Kỳ cuối: Dấu ấn đổi mới, sáng tạo và trách nhiệm

Triển khai quyết liệt

Với sự vào cuộc “mở đường” của Quốc hội, việc triển khai xây dựng nhà ở xã hội đang được Chính phủ và các địa phương triển khai quyết liệt. Tại nhiều diễn đàn, hội nghị, Thủ tướng Phạm Minh Chính đều nhấn mạnh đây là nhiệm vụ khó, nhưng khó mấy cũng phải làm và yêu cầu các bộ, ngành, địa phương đưa chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội vào các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội hằng năm.

Thủ tướng cũng nêu rõ, cần xác định rằng, nhà ở xã hội không chỉ là nhà cao tầng, mà còn có thể là nhà thấp tầng; nhà ở xã hội cũng không phải nằm ở nơi "khỉ ho cò gáy", đất "đầu thừa đuôi thẹo", mà phải đầy đủ hạ tầng giao thông, điện, nước, viễn thông, xã hội, y tế, văn hóa, giáo dục…

Vui mừng trước những chính sách phát triển nhà ở xã hội, nhà ở công nhân của Nhà nước đang triển khai là chia sẻ của anh Đinh Minh Quyền, Công ty cổ phần đầu tư thương mại phát triển Nhất Tín - chi nhánh Hà Nội.

“Việc có được nơi ở ổn định, gần nơi làm việc là nguyện vọng tha thiết của tất cả người lao động, đặc biệt là người lao động ngoại tỉnh như tôi. Thực tế cho thấy, tiền thuê nhà là khoản chi phí chiếm tỷ lệ cao nhất trong các khoản chi tiêu của mỗi người lao động. Giá thuê nhà ở ngày càng tăng, trong khi thu nhập của người lao động tăng rất chậm, thậm chí có thể giảm, vì vậy một trong những nguyên nhân dẫn đến người lao động khó bám trụ được với công việc chính là không có nơi ở ổn định.

Nhà ở cho công nhân lao động Công ty TNHH Điện tử Meiko Việt Nam.

Thông qua các kênh thông tin, tôi có biết về chính sách hỗ trợ để công nhân mua nhà ở xã hội, thuê nhà ở công nhân, tuy nhiên qua tìm hiểu tôi thấy số lượng, quy mô nhà vẫn rất ít so với nhu cầu thực tế, việc tiếp cận để mua, thuê được là rất khó, thủ tục cũng khá phức tạp”, anh Quyền cho hay.

Anh Nguyễn Huy Trường, Công ty Cổ phần Thương mại, Tư vấn và Xây dựng Vĩnh Hưng (thành phố Hà Nội) chia sẻ, với người lao động chưa có nhà ở, mong muốn trước hết là lãi suất cho vay mua nhà phải được ưu đãi trong thời gian tầm 3 -5 năm. Vì nếu chỉ được ưu đãi trong 1 - 2 năm đầu, sau đó lãi suất thả nổi thì người mua sẽ chịu áp lực rất lớn về tài chính. Thực tế đã có những người đến lúc này phải bán vội nhà đi để trả nợ.

Anh Trường cũng mong muốn có thông tin công khai, rộng rãi, cơ hội công bằng trong tiếp cận với nhà ở xã hội, tránh tình trạng người có tiền có thể mua để đầu tư, còn người có nhu cầu thật lại khó tiếp cận, phải qua trung gian để mua bán, khiến chi phí đội lên.

Bên cạnh đó, anh Trường cũng quan tâm đến vị trí nhà ở, vì thực tế nhiều người cố gắng mua được nhà ở xã hội do phù hợp với khả năng tài chính, nhưng lại rất xa với nơi làm việc, dẫn tới bị mất quá nhiều thời gian để đi lại, ảnh hưởng đến sức khỏe, thời gian, những công việc cá nhân của gia đình. “Tôi mong rằng, Nhà nước sẽ quy hoạch địa điểm xây nhà ở xã hội phù hợp, thuận tiện cho người dân”, anh Trường bày tỏ.

