Giữ hồn tranh thêu Quất Động

(LĐTĐ) “Hỡi cô thắt lưng bao xanh/ Có về Quất Động với anh thì về/ Quất Động làng anh có nghề/ Thêu gà thêu vịt, thêu hoa trên cành”. Đi theo câu ca xưa, chúng tôi tìm về làng thêu Quất Động (huyện Thường Tín, Hà Nội) vào một ngày Xuân mới. Nơi đây, bằng sự tài hoa của mình, những nghệ nhân đã khéo léo dùng những đường kim, mũi chỉ để làm nên những bức thêu rực rỡ, đượm hồn dân tộc.
Nâng tầm dòng tranh thêu tay truyền thống Những người lưu giữ “hồn” Thêu Việt Người phụ nữ nặng tình với tranh thêu tay

Về “đất tổ” nghề thêu

Nghề thêu có ở nhiều địa phương, nhưng đạt đến trình độ tinh xảo và điêu luyện thì chắc không đâu bằng người Quất Động. Nghe kể, nghề thêu Quất Động có cách đây khoảng gần 400 năm, từ giữa thế kỷ XVII, do vị quan đời Lê có tên là Lê Công Hành truyền dạy.

Có tích nói rằng, sau khi đi sứ phương Bắc, vị quan này đã mang nghề thêu thùa về truyền dạy cho dân Quất Động đầu tiên rồi mới đến các nơi lân cận như Thắng Lợi, Đông Cứu... Để tưởng nhớ công ơn truyền nghệ này, hằng năm, cứ vào ngày 12 tháng 6 Âm lịch, dân làng và đại diện người dân địa phương làm nghề thêu đều về Quất Động thành kính dâng hương tri ân Tổ nghề.

Giữ hồn tranh thêu Quất Động
Dưới đôi bàn tay của nghệ nhân Hoàng Thị Khương cây kim thêu trở nên rất linh hoạt, dệt lên những hoa văn rực rỡ. Ảnh: P.T

Nghệ nhân thêu tay Hoàng Thị Khương chia sẻ, người Quất Động rất yêu nghề thêu, những lúc nghỉ ngơi hay nông nhàn đều ngồi thêu. Từng có thời điểm nghề thịnh đến mức gần như nhà nào cũng có khung thêu. Nhiều gia đình có tới dăm, bảy đời làm nghề này.

Tìm hiểu về nghề thêu, chúng tôi được các nghệ nhân nơi đây cho biết, xưa thợ thêu Quất Động chỉ dùng chỉ màu tự nhiên nhuộm từ củ nâu, củ nghệ, lá móng, hoa hòe, lá chàm, vỏ sò… với năm màu chỉ cơ bản vàng, đỏ, tím, xanh, lục.

Tới đầu thế kỷ XX đã có thêm chỉ trắng của Pháp và chỉ màu nhân tạo Trung Quốc, cũng như học tập cách thêu của Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc để cho ra nhiều sản phẩm mới lạ, hấp dẫn, đa dạng. Các công đoạn thêu sẽ bắt đầu từ vẽ mẫu, căng nền, chấm kiểu, chọn chỉ mầu rồi mới tiến hành thêu.

Thêu tay cũng có nhiều kỹ thuật phức tạp, công phu hơn cả là việc thực hiện thêu các đường lượn, đường viền, thêu nổi gân lá, đài hoa, mắt phượng… Tùy đề tài, chủng loại mà sản phẩm thêu sẽ có ít hay nhiều màu sắc.

Họa tiết trong mỗi sản phẩm thường là những cây cỏ, con vật đẹp, quý hiếm như tùng, trúc, cúc, mai, lan, đào, hải đường, mẫu đơn, ong, bướm, rồng phượng, hổ báo, rùa hạc, oanh, yến… cùng cảnh dân dã như đàn gà, vịt, lợn, bò; người làm đồng, cấy cày, sàng sảy, đánh cá, dệt vải; cây đa, bến nước, con thuyền; danh lam thắng cảnh như chùa Một Cột, đền Ngọc Sơn, đình Hồng Thái... Mỗi tác phẩm đều mang đậm tính dân gian, nhân văn thể hiện hồn quê, khơi dậy ở người xem tình yêu đối với non sông đất nước.

“Nghề thêu nhẹ nhàng song rất cần kỹ thuật và sự khéo léo, tỉ mỉ, cần cù, sáng tạo của người thợ. Giá trị của tác phẩm thêu tay chính là chứa đựng tình cảm, tâm hồn, sự cảm thụ vẻ đẹp của người thợ. Theo kích cỡ và chi tiết của sản phẩm, người thợ có thể hoàn thiện trong vài ngày, vài tháng, thậm chí là vài năm…”, nghệ nhân Hoàng Thị Khương chia sẻ.

