Giữ hồn tranh thêu Quất Động

(LĐTĐ) “Hỡi cô thắt lưng bao xanh/ Có về Quất Động với anh thì về/ Quất Động làng anh có nghề/ Thêu gà thêu vịt, thêu hoa trên cành”. Đi theo câu ca xưa, chúng tôi tìm về làng thêu Quất Động (huyện Thường Tín, Hà Nội) vào một ngày Xuân mới. Nơi đây, bằng sự tài hoa của mình, những nghệ nhân đã khéo léo dùng những đường kim, mũi chỉ để làm nên những bức thêu rực rỡ, đượm hồn dân tộc.
Nâng tầm dòng tranh thêu tay truyền thống Những người lưu giữ “hồn” Thêu Việt Người phụ nữ nặng tình với tranh thêu tay

Về “đất tổ” nghề thêu

Nghề thêu có ở nhiều địa phương, nhưng đạt đến trình độ tinh xảo và điêu luyện thì chắc không đâu bằng người Quất Động. Nghe kể, nghề thêu Quất Động có cách đây khoảng gần 400 năm, từ giữa thế kỷ XVII, do vị quan đời Lê có tên là Lê Công Hành truyền dạy.

Có tích nói rằng, sau khi đi sứ phương Bắc, vị quan này đã mang nghề thêu thùa về truyền dạy cho dân Quất Động đầu tiên rồi mới đến các nơi lân cận như Thắng Lợi, Đông Cứu... Để tưởng nhớ công ơn truyền nghệ này, hằng năm, cứ vào ngày 12 tháng 6 Âm lịch, dân làng và đại diện người dân địa phương làm nghề thêu đều về Quất Động thành kính dâng hương tri ân Tổ nghề.

Giữ hồn tranh thêu Quất Động
Dưới đôi bàn tay của nghệ nhân Hoàng Thị Khương cây kim thêu trở nên rất linh hoạt, dệt lên những hoa văn rực rỡ. Ảnh: P.T

Nghệ nhân thêu tay Hoàng Thị Khương chia sẻ, người Quất Động rất yêu nghề thêu, những lúc nghỉ ngơi hay nông nhàn đều ngồi thêu. Từng có thời điểm nghề thịnh đến mức gần như nhà nào cũng có khung thêu. Nhiều gia đình có tới dăm, bảy đời làm nghề này.

Tìm hiểu về nghề thêu, chúng tôi được các nghệ nhân nơi đây cho biết, xưa thợ thêu Quất Động chỉ dùng chỉ màu tự nhiên nhuộm từ củ nâu, củ nghệ, lá móng, hoa hòe, lá chàm, vỏ sò… với năm màu chỉ cơ bản vàng, đỏ, tím, xanh, lục.

Tới đầu thế kỷ XX đã có thêm chỉ trắng của Pháp và chỉ màu nhân tạo Trung Quốc, cũng như học tập cách thêu của Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc để cho ra nhiều sản phẩm mới lạ, hấp dẫn, đa dạng. Các công đoạn thêu sẽ bắt đầu từ vẽ mẫu, căng nền, chấm kiểu, chọn chỉ mầu rồi mới tiến hành thêu.

Thêu tay cũng có nhiều kỹ thuật phức tạp, công phu hơn cả là việc thực hiện thêu các đường lượn, đường viền, thêu nổi gân lá, đài hoa, mắt phượng… Tùy đề tài, chủng loại mà sản phẩm thêu sẽ có ít hay nhiều màu sắc.

Họa tiết trong mỗi sản phẩm thường là những cây cỏ, con vật đẹp, quý hiếm như tùng, trúc, cúc, mai, lan, đào, hải đường, mẫu đơn, ong, bướm, rồng phượng, hổ báo, rùa hạc, oanh, yến… cùng cảnh dân dã như đàn gà, vịt, lợn, bò; người làm đồng, cấy cày, sàng sảy, đánh cá, dệt vải; cây đa, bến nước, con thuyền; danh lam thắng cảnh như chùa Một Cột, đền Ngọc Sơn, đình Hồng Thái... Mỗi tác phẩm đều mang đậm tính dân gian, nhân văn thể hiện hồn quê, khơi dậy ở người xem tình yêu đối với non sông đất nước.