Chị Vũ Thị Tú, Công ty Matsuo Industries Việt Nam (Khu công nghiệp Thăng Long, Hà Nội) chia sẻ: “Bản thân tôi, hiểu biết về công nghệ thông tin không được tốt lắm, nên khó nắm bắt nhanh các thông tin về mua nhà hay thuê nhà ở xã hội. Khi nghe tin có bán nhà ở xã hội, tôi cũng không biết phải mua hồ sơ từ đâu.

Tôi thấy nhiều người mua nhà toàn qua môi giới, nhờ họ làm thủ tục cho. Vì vậy, tôi mong muốn, thông tin về mua bán nhà ở xã hội có thể được triển khai trong Công ty, để công nhân nắm bắt được tốt hơn. Đồng thời, hồ sơ cần những giấy tờ gì và địa chỉ mua hồ sơ, nộp hồ sơ ở đâu cũng cần thông tin cụ thể cho công nhân lao động biết”, chị Tú mong muốn.

Nhiều người lao động cũng mong muốn không chỉ có thêm nhà ở xã hội được bán, mà còn có nhiều khu nhà cho thuê, với chi phí phù hợp với thu nhập trung bình của đa số người lao động. Đồng thời, tại các khu nhà cho công nhân lao động thuê, có những tiện ích tối thiểu để hỗ trợ đời sống như nhà trẻ, nhà hoạt động cộng đồng, trang thiết bị đảm bảo an ninh an toàn về phòng cháy, chữa cháy...

Kịp thời tạo động lực cho doanh nghiệp

Theo đại biểu Quốc hội Nguyễn Hoàng Bảo Trân (Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh), một chính sách nhân văn nếu đi vào cuộc sống sẽ không chỉ giúp người lao động an cư, mà còn giúp đất nước phát triển bền vững. Vì chỉ khi người lao động có chốn đi về ổn định, họ mới có thể an tâm lao động, tái tạo sức lao động, đóng góp nhiều hơn cho xã hội.

Các Đại biểu Quốc hội khoá XV bấm nút thông qua Nghị quyết số 201/2025/QH15 thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển nhà ở xã hội. Ảnh: Quốc hội

Nữ đại biểu cũng cho rằng, quy định hiện hành chưa phân biệt giữa các vùng có nhu cầu nhà ở xã hội khác nhau ở các khu đô thị lớn, nơi tập trung đông khu công nghiệp như Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương… với hàng trăm nghìn công nhân đang sống trong nhà trọ chật hẹp, tạm bợ. Vì vậy, cần xem xét bổ sung quy định về phân loại địa phương theo nhóm có nhu cầu cao, trung bình, thấp theo mật độ dân số tại từng địa phương để từ đó có cơ chế phân bổ nguồn lực quỹ phù hợp, tránh dàn trải, thiếu hiệu quả.

Đồng thời, xem xét bổ sung quy định về khung giá trần hoặc giá sàn nhà ở xã hội theo từng khu vực, nếu không quy định, người lao động có thể tiếp tục rơi vào cảnh nhà ở xã hội không thể chạm tới được vì giá vẫn vượt xa thu nhập và giá nhà ở xã hội phải tương xứng với đồng lương của người lao động cả khi mua hoặc thuê….

Đánh giá cao việc lập Quỹ nhà ở quốc gia, đại biểu Hoàng Văn Cường (Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội) cho rằng, đầu tư nhà ở xã hội lợi nhuận quy định rất thấp, nếu cho thuê giá thuê lại càng thấp, không có khả năng để hoàn trả vốn, vì vậy cần phải có quỹ để tạo vốn đầu tư. Trong quỹ này dành tiền thu từ quỹ 20% đất của nhà ở thương mại nếu không dành để phát triển nhà ở xã hội thì được quyền chuyển thành tiền và đóng vào quỹ.