Đau đáu với nghề

Nghề thêu lúc thịnh, lúc suy và ở Quất Động cũng vậy. Thế nhưng, thời nào cũng thế, để tiếp nối nghề vẫn luôn có những nghệ nhân có niềm đam mê và say nghề. Quất Động đã có nhiều nghệ nhân được cả nước biết tới như cụ Bùi Lê Kính đã từng thêu hoàng phục cho Vua Bảo Đại và Hoàng hậu Nam Phương hay nghệ nhân Thái Văn Bôn nổi tiếng với các bức thêu chân dung các nguyên thủ quốc gia, trong đó có bức chân dung Vua Thái Lan được giới yêu thích nghệ thuật thêu quốc tế đánh giá cao…

Thời điểm này, các làng nghề Thường Tín bận rộn hơn. Người làm nghề tất bật, cố gắng lo cho xong các hợp đồng đặt hàng cũ và ký thêm các đơn mới. Nghệ nhân Hoàng Thị Khương cho biết, đời sống kinh tế - xã hội phát triển, ngày càng có nhiều người bỏ tiền đầu tư xây dựng nhà cửa, nhiều người tìm đến các nghệ nhân làng nghề để đặt hàng.

Hiện, nghệ nhân Hoàng Thị Khương cũng được gần xa biết đến với tài năng không khuất phục trước hoàn cảnh tật nguyền. Không những vậy, nữ nghệ nhân này còn nổi tiếng với những bức thêu được khách hàng ngỏ giá hàng trăm triệu.

Ngoài giá trị kinh tế, những bức tranh thêu tay của nghệ nhân còn đoạt giải cao, vươn tầm thế giới. Tiêu biểu như tác phẩm tranh thêu “Hồn quê”, bức tranh “Sơn thủy hữu tình”, bức “Mã đáo thành công”…

Khi ngắm những bức tranh của nghệ nhân Hoàng Thị Khương, điều đặc sắc nhất chúng tôi thấy được là cái “thần” và cái “hồn” trong tác phẩm. Ngoài tranh phong cảnh và những bức thêu được đặt hàng, nghệ nhân Hoàng Thị Khương chia sẻ, bản thân chị có cơ duyên đặc biệt với những bức tranh thêu về Bác Hồ. Thêu hình Bác, khi bản thân thấy mệt mỏi, chị dường như lại được tiếp thêm động lực để phấn đấu.

Kỳ thực, với hình ảnh Bác, có không ít người đã thể hiện và thêu trên những chất liệu khác nhau, thế nhưng để thêu được sản phẩm có “thần” và “hồn” thì lại ít người làm được. Để có tác phẩm về Bác ưng ý, có bức nghệ nhân Hoàng Thị Khương thực hiện trong suốt 6 năm.

“Mỗi bức tranh thêu không thể tính công bằng ngày, bằng tháng hay bằng bao nhiêu tiền. Nhiều bức tôi tháo ra, gỡ vào nhiều lần, chỉ đến khi tôi thật sự ưng mới được gọi là xong. Chính vì thế, có những bức tranh khách trả đến cả trăm triệu đồng, nhưng tôi vẫn không bán cho dù cơ sở vẫn còn rất thiếu vốn. Tôi muốn để lại những bức thêu đẹp nhất của mình để lưu giữ”, nghệ nhân Hoàng Thị Khương bộc bạch.

Ngoài Quất Động, ở huyện Thường Tín còn nhiều xã khác cũng đang phát triển rất tốt nghề thêu như xã Nguyễn Trãi, Lê Lợi, Dũng Tiến… Những năm gần đây, nghề thêu còn nhân rộng ra nhiều địa phương khác như Bột Xuyên, Tuy Lai, An Mỹ (huyện Mỹ Đức), thôn Yên Cốc (huyện Chương Mỹ)… Các sản phẩm thêu cũng ngày càng đa dạng, phong phú như thêu tranh, thêu chăn, ga, gối; thêu phục chế mẫu cổ, thêu quần áo thời trang, thêu cờ, phướn, thêu đính cườm, thêu truyền thần...

