Cổng làng, biểu tượng văn hóa làng quê

(LĐTĐ) Cổng làng là điểm đầu tiên khi đặt chân đến làng, là ranh giới giữa các làng với nhau, giữa làng với không gian bên ngoài. Trải qua năm tháng, cổng làng không chỉ là nơi phân địa giới của làng, mà đã trở thành biểu tượng văn hóa của làng quê.
Chuyện về chiếc cổng làng đẹp nhất Kinh kỳ
Độc đáo cổng làng Bưởi
Cổng làng Yên Thái, in đậm dấu xưa
Cổng làng, biểu tượng văn hóa làng quê
Cổng làng Gia Thượng, Long Biên, Hà Nội (Ảnh: Cao Tiến)

Những làng quê vùng châu thổ Bắc bộ xưa kia, người dân sống quần tụ với nhau trong một không gian khép kín gọi là làng, chỉ để một hoặc hai lối ra vào và cổng làng được quy định là giới hạn giao lưu giữa làng này với làng kia. Cổng làng bắt đầu mở vào buổi sáng để dân làng đi làm, và khép lại vào mỗi buổi tối, sau khi người dân trong làng đã trở về nhà. Trải qua năm tháng, cổng làng không chỉ là nơi phân địa giới của làng, mà đã trở thành biểu tượng văn hóa của làng quê. Bên cạnh cây đa, giếng nước, sân đình, cổng làng mang một vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần người Việt.

Cổng làng gắn liền với sự hình thành và phát triển của làng. Dù to hay nhỏ, có thể xây bằng gạch hoặc bằng đá, chiếc cổng làng thể hiện cho một nếp làng bề thế, thể hiện cả cốt cách của ngôi làng, của những người dân trong làng. Ở đồng bằng Bắc bộ, hầu như ở đâu có làng thì ở đó có cổng làng. Các vùng nông thôn gắn liền với sản xuất lúa nước như Nam Định, Thái Bình, Hưng Yên, Hà Tây cũ… là những vùng có nhiều cổng làng được xây bề thế. Tất cả những cái hay cái đẹp, đôi khi là những điều răn dạy, nhắc nhở cũng được viết thành câu đối khắc trước cổng, cổng làng vì thế trở thành một phần của văn hóa làng.

Dù chưa đi vào trong làng, chưa đặt chân tới sân đình, đứng trước cổng làng, nhiều người cũng có thể cảm nhận được phần nào cốt cách của làng, tư chất của những người dân. Cũng vì thế mà cổng làng phải dễ được nhận biết ngay từ bên ngoài. Theo quan niệm truyền thống, bên cạnh cây đa, giếng nước, sân đình, cổng làng vốn có ý nghĩa như một sự chào đón của người địa phương dành cho khách thập phương. Nhiều người dân của làng dù đi đâu xa, bao nhiêu năm trở về vẫn có thể nhìn thấy cổng làng sừng sững đứng đó, vẫn cảm nhận được những gì thân quen ấm áp của quê nhà. Phía sau cánh cổng làng chính là sự kết nối cộng đồng gia tộc làng xã, là những nét chung về phong tục, tập quán, văn hoá riêng biệt, không hòa lẫn vào nhau.

Thông thường, kiến trúc của cổng làng không cầu kỳ, phô trương, mà chỉ nhằm khẳng định chỗ đứng của mình trong khoảng không gian làng quê vùng đồng bằng Bắc bộ, trong đó giới hạn của nó chỉ mang tính chất tượng trưng. Mỗi một cổng làng Việt Nam đều có những nét kiến trúc riêng làm tâm điểm trong cái không gian của con đường làng, lũy tre xanh, cây đa, giếng nước và những cánh đồng lúa chín…

Cổng làng được dùng như một quy ước không gian hơn là một giới hạn địa lý của làng, nhưng tác dụng của nó lại như cửa của một ngôi nhà, làng không cổng cũng như nhà không có cửa. Nó như một dấu hiệu đánh dấu mốc trong và ngoài của không gian làng, đó là một phần của văn hóa làng. Kiểu đánh dấu này luôn tồn tại trong tâm thức người Việt. Cổng làng như một nghi thức trong cấu trúc môi trường làng. Có cổng thì ở sát rìa làng, có cổng thì ở tít đầu đường, chỗ giao với đường lớn với làng.

