Kỳ cuối: Phát huy các lợi thế

	Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa khu phố cổ Hà Nội
	Ngõ nhỏ, nét độc đáo của riêng Hà Nội

Hài hòa với bảo tồn

Trải qua, hơn 20 năm mày mò nghiên cứu, đến nay các nhà quản lý và các chuyên gia cũng đã đi đến một thống nhất, đó là kết hợp chùm ba ý tưởng “Văn hóa - Du lịch - Kinh tế”.

Theo thống kê, hiện nay trên địa bàn quận Hoàn Kiếm có trên 190 điểm di tích lịch sử - văn hoá và di tích cách mạng - kháng chiến. Tiêu biểu là hồ Hoàn Kiếm - di tích lịch sử, danh thắng cấp quốc gia đặc biệt và khu Phố cổ Hà Nội - di tích lịch sử cấp quốc gia với những ngôi nhà truyền thống, phố nghề đặc trưng. Đây đều là những “tài sản” quan trọng của Thủ đô ngàn năm văn hiến, góp phần tạo nên đặc trưng diện mạo kiến trúc đô thị Hà Nội đặc biệt là khu trung tâm.

Thực tế, bên cạnh những điểm sáng, vẫn còn những tồn tại kéo dài chưa được khắc phục. Tại những tuyến phố như Hàng Buồm, Thuốc Bắc, Hàng Chiếu, Hàng Gà, Ngõ Gạch… không khó để nhận ra những con ngõ có chiều rộng chưa đầy một mét, sâu tít tắp và lọt thỏm một mầu đen giữa các ngôi nhà mặt đường. Chính vì thế, ở đây thường phải lắp hệ thống đèn điện suốt 24/24 giờ thì mới có thể thấy lối đi. Không chỉ có chiều rộng khiêm tốn, chiều cao của ngõ nhỏ phố cổ cũng rất hạn chế. Ngõ 47 Hàng Đường là một trong những con ngõ có nhiều căn nhà nhỏ hẹp, nhưng là nơi che nắng, che mưa của bao phận người. Ngõ chạy dài hàng trăm mét, tạo thành “địa đạo” lắt léo…

Du khách quốc tế ngồi xe điện thăm quan khu phố cổ Hà Nội.

Nhìn nhận lại giá trị di sản trong phát triển hiện đại, các chuyên gia đều cho rằng, chúng ta đang có bước đi đúng đắn thực hành việc bảo tồn, hình thành nên chính sách đặc thù, đó chính là bảo tồn di sản văn hóa trong đô thị hiện đại với sự tham gia của cộng đồng. Đơn cử như dự án phố đi bộ tại Hồ Gươm, tranh bích họa tại phố Phùng Hưng, đây là một cách tiếp cận mới trong công tác bảo tồn di sản. Sự thành công của các đề án này không chỉ làm cho sức sống di sản mạnh mẽ hơn mà quan trọng nhất đó là sự vào cuộc của cả cộng động. Người dân được hưởng lợi từ các hoạt động thương mại, du lịch, di sản cũng được hưởng lợi “kép” khi được quản bá ra với công chúng.

Theo KTS Trần Huy Ánh - Ủy viên Thường trực Ban Chấp hành Hội Kiến trúc sư Hà Nội, bảo tồn di sản không có nghĩa là hoàn toàn “đóng băng”, giữ nguyên hiện trạng các di sản, việc làm này này chỉ phù hợp với các di sản “tĩnh” như cố đô Huế, hoàng thành Thăng Long… Thực tế hiện nay cho thấy khu phố cổ dù có nhiều di tích, di sản thì vẫn có các sinh hoạt đô thị diễn ra hàng ngày, hàng giờ.

Đặc biệt, ngay cả trong các công trình di sản, vẫn có các hoạt động của cư dân sinh sống trong đó. Từ thực tế này, KTS Trần Huy Ánh cho rằng phải có một cách tiếp cận khác, hài hòa hơn đối với khu phố cổ Hà Nội, phải thống kê, phân loại từng loại đối tượng để bảo tồn và khai thác phù hợp.