Nhìn những người phụ nữ đủ mọi lứa tuổi miệt mài bên khung thêu, chúng tôi thầm nghĩ nghề thêu ở Quất Động được ví như một “di sản vật thể”, vì thế mà người dân ở đây luôn có ý thức bảo vệ nghề truyền thống của mình. Tuy là nghề phụ nhưng thêu đã góp phần quan trọng nâng cao đời sống, tạo việc làm và thu nhập cho lao động nông thôn.

Phạm Thảo

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Hợp tác thúc đẩy phát triển tài chính xanh bền vững và ứng phó với biến đổi khí hậu

Hợp tác thúc đẩy phát triển tài chính xanh bền vững và ứng phó với biến đổi khí hậu

(LĐTĐ) Bộ Tài nguyên và Môi trường và Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) vừa ký kết Bản Ghi nhớ hợp tác thúc đẩy phát triển ...
Hà Tĩnh: 'Bà hỏa' ghé thăm, 2 nhà dân bị thiêu rụi

Hà Tĩnh: 'Bà hỏa' ghé thăm, 2 nhà dân bị thiêu rụi

(LĐTĐ) Chiều 27/5, ông Nguyễn Văn Hưng - Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã Lộc Yên, huyện Hương Khê (Hà Tĩnh), cho biết, trên địa bàn xã vừa xảy ra ...
Thúc đẩy thành lập và nâng cao chất lượng hoạt động của Ban Nữ công quần chúng tại cơ sở

Thúc đẩy thành lập và nâng cao chất lượng hoạt động của Ban Nữ công quần chúng tại cơ sở

(LĐTĐ) Chiều nay (27/5), Tổng Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) Việt Nam tổ chức hội thảo bàn giải pháp thúc đẩy thành lập và nâng cao chất lượng hoạt động của ...
Bổ nhiệm ông Anil Wadhwani giữ chức vụ Tổng Giám đốc Tập đoàn Prudential

Bổ nhiệm ông Anil Wadhwani giữ chức vụ Tổng Giám đốc Tập đoàn Prudential

(LĐTĐ) Tập đoàn Prudential vừa thông báo bổ nhiệm ông Anil Wadhwani đảm nhận chức vụ Tổng Giám đốc Tập đoàn kể từ tháng 2 năm 2023, khi Tập đoàn tiếp ...
Trao hỗ trợ sửa chữa Mái ấm Công đoàn cho đoàn viên khó khăn tại LĐLĐ huyện Sóc Sơn

Trao hỗ trợ sửa chữa Mái ấm Công đoàn cho đoàn viên khó khăn tại LĐLĐ huyện Sóc Sơn

(LĐTĐ) Chiều 27/5, Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) huyện Sóc Sơn tổ chức trao kinh phí hỗ trợ sửa chữa “Mái ấm Công đoàn” cho gia đình các đoàn viên có ...
Tổng LĐLĐ Việt Nam khảo sát, đánh giá tình hình thi hành điều lệ Công đoàn Việt Nam khóa XII

Tổng LĐLĐ Việt Nam khảo sát, đánh giá tình hình thi hành điều lệ Công đoàn Việt Nam khóa XII

(LĐTĐ) Chiều 27/5, Tổng Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) Việt Nam đã tổ chức khảo sát, đánh giá tình hình thi hành điều lệ Công đoàn Việt Nam khóa XII tại ...
Thường Tín: Trang bị kiến thức phòng, chống đuối nước và tai nạn thương tích cho trẻ

Thường Tín: Trang bị kiến thức phòng, chống đuối nước và tai nạn thương tích cho trẻ

(LĐTĐ) Mới đây, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn thanh niên và Công an xã Văn Tự (huyện Thường Tín, Hà Nội) đã tổ chức Hội nghị tuyên truyền về kiến ...

Tin khác

Tuần phim ASEAN 2022: Chiếu miễn phí 7 phim điện ảnh đặc sắc

Tuần phim ASEAN 2022: Chiếu miễn phí 7 phim điện ảnh đặc sắc

(LĐTĐ) Tuần phim ASEAN 2022 tại Việt Nam do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức từ ngày 27/5 - 1/6 tại Thủ đô Hà Nội và từ 28/5 - 2/6 tại thành phố Hồ Chí Minh.
Sôi động Lễ hội Ẩm thực và Du lịch làng nghề Hà Nội 2022

Sôi động Lễ hội Ẩm thực và Du lịch làng nghề Hà Nội 2022

(LĐTĐ) Tối 20/5, tại phố Lê Quang Đạo, quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà Nội, Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại, Du lịch thành phố Hà Nội (HPA) tổ chức khai mạc Lễ hội Ẩm thực và Du lịch làng nghề Hà Nội 2022.
Tối nay (20/5) khai mạc Lễ hội  Ẩm thực và Du lịch làng nghề Hà Nội năm 2022