Cổng làng, biểu tượng văn hóa làng quê
Cổng Làng Kim Sơn, xã Kim Sơn, Gia Lâm, Hà Nội (Ảnh: Cao Tiến)

Vẻ đẹp của cổng làng gắn với nền văn minh lúa nước, phần nhiều mang tính phác họa, gợi nên những ước vọng của cộng đồng từ đời này qua đời khác, nơi như có dáng đứng của cha, của mẹ mỗi lần đón, tiễn con, nơi mà người ta có thể tìm về sau những mỏi mệt của bộn bề công việc. Cổng làng có vị trí quan trọng trong đời sống thực và đời sống tinh thần của người dân Việt Nam. Bởi lẽ, dù đô thị hóa đến đâu, nhiều nhà cao tầng hay biệt thự, nét riêng của làng khó có thể mất đi được.

Ngày nay, khi cuộc sống đã thay đổi, kèm theo đó là quá trình đô thị hóa nhanh chóng ở một số vùng quê, nhiều chiếc cổng làng đã bị phá bỏ để thay vào đó là những con đường rải nhựa, những nhà cửa đua nhau mọc san sát. Tuy nhiên, ở nhiều nơi, dù đã phá bỏ hầu hết các công trình xưa thì những chiếc cổng làng vẫn còn được lưu giữ như một giá trị văn hóa, một biểu tượng của ngôi làng.

Trên con phố Gia Thượng (Ngọc Thụy, Long Biên, Hà Nội), mới được xây dựng, người đi đường dễ bắt gặp một chiếc cổng làng vẫn sừng sững trên vỉa hè. Không nhiều người biết được lịch sử của chiếc cổng, chỉ biết rằng nó đã tồn tại từ rất lâu rồi. Ông Nguyễn Ngọc Trúc (89 tuổi ở Gia Thượng, Long Biên) cho biết, từ khi về làm rể ở làng đến nay đã gần 70 năm, ngày ấy chiếc cổng làng đã có rồi. Dù không sinh ra ở làng nhưng ông cảm thấy gắn bó với chiếc cổng của ngôi làng. Ông nhớ lại, xưa kia hai bên cổng làng là những hàng tre cao vút, bên cạnh còn có một cái giếng nước là nơi cung cấp nước sinh hoạt cho cả làng. Chỗ giếng nước đã bị lấp bây giờ chính là nơi con đường rộng thênh thang với tên gọi phố Gia Thượng. Dù vậy, chiếc cổng vẫn còn được giữ lại, như một phần của nét văn hóa của làng quê nơi đây được người dân gìn giữ.

Phía trước cổng làng Gia Thượng có đề “Gia Thượng thôn” bên trên, hai bên dưới còn có câu “Đại đạo chi hành”, có ý nhắn nhủ người làng cứ đường lớn mà đi. Bên phải “Trí tuệ Lạc Hồng khai tự mẫu”, “Tâm linh siêu việt phóng càn khôn”. Phía sau: “Nhân nghĩa ân tình tâm đức trọng”, “Tổ quốc vạn xuân hành đại đạo”, “Căn nguyên đạo pháp tấu hòa an”, “Hương thôn bách tính tạo anh hùng”. Đây đều là những điều nhắc nhở cũng như những truyền thống tốt đẹp của ngôi làng được chuyển hóa thành câu đối viết trên cổng để người làng dù có đi đâu cũng nhớ đến, từ đó cũng góp phần hình thành nên nhân cách của mỗi người./.

Cao Tiến

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Học sinh, sinh viên tham gia BHYT: Quyền lợi ngày càng được đảm bảo tốt hơn

Học sinh, sinh viên tham gia BHYT: Quyền lợi ngày càng được đảm bảo tốt hơn

(LĐTĐ) Số học sinh, sinh viên (HSSV) tham gia bảo hiểm y tế (BHYT) không ngừng tăng qua các năm cho thấy, nhận thức của các bậc phụ huynh và HSSV ...
Kinh nghiệm khởi động xe máy lâu ngày không chạy

Kinh nghiệm khởi động xe máy lâu ngày không chạy

Những ngày giãn cách phòng dịch COVID-19 kéo dài, việc hạn chế ra ngoài khiến những phương tiện đi lại như xe máy gần như bị bỏ quên. Do thời ...
Netflix hé lộ tài liệu chưa từng được công bố về Britney Spears trong phim mới