Tuy nhiên, việc này chỉ được thực hiện với các dự án nhà ở thương mại được phê duyệt chủ trương đầu tư sau khi Luật Nhà ở 2023 có hiệu lực. Còn những dự án nhà ở thương mại được phê duyệt chủ trương đầu tư trước khi Luật Nhà ở 2023 có hiệu lực thì phần diện tích đất nhà ở thương mại này muốn chuyển thành nhà ở xã hội lại phải phê duyệt lại chủ trương đầu tư, phải làm lại thủ tục hành chính khi đấy bắt đầu mới được chuyển.

Do vậy, đại biểu cho rằng, với những dự án nhà ở thương mại đã được phê duyệt trước khi Luật Nhà ở 2023 có hiệu lực thì phần diện tích đất dành cho quỹ phát triển nhà ở xã hội được quyền chuyển sang thành đất thương mại, và quỹ này sẽ mang đấu giá để dùng tiền này đưa vào trong quỹ phát triển nhà ở xã hội mà không cần phải làm thủ tục phê duyệt lại.

Đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) nhìn nhận, giá bán nhà ở xã hội trên thực tế vẫn cao, không phù hợp với thu nhập của nhiều người lao động. Do đó, cần minh bạch hóa quy trình xác định giá, đồng thời tăng cường giám sát độc lập để đảm bảo đúng chi phí đầu tư và đúng đối tượng thụ hưởng.

Đồng thời, cần bắt buộc công khai chi tiết phương án giá bán, giá thuê mua nhà ở xã hội trên Cổng thông tin điện tử của tỉnh, đồng thời tổ chức lấy ý kiến cộng đồng dân cư và người lao động trước khi phê duyệt…

Vẫn còn “nút thắt” cần tháo gỡ

Ông Cao Anh Kiên, Giám đốc Công ty CP Vina 6 cho rằng, Bộ Chính trị và Quốc hội đã có những bước đi quyết liệt với hệ thống văn bản cụ thể, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tham gia xây dựng nhà ở xã hội. Những chính sách của Luật Nhà ở, Nghị quyết 201/2025/QH15, Nghị định 100/2020/NĐ-CP đã cho doanh nghiệp cơ sở đề xuất bố trí quỹ đất cụ thể dành cho nhà ở xã hội. Việc đó giúp địa phương dễ hơn trong phê duyệt, chi phí kết nối cũng được hỗ trợ.

“Chúng tôi đánh giá cao sự vào cuộc kịp thời của Quốc hội, Chính phủ, giúp giải tỏa các “nút thắt” pháp lý và triển khai dự án nhanh hơn, hiệu quả hơn”, ông Kiên nói.

Cụ thể như doanh nghiệp được tiếp cận vốn ưu đãi, thông báo của Thủ tướng đề xuất Quỹ phát triển nhà ở xã hội để hỗ trợ tài chính, đồng thời yêu cầu các bộ, ngành liên quan triển khai hiệu quả nguồn vốn đã có. Về cơ chế quản lý, điều hành dự án thì thành lập Ban Chỉ đạo phát triển nhà ở xã hội giúp kiểm tra đôn đốc triển khai, xử lý vướng mắc thực tế. Đặc biệt các quy định miễn tiền sử dụng đất, cho phép dành diện tích phụ trợ để giảm chi phí đầu tư, hỗ trợ giá thuê mua nhà ở xã hội…

“Những chỉ đạo trên cho thấy Đảng, Quốc hội và Chính phủ đang quyết tâm cao trong việc tháo gỡ rào cản pháp lý, hành chính, tài chính và cơ chế quản lý, nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho doanh nghiệp. Đây là cơ sở pháp lý rất quan trọng, giúp các doanh nghiệp yên tâm tiếp tục triển khai các dự án thiết thực vì người lao động và an sinh xã hội”, ông Kiên cho hay.

Bên cạnh những đánh giá cao về sự gỡ vướng chính sách từ Luật Nhà ở 2023 và Nghị quyết 201/2025/QH15, các doanh nghiệp cũng chỉ ra một số tồn tại cần giải quyết. Ông Đỗ Văn Cừ, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Kỹ thuật xây dựng M&E 268 cho biết: Hiện thủ tục chấp thuận đầu tư, giải phóng mặt bằng và xác định giá đất vẫn kéo dài, khiến tiến độ dự án bị chậm. Một số quy định về xác định đối tượng hưởng chính sách, tiêu chí lựa chọn chủ đầu tư còn thiếu thống nhất giữa các địa phương.

