt gặp những nét sinh hoạt, những công việc quen thuộc họ vẫn làm hàng ngày. Hình ảnh chú trâu đi bừa hay công việc tát nước ngoài đồng, tất cả đều hiện lên đầy sinh động, hấp dẫn.

Múa rối nước, góp phần “giữ hồn” dân tộc
Múa rối nước thu hút du khách quốc tế.

Không còn biểu diễn ở chiếc ao làng nhỏ bé, múa rối nước đã được biểu diễn ở thủy đình của làng mỗi khi làng có hội. Và cũng vì thế mà đề tài của múa rối nước cũng trở nên đa dạng hơn. Bên cạnh những trò diễn thể hiện đời sống sinh hoạt, những tập tục của người nông dân Việt Nam còn có các trích đoạn của các tích cổ như: Thạch Sanh, Tấm Cám. Nghệ thuật rối nước là sản phẩm văn hoá bản địa dân tộc Việt, phát triển ở hầu hết các làng xã quanh kinh thành Thăng Long như Đào Thục, Đào Xá - huyện Đông Anh, chùa Nành - huyện Gia Lâm, Phường rối nước xã Thanh Hải - huyện Thanh Hà - tỉnh Hải Dương và nhiều phường rối ở hầu hết các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ.

Dần dần rối nước - một nghệ thuật sinh ra từ đời thường đã trở thành sản phẩm của sân khấu truyền thống Việt Nam. Như vậy, có thể thấy rằng, múa rối nước ra đời từ nhu cầu tinh thần của những người dân, gắn bó với nền văn minh nông nghiệp lúa nước. Và cũng chính họ, với óc sáng tạo và bàn tay tài hoa đã khai sinh ra loại hình nghệ thuật đặc sắc này.

Linh hồn của múa rối nước chính là những con rối. Khâu đầu tiên và chiếm vị trí quan trọng đó chính là khâu tạo hình. Ông cha ta đã vô cùng tinh tế khi chọn chất liệu gỗ sung làm con rối, bởi tính chất nhẹ và dai của gỗ. Cùng với lớp sơn phủ bên ngoài sẽ làm cho con rối thỏa sức vùng vẫy trên mặt nước mà không sợ bị cong, vênh hay thấm nước. Để làm một con rối hoàn chỉnh, phải trải qua nhiều công đoạn. Dưới những đôi bàn tay vốn quen với cái cuốc, cái cày, những khúc gỗ đơn điệu dần dần trở thành những con rối như: Chú Tễu, người nông dân, con trâu, cái cày, hay những con vật rất sinh động và có thể múa hát, làm việc. Bằng việc đánh bóng, gọt giũa và trang trí, người nghệ nhân xưa đã thổi hồn vào con rối, làm cho chúng trở nên tươi tắn, ngộ nghĩnh, mang nét tượng trưng và những nét tính cách khác nhau, sinh động đến lạ thường.

Quân rối nước dù tạc liền thành một khối gỗ hay chắp lại đều có hai phần gắn liền nhau, đó là phần thân và phần đế. Phần thân là phần nổi trên mặt nước để thể hiện nhân vật, còn phần đế là phần chìm dưới mặt nước, giữ cho con rối nổi lên trên, và là nơi lắp máy, điều khiển cho con rối cử động.

Trải qua nhiều năm, có một quân rối luôn chiếm được tình cảm nhiều nhất và trở thành nhân vật tiêu biểu cho múa rối nước, đó là chú Tễu. Một thân hình tròn trĩnh với nụ cười hóm hỉnh, chú Tễu đã xuất hiện một cách vui vẻ, nghịch ngợm để làm nhiệm vụ giáo đầu, mở màn cho các tiết mục rối. Người dân Việt Nam đều thích chú Tễu bởi nhân vật rối với hai tay vung vẩy, cái đầu quay ngang, quay ngửa trêu trọc khán giả đã mang lại nụ cười, niềm lạc quan, mang lại những phút giây thoải mái, nhất là sau những giờ lao động mệt mỏi.

Trong nghệ thuật múa rối nước, nghệ thuật sử dụng mặt nước cũng là yếu tố quan trọng tạo nên sức mạnh của con rối. Nếu như những con rối được điêu khắc một cách đơn giản, có phần thô cứng với những cử động gấp khúc thì mặt nước lại luôn lung linh, mềm mại và như một chiếc gương phản chiếu mây trời. Hai sự vật tưởng chừng như rất đối lập nhau nhưng khi kết hợp lại thì sẽ trở thành một sự độc đáo, hấp dẫn hiếm có. Người xem trên bờ chỉ thấy chợt ẩn, chợt hiện và đi hết từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác….