Netflix hé lộ tài liệu chưa từng được công bố về Britney Spears trong phim mới

Phim tài liệu mới của Netflix với tựa đề "Britney vs Spears" sẽ vén màn cuộc đời của "Công chúa nhạc Pop" với những tài liệu chưa từng được công ...
Man Utd 0-1 West Ham: "Quỷ đỏ" dừng bước ở Cúp Liên đoàn

Man Utd 0-1 West Ham: "Quỷ đỏ" dừng bước ở Cúp Liên đoàn

(LĐTĐ) Trên sân Old Trafford, Man Utd với đội hình dự bị đã không thể vượt qua được West Ham ở vòng 3 Cúp Liên đoàn Anh. Bàn thắng duy nhất ...
Đại dịch Covid-19 khiến bạo lực gia đình gia tăng

Đại dịch Covid-19 khiến bạo lực gia đình gia tăng

(LĐTĐ) Theo các chuyên gia xã hội học, bên cạnh những ảnh hưởng tới sản xuất, kinh doanh, dịch bệnh Covid-19 còn tác động mạnh tới mỗi gia đình. Tình trạng ...
Kinh tế số- chìa khóa tăng trưởng - Kỳ cuối: Hoàn thiện hành lang pháp lý để vận hành

Kinh tế số- chìa khóa tăng trưởng - Kỳ cuối: Hoàn thiện hành lang pháp lý để vận hành

(LĐTĐ) Trong lĩnh vực thương mại điện tử, hoạt động cung ứng và hoàn tất đơn hàng có vai trò quan trọng, bắt đầu từ khâu tổ chức cung cấp nguồn ...
Chuyện của một Chủ tịch Hội Phụ nữ trong mùa dịch

Chuyện của một Chủ tịch Hội Phụ nữ trong mùa dịch

(LĐTĐ) Với tinh thần “chống dịch như chống giặc”, Hà Nội đã xuất hiện nhiều tấm gương tiêu biểu, từ năng lực đến phẩm chất đạo đức cùng với đó là ...

Tin khác

Nestlé Việt Nam tặng quà cho thiếu nhi  bị ảnh hưởng bởi đại dịch Covid-19

Nestlé Việt Nam tặng quà cho thiếu nhi bị ảnh hưởng bởi đại dịch Covid-19

(LĐTĐ) Nhân dịp Tết Trung thu, Công ty TNHH Nestlé Việt Nam phối hợp với Ban Quản lý Các Khu Công nghiệp tỉnh Đồng Nai và Tỉnh Đoàn Đồng Nai trao tặng 73.000 sản phẩm thực phẩm dinh dưỡng cho các em thiếu nhi thuộc nhiều gia đình đang gặp khó khăn do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19 trên địa bàn tỉnh Đồng Nai.
Cùng góp điểm xanh, cho Việt Nam khỏe mạnh

Cùng góp điểm xanh, cho Việt Nam khỏe mạnh

(LĐTĐ) “Cùng góp điểm xanh, cho Việt Nam khỏe mạnh” là hoạt động online thuộc dự án “Vùng xanh hy vọng” đang được Vinamilk cùng VTV Digital triển khai trên các nền tảng mạng xã hội để lan tỏa lối sống tích cực và chung tay để đẩy lùi dịch bệnh. Đồng thời, qua hoạt động này, Vinamilk sẽ đóng góp 1 triệu ly sữa cho trẻ em khó khăn bị ảnh hưởng bởi đại dịch Covid-19.
Tái thả động vật hoang dã về rừng nguyên sinh

Tái thả động vật hoang dã về rừng nguyên sinh

(LĐTĐ) Đêm 21/9, đúng rằm Trung thu, tại Vườn Quốc gia Cúc Phương đã diễn ra sự kiện hết sức ý nghĩa: Tái thả động vật hoang dã về mái nhà tự nhiên. Qua đó, thể hiện sự quyết tâm, quyết liệt của Vườn trong việc hoàn thành nhiệm vụ bảo tồn động vật hoang dã, góp phần làm giàu hơn môi trường tự nhiên cho cánh rừng già nguyên sinh.
DrAid – Công cụ sàng lọc và tiên lượng điều trị Covid-19 ứng dụng AI đầu tiên tại Việt Nam

DrAid – Công cụ sàng lọc và tiên lượng điều trị Covid-19 ứng dụng AI đầu tiên tại Việt Nam