Ngoài ra, nguồn vốn tín dụng ưu đãi dành cho nhà ở xã hội tuy đã được bổ sung, nhưng việc tiếp cận vốn vẫn chưa thực sự thuận lợi. Doanh nghiệp mong muốn Quốc hội tiếp tục giám sát chặt chẽ việc triển khai các gói tín dụng, đồng thời kiến nghị các bộ, ngành đơn giản hóa hồ sơ, rút ngắn thời gian xét duyệt.

Đồng thời mong muốn Quốc hội tiếp tục đồng hành bằng các giải pháp như ban hành nghị quyết chuyên đề về thúc đẩy nhà ở xã hội, cho phép áp dụng cơ chế đặc thù đối với các dự án trong khu công nghiệp; ưu tiên quy hoạch quỹ đất và hỗ trợ hạ tầng kết nối cho khu nhà ở công nhân.

“Chúng tôi tin rằng, với sự vào cuộc quyết liệt của Quốc hội, cùng sự phối hợp đồng bộ của Chính phủ, địa phương và doanh nghiệp, mục tiêu xây dựng hàng trăm nghìn căn nhà ở xã hội cho công nhân trong giai đoạn tới sẽ sớm trở thành hiện thực, góp phần bảo đảm an sinh xã hội và phát triển kinh tế bền vững”, ông Cừ khẳng định.

Linh hoạt áp dụng Nghị quyết số 201/2025/QH15

Ông Phan Đình Phong - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Vinaconex 39 nhìn nhận, có thể nói Bộ Chính trị và Quốc hội đã vào cuộc kịp thời, quyết liệt thông qua các văn bản pháp lý quan trọng như Luật Nhà ở 2023, Nghị quyết 201/2025/QH15 và Nghị định 100/2024, tạo đòn bẩy lớn cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, để chuyển từ “đã mở đường” sang “đường thông xe”, cần có thêm các bước cụ thể: Quy trình thủ tục phải nhanh, rõ; quỹ đất và vốn ưu đãi phải được thực thi công bằng. Doanh nghiệp cần được khuyến khích hợp tác mạnh mẽ hơn nữa dưới các mô hình PPP.

Khi đó, mục tiêu 1 triệu căn nhà ở xã hội cho công nhân đến năm 2030 sẽ không còn là “đề án”, mà là thực tế, từng viên gạch góp phần giữ chân công nhân, ổn định lực lượng lao động, thúc đẩy sản xuất, và phát triển kinh tế xã hội bền vững.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Thành phố Hồ Chí Minh cũng đề cập đến khó khăn hiện nay của doanh nghiệp vẫn là công tác chuẩn bị quỹ đất để phát triển nhà ở xã hội. Đây là công việc rất lớn, đòi hỏi các địa phương phải ghi vào kế hoạch phát triển kinh tế xã hội để thực hiện giải phóng mặt bằng.

Bên cạnh đó, ông Châu cũng đề cập đến việc vay ưu đãi tại Ngân hàng Chính sách xã hội, làm sao cho người mua nhà ở xã hội được vay với lãi suất 4,8% như trước đây, chứ 6,6% hiện nay là quá cao, và được vay trong vòng 25 năm.

Ông Phạm Tiến Dũng – Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Cát Tường cho rằng, Nghị quyết 201/2025/QH15 của Quốc hội và Quyết định số 444/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ không chỉ là tháo gỡ pháp lý, mà còn là cam kết chính trị đối với người dân có thu nhập thấp chưa có nhà ở. Về phía các doanh nghiệp, các chính sách mới đã tháo gỡ được khó khăn trong giai đoạn này. Dự kiến trong năm 2025, Công ty Cổ phần Cát Tường sẽ phát triển thêm 1.000 căn hộ, năm 2026 sẽ tiếp tục phát triển thêm 1.000 căn hộ nữa.