Tối nay (20/5) khai mạc Lễ hội Ẩm thực và Du lịch làng nghề Hà Nội năm 2022

(LĐTĐ) Tối nay (20/5), tại phố Lễ Quang Đạo, quận Nam Từ Liêm, sẽ diễn ra lễ khai mạc Lễ hội Ẩm thực và Du lịch làng nghề Hà Nội năm 2022.
Hơn 10.000 cuốn sách được trợ giá đến 80% tại Hội sách trực tuyến quốc gia

Hơn 10.000 cuốn sách được trợ giá đến 80% tại Hội sách trực tuyến quốc gia

(LĐTĐ) Sau hơn 1 tháng tổ chức, Hội sách trực tuyến quốc gia 2022 sẽ bế mạc vào 24 giờ ngày 20/5. Để tri ân độc giả, vào ngày bế mạc, Ban tổ chức có hoạt động trợ giá quy mô lớn nhất trong khuôn khổ hội sách tại địa chỉ Book365.vn.
Sinh động phim tài liệu nghệ thuật "Hồ Chí Minh - Hành trình kiến tạo văn hóa hòa bình"

Sinh động phim tài liệu nghệ thuật "Hồ Chí Minh - Hành trình kiến tạo văn hóa hòa bình"

(LĐTĐ) Nhân dịp kỷ niệm 132 năm Ngày sinh Bác Hồ (19/5/1890 - 19/5/2022), Viện Phim Việt Nam thực hiện sản xuất bộ phim tài liệu nghệ thuật “Hồ Chí Minh - Hành trình kiến tạo văn hóa hòa bình”.
Những người say mê kể chuyện Bác Hồ ở khu di tích Kim Liên

Những người say mê kể chuyện Bác Hồ ở khu di tích Kim Liên

Với chất giọng Nghệ đầm ấm, sâu lắng, các cán bộ thuyết minh ở khu di tích Kim Liên đã truyền tải tới du khách về hình ảnh một vĩ nhân, để lòng kính yêu Chủ tịch Hồ Chí Minh mãi lan tỏa.
Trưng bày “Đứng lên và cất tiếng": Tôn vinh và tri ân các nhà báo - liệt sĩ

Trưng bày “Đứng lên và cất tiếng": Tôn vinh và tri ân các nhà báo - liệt sĩ

(LĐTĐ) Sáng nay (18/5), Di tích Nhà tù Hỏa Lò, Hà Nội đã tổ chức trưng bày “Đứng lên và cất tiếng” nhân kỷ niệm 132 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, 97 năm ngày Báo chí cách mạng Việt Nam.
Dấu ấn Hà Nội thân thiện, mến khách trong mắt bạn bè quốc tế trong dịp SEA Games 31

Dấu ấn Hà Nội thân thiện, mến khách trong mắt bạn bè quốc tế trong dịp SEA Games 31

(LĐTĐ) Là nơi đăng cai tổ chức Lễ Khai mạc, Bế mạc và thi đấu 18 môn tại 16 địa điểm, Thủ đô Hà Nội đã nhận được những đánh giá tích cực và cảm tình đặc biệt của bạn bè quốc tế bởi công tác tổ chức SEA Games 31 chu đáo.
SEA Games 31: Lan tỏa những hình ảnh đẹp về một Hà Nội thanh lịch, văn minh

SEA Games 31: Lan tỏa những hình ảnh đẹp về một Hà Nội thanh lịch, văn minh

(LĐTĐ) Vừa qua, Lễ Khai mạc SEA Games 31 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình, Hà Nội đã diễn ra thành công rực rỡ để lại nhiều ấn tượng tốt đẹp trong mắt bạn bè quốc tế. Góp phần vào thành công đó là những đóng góp không nhỏ từ các bạn tình nguyện viên Thủ đô, lan tỏa những hình ảnh đẹp về một Hà Nội thanh lịch, văn minh.
Thư pháp kết hợp với graffiti: Từ khác biệt đến đồng cảm

Thư pháp kết hợp với graffiti: Từ khác biệt đến đồng cảm

(LĐTĐ) Sáng nay (13/5), Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám ra mắt không gian Thư quán phục vụ khách tham quan nhân dịp SEA Games 31 và tổ chức Tọa đàm "Thư pháp và Graffiti: Từ khác biệt đến đồng cảm".
Xem thêm
Phiên bản di động