Nét đẹp văn hóa đọc báo của người Hà Nội

1. Có lẽ đối với ai đó, Hà Nội là một nơi rất đỗi nên thơ, trở thành nguồn cảm hứng bất tận trong những lời ca của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, có những gánh hàng hoa thoai thoải đẹp đến nao lòng, có “dáng kiều thơm” trong Tây Tiến của Quang Dũng. Và quả thực, với riêng tôi, Hà Nội cũng rất đỗi nên thơ, ở đó có sự tất bật mưu sinh của bao kiếp người, là nhịp thở yên lành của cuộc sống.

Ở Hà thành, nhiều người dù cuộc sống không sang giàu nhưng khi khéo léo co kéo thì vẫn có thể đủ đầy. Trong số ấy, có những người thật đặc biệt, họ sống ở nơi phố thị nhờ những tờ báo in, những dòng tin tức nóng hổi từ các cơ quan báo chí. Tôi biết Đỗ Hòa (sinh năm 1987), một cựu sinh viên báo chí quê mãi tận vùng Hữu Lũng, Lạng Sơn. Hòa là một chàng trai có nghị lực. Năm 2013, khi còn đang là sinh viên năm cuối của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Hòa đã tự xoay sở cuộc sống nơi phố thị phồn hoa nhờ vào việc viết lách và bán báo dạo.

Trong sự thay đổi chóng mặt của công nghệ thông tin, những tờ báo mạng, trang xã hội cá nhân ra đời thì văn hóa đọc... đặc biệt là đọc báo trên bảng tin vẫn có những vị trí nhất định trong lòng người Hà Nội.

Đận ấy, Hòa kể với tôi, cứ 5h sáng cậu lại lên phố Đinh Tiên Hoàng – điểm tập kết báo của những người giao lẻ để mang đến các sạp tại Hà Nội. Ngày nắng thì không sao chứ hễ mưa là cả người cậu lại ướt luốt tuốt. Hòa bảo, người có thể ướt nhưng báo mà ướt thì chẳng thể bán được. Thời điểm đó, những tờ báo có nhiều tin tức sốt dẻo hằng ngày như Tuổi Trẻ, Thanh Niên... thường bán chạy nhất. Hoặc nếu ai ưa thích tin tức giật gân, hấp dẫn thì sẽ tìm An ninh Thủ đô, An ninh Thế giới hoặc các tờ như Thể thao & Văn hóa, Bóng đá… Dĩ nhiên, những tờ báo kể trên thường bán dễ và hết hàng sớm. Huy hoàng là thế, nhưng nay số lượng báo in bán ra chẳng thấm là bao. Báo in không có người mua, các sạp bán báo vì vậy cũng đóng cửa.

Dễ thấy nhất, nếu như trước, quanh khu vực Đống Đa, Hoàn Kiếm còn lác đác 7, 8 sạp báo thì sau hai năm đại dịch Covid-19 bóng dáng các điểm bán cũng không còn. Nhiều điểm bán báo có thâm niên bậc nhất Thủ đô như địa chỉ 71 Hàng Trống với ngót nghét hơn 40 năm, nay tìm đến cũng đã vắng bóng. Dĩ nhiên, bắt nhịp xu hướng, những tờ báo hiện tại cũng không quá trông vào lượng phát hành của báo in, thay vào đó họ chuyển dần thông tin lên các trang báo điện tử, những người bán báo dạo như Hòa vì thế cũng đành phải tìm lối khác mưu sinh.

Có lẽ nhiều người sẽ không quá bận tâm với điều này, thế nhưng tôi lại thấy tiếc. Đôi khi ghé những điểm bán báo năm nào, tôi hoài niệm về những người làm nghề rao báo dạo. Tiếng rao báo từ những người đạp xe len lỏi khắp các góc phố, con ngõ. Tất cả giờ đây trở thành một phần ký ức thân thương, là một phần trong nhịp phát triển của Thủ đô.

2. Hôm rồi, trong tiết trời oi ả, cơn mưa đổ loang loáng mặt đường, tôi tìm về phố Hàng Trống, tôi bắt gặp một người đàn ông đã bạc trắng mái đầu đang cắm cúi bên tờ báo Nhân Dân mới dán. Trong cặp kính dày đã sờn màu gọng, ông chăm chú đọc từng con chữ và dường như bóng dáng người đàn ông bé nhỏ như lạc dòng người xe tấp nập.