“Nghề thêu nhẹ nhàng song rất cần kỹ thuật và sự khéo léo, tỉ mỉ, cần cù, sáng tạo của người thợ. Giá trị của tác phẩm thêu tay chính là chứa đựng tình cảm, tâm hồn, sự cảm thụ vẻ đẹp của người thợ. Theo kích cỡ và chi tiết của sản phẩm, người thợ có thể hoàn thiện trong vài ngày, vài tháng, thậm chí là vài năm…”, nghệ nhân Hoàng Thị Khương chia sẻ.

Đau đáu với nghề

Nghề thêu lúc thịnh, lúc suy và ở Quất Động cũng vậy. Thế nhưng, thời nào cũng thế, để tiếp nối nghề vẫn luôn có những nghệ nhân có niềm đam mê và say nghề. Quất Động đã có nhiều nghệ nhân được cả nước biết tới như cụ Bùi Lê Kính đã từng thêu hoàng phục cho Vua Bảo Đại và Hoàng hậu Nam Phương hay nghệ nhân Thái Văn Bôn nổi tiếng với các bức thêu chân dung các nguyên thủ quốc gia, trong đó có bức chân dung Vua Thái Lan được giới yêu thích nghệ thuật thêu quốc tế đánh giá cao…

Thời điểm này, các làng nghề Thường Tín bận rộn hơn. Người làm nghề tất bật, cố gắng lo cho xong các hợp đồng đặt hàng cũ và ký thêm các đơn mới. Nghệ nhân Hoàng Thị Khương cho biết, đời sống kinh tế - xã hội phát triển, ngày càng có nhiều người bỏ tiền đầu tư xây dựng nhà cửa, nhiều người tìm đến các nghệ nhân làng nghề để đặt hàng.

Hiện, nghệ nhân Hoàng Thị Khương cũng được gần xa biết đến với tài năng không khuất phục trước hoàn cảnh tật nguyền. Không những vậy, nữ nghệ nhân này còn nổi tiếng với những bức thêu được khách hàng ngỏ giá hàng trăm triệu.

Ngoài giá trị kinh tế, những bức tranh thêu tay của nghệ nhân còn đoạt giải cao, vươn tầm thế giới. Tiêu biểu như tác phẩm tranh thêu “Hồn quê”, bức tranh “Sơn thủy hữu tình”, bức “Mã đáo thành công”…

Khi ngắm những bức tranh của nghệ nhân Hoàng Thị Khương, điều đặc sắc nhất chúng tôi thấy được là cái “thần” và cái “hồn” trong tác phẩm. Ngoài tranh phong cảnh và những bức thêu được đặt hàng, nghệ nhân Hoàng Thị Khương chia sẻ, bản thân chị có cơ duyên đặc biệt với những bức tranh thêu về Bác Hồ. Thêu hình Bác, khi bản thân thấy mệt mỏi, chị dường như lại được tiếp thêm động lực để phấn đấu.

Kỳ thực, với hình ảnh Bác, có không ít người đã thể hiện và thêu trên những chất liệu khác nhau, thế nhưng để thêu được sản phẩm có “thần” và “hồn” thì lại ít người làm được. Để có tác phẩm về Bác ưng ý, có bức nghệ nhân Hoàng Thị Khương thực hiện trong suốt 6 năm.

“Mỗi bức tranh thêu không thể tính công bằng ngày, bằng tháng hay bằng bao nhiêu tiền. Nhiều bức tôi tháo ra, gỡ vào nhiều lần, chỉ đến khi tôi thật sự ưng mới được gọi là xong. Chính vì thế, có những bức tranh khách trả đến cả trăm triệu đồng, nhưng tôi vẫn không bán cho dù cơ sở vẫn còn rất thiếu vốn. Tôi muốn để lại những bức thêu đẹp nhất của mình để lưu giữ”, nghệ nhân Hoàng Thị Khương bộc bạch.

Ngoài Quất Động, ở huyện Thường Tín còn nhiều xã khác cũng đang phát triển rất tốt nghề thêu như xã Nguyễn Trãi, Lê Lợi, Dũng Tiến… Những năm gần đây, nghề thêu còn nhân rộng ra nhiều địa phương khác như Bột Xuyên, Tuy Lai, An Mỹ (huyện Mỹ Đức), thôn Yên Cốc (huyện Chương Mỹ)… Các sản phẩm thêu cũng ngày càng đa dạng, phong phú như thêu tranh, thêu chăn, ga, gối; thêu phục chế mẫu cổ, thêu quần áo thời trang, thêu cờ, phướn, thêu đính cườm, thêu truyền thần...