Nghệ thuật rối nước đã hội tụ đầy đủ tinh hoa của nhiều bộ môn nghệ thuật khác nhau. Múa rối nước không chỉ giúp người xem cảm nhận được sắc thái của hội Làng, mà còn phảng phất đâu đó những ước mơ giản dị của người nông dân về một cuộc sống bình yên và hạnh phúc. Đằng sau những con rối là cả một làng quê Việt Nam với đời sống nông nghiệp từ lao động, lễ hội, tình yêu đến chiến đấu chống giặc ngoại xâm. Trong thời kỳ cách mạng 4.0, với sự lên ngôi của công nghệ và các giá trị văn hóa khác, múa rối nước vẫn là “món ăn” tinh thần cho du khách nước ngoài khi đến Hà Nội du lịch, công tác…/.

Phương Linh

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Hà Nội: Tiếp tục đẩy mạnh công tác phòng, chống dịch, đảm bảo an sinh xã hội

Hà Nội: Tiếp tục đẩy mạnh công tác phòng, chống dịch, đảm bảo an sinh xã hội

(LĐTĐ) Theo thông tin từ Ban Chỉ đạo phòng, chống dịch Covid-19 thành phố Hà Nội, hiện công tác kiểm soát việc chấp hành các biện pháp phòng, chống dịch bệnh ...
Hà Nội tăng cường triển khai nền tảng khai báo y tế điện tử, quản lý thông tin bằng mã QR

Hà Nội tăng cường triển khai nền tảng khai báo y tế điện tử, quản lý thông tin bằng mã QR

(LĐTĐ) Nhằm tăng cường công tác phòng chống dịch, đảm bảo việc truy vết được nhanh chóng, khoanh vùng chính xác, đúng đối tượng, kịp thời ngăn chặn lây lan bằng ...
Kiên quyết xử lý, dừng hoạt động đối với các cơ sở kinh doanh vi phạm phòng, chống dịch

Kiên quyết xử lý, dừng hoạt động đối với các cơ sở kinh doanh vi phạm phòng, chống dịch

(LĐTĐ) Trong ngày thứ 3 thực hiện Chỉ thị 22 của Ủy ban nhân dân (UBND) thành phố Hà Nội về việc về điều chỉnh các biện pháp phòng, chống dịch ...
Phụ huynh vui mừng vì chính sách nhân văn

Phụ huynh vui mừng vì chính sách nhân văn

(LĐTĐ) Dịch bệnh Covid-19 bùng phát lần thứ 4 với những diễn biến hết sức phức tạp đã gây ảnh hưởng nặng nề đến kinh tế và đời sống của nhân ...
Nỗ lực hỗ trợ người lao động ngành du lịch Thủ đô vượt khó

Nỗ lực hỗ trợ người lao động ngành du lịch Thủ đô vượt khó

(LĐTĐ) Đại dịch Covid-19 đã ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, việc làm, thu nhập của người lao động, trong đó có ngành Du lịch. Thời gian qua, Công đoàn ...
Bí thư Thành ủy Hà Nội Đinh Tiến Dũng tiếp Đại sứ Liên bang Nga Gennady Bezdetko

Bí thư Thành ủy Hà Nội Đinh Tiến Dũng tiếp Đại sứ Liên bang Nga Gennady Bezdetko

(LĐTĐ) Chiều 23/9, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Đinh Tiến Dũng đã tiếp Đại sứ Liên bang Nga Gennady Bezdetko tới chào xã giao nhân ...
[Infographic] Hướng dẫn phòng, chống dịch Covid-19 tại lễ tang

[Infographic] Hướng dẫn phòng, chống dịch Covid-19 tại lễ tang

(LĐTĐ) Ban Chỉ đạo Quốc gia ban hành Quyết định số 2232/QĐ-BCĐQG về Hướng dẫn phòng, chống dịch Covid-19 tại lễ tang được áp dụng tại nhà riêng, nhà tang lễ, ...

Tin khác

Chả cốm - phong vị mùa thu

Chả cốm - phong vị mùa thu

(LĐTĐ) Thu đến, ấy cũng là khi bước vào mùa cốm. Hạt cốm căng mọng xanh như hạt ngọc được kết tinh từ nắng mưa, tinh túy của đất trời. Từ cốm, những người nội trợ khéo đất Hà thành làm nên nhiều món ngon mang phong vị mùa thu. Một trong những món đó là chả cốm.
Để kho tàng ca dao mãi trường tồn

Để kho tàng ca dao mãi trường tồn

(LĐTĐ) Mỗi một quốc gia, dân tộc đều có những nét đặc trưng riêng về bản sắc và nền văn hoá của mình. Đối với nước ta trải qua quá trình hơn một nghìn năm dựng nước và giữ nước, tục ngữ, ca dao đã góp phần tạo nên bản sắc văn hóa mãi mãi trường tồn.
Nhà văn Nguyễn Toàn Thắng trở lại văn đàn với tập truyện ngắn “Da gấu và chuyện Trương Bốn”