Ở Hà Nội vẫn còn một số không gian báo chí công cộng như vậy nhưng không nhiều. Ngoài phố Hàng Trống bên mặt tiền của báo Nhân Dân, giờ tôi chỉ có thể bắt gặp những hình ảnh ấy khi đi qua phố Phan Đình Phùng - đoạn vỉa hè gần báo Quân đội nhân dân, hay trên vỉa hè phố Lê Thái Tổ, đoạn gần cổng báo Hà Nội Mới… Đó là các bảng tin được dựng ngay trên vỉa hè, dán những trang báo giấy, bên ngoài có một lớp kính trong để che mưa chắn gió. Ở đó, hàng ngày một vài tờ nhật báo mới ra lại được dán lên, để người dân và du khách có thể dừng chân đứng đọc báo.

Tại những điểm này, những người tôi hỏi - chủ yếu là những cụ già hoặc bậc trung niên, họ bảo với tôi, sở dĩ tìm đến những không gian báo chí này là bởi thói quen đọc báo giấy. Và bởi, nếu ngày nào không đến đó đọc, họ lại cảm thấy thiếu, thấy nhớ. Tôi cho rằng điều này là “đặc sản” chắc chỉ có thể tìm được ở Hà Nội.

Trong những lần trò chuyện, nhà văn Nguyễn Văn Học – một cây viết khỏe trên văn đàn và cũng là một nhà báo cần mẫn ở tờ Nhân Dân Cuối tuần bảo với tôi, dù báo chí nhận phải sự cạnh tranh, dù báo in tưởng như “lép vế” hơn so với các loại hình báo chí khác nhưng báo in vẫn còn đất sống. Những tờ báo có thể vắng bóng nơi thị thành nhưng ở những miền xa, những vùng thôn, bản như Hà Giang, Lai Châu, hay nơi hải đảo anh đặt chân đến, hàng ngày, hàng tuần theo đường bưu điện, chuyển phát nhanh báo vẫn được gửi đến và được đón nhận. Đặc biệt, ở những nơi mà mạng internet chưa thực sự phát triển, báo giấy vẫn là một trong những kênh thông tin đưa chủ trương, đường lối chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước, đến với người dân. Hơn hết, với nhiều độc giả, báo giấy được xem là loại hình báo chí gần gũi, thông tin trên báo giấy là nguồn thông tin chính thống, có độ tin cậy cao và sâu sắc. Khi đọc báo giấy, độc giả cũng nhớ lâu hơn so với các loại hình khác.

3. Hà Nội ngày nay to rộng và ngày một hiện đại hơn. Người Hà Nội giờ cũng đông hơn. Thế nhưng, thành phố đâu chỉ đẹp bởi những sự hoa lệ của những khách sạn năm sao, đâu chỉ hào nhoáng bởi những tòa nhà cao chọc trời, đâu chỉ phồn hoa bởi những dòng xe cộ tấp nập. Trong nhịp sống hối hả, đôi khi lắng lại để quan sát nơi góc phố nhỏ, hẳn tất thảy mọi người đều có thể nhận ra những nét đẹp giản dị. Đó là những cụ ông đứng nhẩn nha đọc báo nơi góc phố, là hình ảnh anh xe ôm lật giở những tờ báo in để tìm xem những mẩu tin tức khi đợi khách… Hà Nội đẹp vì có những con người giản đơn.

Hẳn đã có nhiều người tiếc nuối những con phố giờ đã vắng bóng các quầy báo và tôi cũng vậy. Nhưng tất cả xoay vần chẳng phải là quy luật tất yếu hay sao. Xét cho cùng, dù đã ít đi nhưng chỉ cần còn những con người yêu thủ đô ngàn năm văn hiến, trân trọng văn hóa đọc, trân trọng những tờ báo in thì chừng ấy những góc phố vẫn còn những người nhẩn nha đứng đọc báo. Giữ lửa với từng con chữ có lẽ cũng chính là cách mà chúng ta giữ gìn và phát triển Hà Nội hôm nay và mãi về sau.