Nhìn những người phụ nữ đủ mọi lứa tuổi miệt mài bên khung thêu, chúng tôi thầm nghĩ nghề thêu ở Quất Động được ví như một “di sản vật thể”, vì thế mà người dân ở đây luôn có ý thức bảo vệ nghề truyền thống của mình. Tuy là nghề phụ nhưng thêu đã góp phần quan trọng nâng cao đời sống, tạo việc làm và thu nhập cho lao động nông thôn.

Phạm Thảo

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Phát triển hạ tầng thông tin để mở không gian mới cho phát triển kinh tế - xã hội

Phát triển hạ tầng thông tin để mở không gian mới cho phát triển kinh tế - xã hội

(LĐTĐ) Với quy hoạch hạ tầng thông tin và truyền thông đến năm 2030 tầm nhìn đến năm 2050, Việt Nam đặt các mục tiêu cao để kiến tạo hạ tầng phục vụ chuyển đổi số quốc gia, mở ra không gian phát triển mới cho kinh tế - xã hội.
Lãi suất nhiều ngân hàng tiếp tục giảm

Lãi suất nhiều ngân hàng tiếp tục giảm

(LĐTĐ) Sau Tết Nguyên đán, lãi suất nhiều ngân hàng tiếp tục xu hướng giảm và theo các chuyên gia, lãi suất sẽ khó tăng mạnh thời gian tới.
Lãnh đạo quận Đống Đa thăm, chúc mừng các cơ sở y tế nhân Ngày Thầy thuốc Việt Nam

Lãnh đạo quận Đống Đa thăm, chúc mừng các cơ sở y tế nhân Ngày Thầy thuốc Việt Nam

(LĐTĐ) Nhân kỷ niệm 69 năm Ngày Thầy thuốc Việt Nam (27/2/1955 - 27/2/2024), các đồng chí lãnh đạo quận Đống Đa, Liên đoàn Lao động quận Đống Đa đã đến thăm, chúc mừng một số cơ sở y tế trên địa bàn quận.
Quận Thanh Xuân sẵn sàng cho ngày hội giao quân năm 2024

Quận Thanh Xuân sẵn sàng cho ngày hội giao quân năm 2024

(LĐTĐ) Năm 2024, quận Thanh Xuân được giao tuyển chọn và gọi 56 công dân thực hiện nghĩa vụ quân sự, 17 công dân thực hiện nghĩa vụ Công an nhân dân.
Chùa Cái Bầu - Điểm du lịch tâm linh bên Vịnh Bái Tử Long

Chùa Cái Bầu - Điểm du lịch tâm linh bên Vịnh Bái Tử Long

(LĐTĐ) Chùa Cái Bầu còn được gọi là Thiền viện Trúc Lâm Giác Tâm, cách thành phố Hạ Long khoảng 65km, gần khu du lịch Bãi Dài (huyện Vân Đồn, Quảng Ninh), rất nguyên sơ và thơ mộng. Với độ cao khoảng 100m, đứng từ sân Thiền viện, du khách có thể ngắm nhìn vịnh Bái Tử Long.
Công an Hà Nội thu hồi hàng nghìn vũ khí, vật liệu nổ

Công an Hà Nội thu hồi hàng nghìn vũ khí, vật liệu nổ

(LĐTĐ) Sau hơn 2 tháng ra quân triển khai thực hiện cao điểm phòng ngừa, đấu tranh với hành vi vi phạm về vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo, Công an thành phố Hà Nội đã tuyên truyền, vận động và thu hồi hàng nghìn vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ... góp phần hạn chế thấp nhất những nguy hại tiềm ẩn có thể xảy ra.
Bắt nhiều con bạc đang sát phạt nhau tại nhà văn hóa thôn

Bắt nhiều con bạc đang sát phạt nhau tại nhà văn hóa thôn

(LĐTĐ) 14 đối tượng đánh bạc bằng hình thức xóc đĩa, sâm, đánh chắn ở nhà văn hoá thôn Hà Lâm 1 (xã Thuỵ Lâm, huyện Đông Anh, Hà Nội) bị lực lượng chức năng bắt quả tang.