“Tôi cho rằng, giải pháp, quyết sách trên ngoài tháo gỡ khó khăn còn tạo được niềm tin thể chế để các doanh nghiệp như chúng tôi tin tưởng khi phát triển các dự án nhà ở xã hội. Khi bắt tay vào một dự án, chúng ta không thể lường trước được những khó khăn, nhưng nếu chúng ta có lòng tin vào một thể chế, chính sách thì doanh nghiệp cũng sẽ dám mạnh dạn "tháo gỡ" và đương đầu, vượt qua những khó khăn”, theo ông Dũng.

Ông Luyện Văn Phương - Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội cho rằng, mục tiêu hoàn thành 100.000 căn hộ nhà ở xã hội giai đoạn 2021 - 2030 theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ đang được thành phố Hà Nội quyết tâm thực hiện và thành phố cũng nâng chỉ tiêu lên 120.000 căn.

Cũng theo ông Phương, trong quá trình triển khai Luật Nhà ở 2024, Nghị quyết 201/2025/QH15 và Nghị định 192/2025/NĐ-CP, cũng còn một số khó khăn vướng mắc. Ví dụ như theo quy định về bố trí kinh phí giải phóng mặt bằng tại khoản 1 Điều 11 Nghị quyết số 201/2025/QH15 về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, đầu tư hệ thống hạ tầng kỹ thuật, tạo quỹ đất phát triển nhà ở xã hội thì UBND cấp tỉnh có trách nhiệm bố trí ngân sách thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và đầu tư đồng bộ hệ thống hạ tầng kỹ thuật ngoài phạm vi dự án để tạo quỹ đất phát triển nhà ở xã hội.

Tuy nhiên, để phát triển 100.000 - 120.000 căn hộ nhà ở xã hội sẽ đòi hỏi quỹ đất rất lớn. Trường hợp UBND Thành phố bố trí kinh phí tổ chức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng toàn bộ các dự án này sẽ phát sinh ngân sách rất lớn, trong khi ngân sách Thành phố vẫn phải bố trí cho nhiều dự án trọng điểm và các lĩnh vực khác của Thành phố.

Mặt khác để bố trí được vốn giải phóng mặt bằng và giải ngân chi trả tiền giải phóng mặt bằng sẽ tốn nhiều thời gian; xảy ra chậm trễ trong công tác triển khai các dự án nhà ở xã hội.

Vì vậy, thành phố Hà Nội đang góp ý, đề xuất Thủ tướng Chính phủ cho phép UBND Thành phố được linh hoạt áp dụng Nghị quyết số 201/2025/QH15 và Điều 94 Luật Đất đai tùy thuộc vào tình hình thực tiễn của Thành phố. Ngoài ra, Thành phố cũng đề xuất với những khu nhà ở xã hội được bố trí thêm 20% quỹ đất thương mại thì nhà đầu tư sẽ tạm ứng tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng theo khoản 2 Điều 94 Luật Đất đai và được khấu trừ vào tiền sử dụng đất của phần diện tích 20% quỹ đất thương mại, dịch vụ; số tiền còn thiếu (nếu có) sẽ được tính vào chi phí dự án…

Để các dự án nhà ở xã hội được triển khai nhanh chóng, nhiều doanh nghiệp cho rằng, cần tiếp tục tháo gỡ những rào cản về thủ tục, quỹ đất và vốn vay. Cơ chế, chính sách đặc thù đột phá rất quan trọng, nhưng sẽ là chưa đủ nếu như việc thực thi không tuân thủ nghiêm quy định. Do đó, cần có sự giám sát chặt chẽ của Quốc hội.

Với nhiều cơ chế, chính sách đặc thù mang tính đột phá, Nghị quyết thí điểm về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển nhà ở xã hội được cho là đã thể hiện tính nhân văn sâu sắc, tinh thần hành động và trách nhiệm cao của Quốc hội trước những yêu cầu cấp bách của cuộc sống, góp phần quan trọng để bảo đảm an sinh xã hội, để “không để ai bị bỏ lại phía sau”, nhất là đối với công nhân lao động.