(LĐTĐ) DrAid cho Covid -19 - sản phẩm ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) của Công ty Cổ phần VinBrain (thuộc Tập đoàn Vingroup) – vừa được Hội đồng Khoa học Bộ Y tế nghiệm thu và đặc biệt kiến nghị nên sớm đưa vào sử dụng hàng ngày tại các bệnh viện trong giai đoạn Covid -19 đang tiếp tục lây lan như hiện nay. Đây được coi là một công cụ hỗ trợ sàng lọc và tiên lượng điều trị Covid -19 mới hữu hiệu, góp phần chủ động dự phòng và kiểm soát dịch hiệu quả.
Xã Kim Lan, huyện Gia Lâm kịp thời đưa chính sách hỗ trợ đến với người dân khó khăn

Xã Kim Lan, huyện Gia Lâm kịp thời đưa chính sách hỗ trợ đến với người dân khó khăn

(LĐTĐ) Trước những khó khăn của người dân do ảnh hưởng dịch bệnh Covid-19, cùng với cả hệ thống chính trị huyện Gia Lâm, xã Kim Lan, huyện Gia Lâm đã khẩn trương, kịp thời đưa các chính sách hỗ trợ an sinh xã hội của Trung ương, thành phố Hà Nội đến với người dân giúp họ khắc phục khó khăn trước mắt, ổn định cuộc sống.
Trao tặng 25 máy tính bảng cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn huyện Ba Vì

Trao tặng 25 máy tính bảng cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn huyện Ba Vì

(LĐTĐ) Ngày 21/9, tại hội trường Phòng Giáo dục huyện Ba Vì, Food Banks Việt Nam đã trao tặng 25 máy tính bảng, bánh Trung thu và sữa cho 25 học sinh có hoàn cảnh khó khăn của huyện theo chương trình “Sóng và máy tính cho em”.
Huyện đoàn, Hội đồng đội huyện Mê Linh tặng quà Trung thu cho thiếu nhi

Huyện đoàn, Hội đồng đội huyện Mê Linh tặng quà Trung thu cho thiếu nhi

(LĐTĐ) Ngày 20/9, Ban Thường vụ Huyện đoàn, Hội Đồng Đội huyện Mê Linh tổ chức thăm, tặng quà cho 51 thiếu nhi có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn nhân dịp Tết Trung thu. Mỗi suất quà bao gồm đồ dùng học tập, sữa, bánh, vật dụng thiết yếu… gửi gắm sự yêu thương dành cho các em, động viên các em cố gắng học tập tốt.
135 suất quà trao tặng cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn nhân dịp Tết Trung thu

135 suất quà trao tặng cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn nhân dịp Tết Trung thu

(LĐTĐ) Mới đây, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội thành phố Hà Nội phối hợp với Tạp chí Thanh niên và Huyện ủy - UBND huyện Mỹ Đức tổ chức chương trình “Tặng quà cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, hoàn cảnh khó khăn huyện Mỹ Đức nhân dịp Tết Trung thu” 2021.
“Cầu” cứu hộ động vật hoang dã đặc biệt trong đại dịch

“Cầu” cứu hộ động vật hoang dã đặc biệt trong đại dịch

(LĐTĐ) Mua bán, vận chuyển, tiêu thụ trái phép động vật hoang dã đã và đang là vấn nạn nhức nhối trong xã hội, ảnh hưởng trực tiếp đến công tác bảo tồn đa dạng sinh học tự nhiên. Trước thực trạng đó, mặc dù gặp nhiều khó khăn trong đại dịch, Vườn Quốc gia Cúc Phương đã linh động, sáng tạo phối hợp cùng Trung tâm Bảo tồn Động vật hoang dã tại Việt Nam (SVW) tổ chức một "cầu" cứu hộ động vật hoang dã.
An yên mùa trăng

An yên mùa trăng

(LĐTĐ) Thu đã về. Sắc Thu luôn đẹp và chiều lòng người. Nhắc đến mùa Thu không chỉ có những sắc nắng tươi tắn, trong vắt, hiền hoà mà còn có những trái hồng đỏ mọng, những quả thị cầm trên tay thật thơm, ông lân, ông địa, đèn ông sao, trẻ con háo hức phá cỗ đêm trăng, ông bà cha mẹ cần mẫn chuẩn bị bày cỗ. Những hình ảnh đó luôn khơi gợi những cảm xúc thân quen và thật bình yên.
Xem thêm
Phiên bản di động