Tin khác

Tế Khai sắc, rước khai Xuân tại đền Voi Phục

Tế Khai sắc, rước khai Xuân tại đền Voi Phục

(LĐTĐ) Ngày 23/2, tại Di tích Quốc gia đặc biệt đền Voi Phục, quận Ba Đình long trọng tổ chức lễ hội truyền thống “Tế Khai sắc, rước khai Xuân”, khai ấn Lý triều Đại Vương “Trấn Tây Thượng Đẳng”.
Những điều cần tránh ngày rằm tháng Giêng

Những điều cần tránh ngày rằm tháng Giêng

(LĐTĐ) Rằm tháng Giêng, đêm trăng sáng đầu tiên đánh dấu sự khởi đầu may mắn. Lưu ý những điều cần tránh để tinh thần an yên, gia đình hòa thuận, tài lộc dồi dào.
Xanh màu tháng Giêng

Xanh màu tháng Giêng

(LĐTĐ) Tháng Giêng bắt đầu bằng những cơn mưa xuân nhẹ nhàng, nhưng gieo vào lòng người bao sự trẻ trung phơi phới, thôi thúc con người bước tiếp đến tương lai với những khát vọng và đam mê cháy bỏng.
Đền Mẫu Đồng Đăng - Chốn linh thiêng nơi xứ Lạng

Đền Mẫu Đồng Đăng - Chốn linh thiêng nơi xứ Lạng

(LĐTĐ) Mỗi dịp đầu xuân, du khách lại nô nức hành hương về đền Mẫu Đồng Đăng, chốn thờ Mẫu linh thiêng để cầu an, mong một năm mới tràn đầy may mắn và hạnh phúc.
Những điều ít biết về Đền thờ Chu Văn An

Những điều ít biết về Đền thờ Chu Văn An

(LĐTĐ) Cách hồ Hoàn Kiếm chỉ hơn 8km, có một khu di tích đặc biệt mà năm vào những ngày đầu xuân, người dân khắp nơi đến thăm viếng với sự kính cẩn tôn nghiêm. Đó là Đền thờ Chu Văn An, nơi thờ phụng người thầy giáo với tấm gương mẫu mực về tâm đức sáng ngời, tọa lạc tại xã Thanh Liệt, huyện Thanh Trì, Hà Nội.
Độc đáo tục lệ rước vua giả tại Lễ hội đền Sái

Độc đáo tục lệ rước vua giả tại Lễ hội đền Sái

(LĐTĐ) Ngày 20/2, tức 11 tháng Giêng năm Giáp Thìn, tại xã Thụy Lâm (huyện Đông Anh, Hà Nội) đã diễn ra Lễ hội đền Sái với tục lệ đặc sắc - tục lệ chọn người đóng và rước vua Thục Phán.
Những lễ hội đặc sắc sắp diễn ra trong Ngày hội “Sắc Xuân trên mọi miền Tổ quốc”

Những lễ hội đặc sắc sắp diễn ra trong Ngày hội “Sắc Xuân trên mọi miền Tổ quốc”

(LĐTĐ) Trong hai ngày 24-25/2, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội) sẽ diễn ra Ngày hội “Sắc Xuân trên mọi miền Tổ quốc” với nhiều hoạt động mang đậm bản sắc văn hóa các dân tộc.
Lễ hội chùa Đậu Thường Tín hội tụ linh thiêng

Lễ hội chùa Đậu Thường Tín hội tụ linh thiêng

(LĐTĐ) Lễ hội chùa Đậu, nơi hội tụ tinh hoa tâm linh, diễn ra từ ngày mùng 8 đến mùng 10 tháng Giêng năm Giáp Thìn tại Thường Tín, Hà Nội. Sự kiện này không chỉ là dịp để người dân thể hiện lòng thành kính, mà còn phản ánh sâu sắc bản sắc văn hóa Việt. Lễ hội là bức tranh sống động với nghi lễ truyền thống đã thu hút du khách gần xa.
Khai mạc Lễ hội làng Triều Khúc

Khai mạc Lễ hội làng Triều Khúc

(LĐTĐ) Hòa trong không khí vui tươi, phấn khởi của những ngày đầu năm mới Giáp Thìn 2024, sáng nay (19/2), huyện Thanh Trì (Hà Nội) tổ chức khai mạc Lễ hội làng Triều Khúc, xã Tân Triều.
Nghề làm xôi Phú Thượng trở thành Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia

Nghề làm xôi Phú Thượng trở thành Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia

(LĐTĐ) Chiều 17/2, tại di tích Đình Phú Gia, quận Tây Hồ tổ chức Lễ hội truyền thống Xôi Phú Thượng lần thứ VII; Lễ công bố Quyết định ghi danh Nghề làm xôi Phú Thượng vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia.
Xem thêm
Phiên bản di động