Đại diện Hội Kiến trúc sư Hà Nội cũng thừa nhận, công tác bảo tồn, tôn tạo các giá trị di sản trong khu phố cổ Hà Nội là một công việc, khó khăn, phức tạp và lâu dài. Để đảm bảo sự thành công, phải huy động được sự tham gia của cộng đồng, từ đó xây dựng, kết hợp, khuyến khích, hỗ trợ đối với các tổ chức, cá nhân cùng tham gia công tác bảo tồn, tôn tạo các công trình di sản…

Bài toán di sản, thương mại

Ngày nay, khu phố cổ là nơi có hoạt động thương mại, du lịch, dịch vụ, kinh tế thị trường sầm uất nhất của Thủ đô. Trong một không gian không lớn nhưng nơi đây có đủ mọi đặc trưng của Thủ đô xưa và nay như phố nghề, phố chuyên doanh, các lễ hội, sinh hoạt tôn giáo, tín ngưỡng, đời sống hàng ngày của người dân và cả các món ăn của người Hà Nội… Đó là những giá trị văn hóa tiêu biểu hấp dẫn du khách. Thực tế, đa phần khách du lịch đến Hà Nội đều ghé thăm phố cổ để có cơ hội trải nghiệm, khám phá các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc hội tụ nơi đây.

Chỉ cần dạo một vòng qua các tuyến phố cổ, dễ dàng nhận thấy có rất đông du khách, nhất là khách nước ngoài tản bộ, mua sắm, tham quan. Nhiều di tích, điểm mua sắm trong khu phố cổ như: Nhà cổ 87 Mã Mây, đình Kim Ngân, đền Quán Đế, chợ Đồng Xuân… là điểm dừng chân lý tưởng của du khách. Ngoài ra, khu vực này tập trung nhiều khách sạn nhỏ, được khách nước ngoài chọn để lưu trú, thuận lợi trong việc tham quan, trải nghiệm phố cổ.

Xác định rõ thế mạnh của mình trong phát triển du lịch, vừa qua, quận Hoàn Kiếm đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá hình ảnh du lịch Hoàn Kiếm đến với du khách trong nước và quốc tế. Đặc biệt, với việc đưa vào khai thác ứng dụng cổng thông tin điện tử “Hoàn Kiếm 360 độ”, du lịch Hoàn Kiếm đã thực sự trở nên gần gũi, hấp dẫn đối với mọi du khách.

Tại đây, cùng với thông tin bằng hình ảnh công nghệ cao, cổng thông tin “Hoàn Kiếm 360 độ” còn xây dựng kho dữ liệu ảnh 2D và thông tin về toàn bộ các địa điểm du lịch, danh lam thắng cảnh, khách sạn, nhà hàng, quán ăn… trên địa bàn quận. Với trên 500 địa điểm được cung cấp ảnh, địa chỉ, cách thức liên hệ và lời giới thiệu, ứng dụng này đã không chỉ tạo điều kiện cho doanh nghiệp du lịch phục vụ du khách tốt hơn mà sẽ trở thành kênh quảng bá rộng rãi về quận Hoàn Kiếm tới cộng đồng trong nước và quốc tế.

Theo ông Đinh Hồng Phong - Phó Chủ tịch UBND quận Hoàn Kiếm, trong thời gian tới quận Hoàn Kiếm sẽ tập trung đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá, hợp tác xúc tiến đầu tư, liên kết và phát triển thị trường du lịch; khai thác hiệu quả và phát huy thế mạnh không gian, kiến trúc cảnh quan, giá trị văn hóa khu phố cổ, khu vực hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận.

Đồng thời, chú trọng phát triển sản phẩm du lịch chất lượng cao trên địa bàn quận và tạo lập môi trường du lịch thực sự "An toàn – Thân thiện – Chất lượng – Hấp dẫn" nhằm phát huy tối đa các điều kiện thuận lợi, các giá trị vật thể và phi vật thể của quận Hoàn Kiếm cho phát triển kinh tế xã hội nói chung và du lịch nói riêng.

Có thể nói, việc bảo tồn, tôn tạo các di sản vật thể và di sản phi vật thể đã góp phần tích cực trong bảo tồn văn hóa truyền thống, trở thành động lực cho phát triển kinh tế, thu hút du khách đến với Hà Nội. Tin tưởng rằng nếu phát huy tốt những lợi thế, nhiệm vụ bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị khu phố cổ Hà Nội sẽ có nhiều bước tiến hơn nữa, góp phần cải thiện, nâng cao chất lượng, điều kiện sống của người dân trong khu phố cổ.

Tuấn Dũng