Nhà văn Nguyễn Toàn Thắng trở lại văn đàn với tập truyện ngắn “Da gấu và chuyện Trương Bốn”

(LĐTĐ) Nhiều năm nay, nhà văn Nguyễn Toàn Thắng gắn bó với sân khấu qua những vở diễn gây tiếng vang như: “Vì sao lạc xứ”, “Tái sinh”, “Thần giữ của”, “Truyền thuyết Triệu Trinh Nương”… Gần đây, nhà văn xuất hiện lại trên văn đàn bằng tập truyện ngắn mang phong cách giễu nhại đặc trưng và gần như là “của hiếm” của văn học nước nhà hiện đại. Chúng tôi đã có cuộc trao đổi cởi mở với nhà văn Nguyễn Toàn Thắng xung quanh tập truyện ngắn này, và tất nhiên, cả về những gì liên quan đến tình hình văn nghệ.
Các hoạ sĩ nhóm G39 "phá cỗ tranh" dịp Tết Trung thu 2021

Các hoạ sĩ nhóm G39 "phá cỗ tranh" dịp Tết Trung thu 2021

(LĐTĐ) Nhân dịp Trung thu, hoạ sĩ Lê Thiết Cương cùng nhóm hoạ sĩ G39 đã ra mắt triển lãm trực tuyến "Phá cỗ tranh".
Tết Trung thu ấm áp và khác biệt của trẻ em Thủ đô

Tết Trung thu ấm áp và khác biệt của trẻ em Thủ đô

(LĐTĐ) Dịch bệnh Covid-19 đang khiến Trung thu năm nay trở nên khác biệt so với các năm trước. Tuy nhiên không vì thế mà cái Tết Trung thu của các em nhỏ lại thiếu đi sự vui vẻ, ấm áp, thiếu đi nét đẹp văn hóa cổ truyền của ngày Tết đoàn viên.
Tết Trung thu trong miền ký ức

Tết Trung thu trong miền ký ức

(LĐTĐ) Mỗi năm, vào cữ tháng Tám âm lịch, khi gió heo may se lạnh quyện cùng nắng vàng như mật mang mùa thu ngọt ngào tới, tôi lại thầm nhớ về những Tết Trung thu xưa. Bao kỷ niệm của một thời vô ưu trong ký ức bỗng thức dậy theo tiếng trống bỏi lảnh lót, trống ếch thì thùng văng vẳng ngoài phố.
Dự thảo bộ quy tắc ứng xử của nghệ sĩ: Tránh lệch chuẩn văn hóa và đạo đức

Dự thảo bộ quy tắc ứng xử của nghệ sĩ: Tránh lệch chuẩn văn hóa và đạo đức

(LĐTĐ) Trước những lùm xùm về phát biểu, viết lách trên không gian mạng hay quảng cáo những sản phẩm không đảm bảo chất lượng, làm từ thiện… của một số nghệ sĩ gây bức xúc trong dư luận, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) vừa hoàn tất dự thảo Bộ Quy tắc ứng xử của người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật (Bộ Quy tắc) và đang trong các khâu hoàn thiện cuối cùng trước khi ban hành.
Xác lập chuẩn mực đạo đức của người hoạt động nghệ thuật

Xác lập chuẩn mực đạo đức của người hoạt động nghệ thuật

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa hoàn tất dự thảo bộ quy tắc ứng xử của người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật (bộ quy tắc) và đang trong các khâu hoàn thiện cuối cùng trước khi ban hành.
Không tổ chức Lễ hội mùa thu Côn Sơn - Kiếp Bạc

Không tổ chức Lễ hội mùa thu Côn Sơn - Kiếp Bạc

Trong điều kiện dịch bệnh Covid-19 vẫn diễn biến khó lường, tỉnh Hải Dương quyết định không tổ chức Lễ hội mùa thu Côn Sơn - Kiếp Bạc năm 2021 mà chỉ tổ chức các nghi lễ truyền thống.
Giới trẻ Hà Nội với văn hóa đọc

Giới trẻ Hà Nội với văn hóa đọc

(LĐTĐ) Thời gian qua, nhiều địa phương ở Hà Nội thực hiện giãn cách xã hội để phòng, chống dịch Covid-19, hệ thống thư viện, nhà sách buộc phải đóng cửa, thế nhưng không ít người trẻ đang sống và làm việc ở Thủ đô vẫn nỗ lực “nuôi dưỡng” văn hóa đọc.
Xem thêm
Phiên bản di động