Giữ gìn văn hóa, ẩm thực của người Mường

Tái hiện nhiều văn hóa đặc sắc

Vừa qua, xã Tiến Xuân, huyện Thạch Thất, đã tổ chức Ngày hội văn hóa, ẩm thực dân tộc Mường năm 2025. Năm 2025 là năm thứ 3 xã Tiến Xuân tổ chức Ngày hội văn hóa, ẩm thực nhằm tạo không gian văn hóa ý nghĩa, giúp nhân dân trong và ngoài địa phương gặp gỡ, giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm trong việc bảo tồn, gìn giữ những nét đẹp, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Đồng thời, nhân dân và du khách có cơ hội trải nghiệm, thưởng thức các món ăn độc đáo của dân tộc Mường tại Ngày hội.

Các món ăn đặc sắc của người Mường.

Ngày hội văn hóa, ẩm thực diễn ra với nhiều hoạt động như: Liên hoan văn nghệ; trình diễn trang phục dân tộc Mường; trò chơi dân gian ném còn, kéo co, đẩy gậy, bắn nỏ; gian hàng ẩm thực dân tộc, trưng bày sản phẩm đặc trưng của địa phương; tái hiện đám cưới xưa của người Mường, góp phần xây dựng đời sống văn hóa tinh thần, khơi dậy, lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc… Đặc biệt, tại Ngày hội có màn đồng trình tấu chiêng Mường của 500 hội viên phụ nữ xã Tiến Xuân, hát múa bài Lời chiêng, múa Vũ điệu kết đoàn. Đây cũng là dịp tôn vinh vẻ đẹp trang phục dân tộc Mường, những điệu múa đặc trưng của người dân.

Là năm thứ 3 được tham gia trình tấu chiêng Mường, chị Nguyễn Thị Ngân vô cùng xúc động bởi đã góp một phần nhỏ bé của mình trong việc giữ gìn văn hóa người Mường ở địa phương. “Văn hóa dân tộc Mường có truyền thống lâu đời, phong phú với những giá trị bản sắc độc đáo, tạo nên sức sống bền bỉ, được lưu truyền, bồi đắp phát triển qua bao đời nay, thấm sâu vào trong đời sống của đồng bào dân tộc Mường. Cho đến nay, người Mường ở Tiến Xuân vẫn còn lưu giữ được những nét văn hóa đặc sắc của dân tộc. Hy vọng rằng, các cấp chính quyền địa phương sẽ có thêm nhiều hoạt động để chúng tôi được tham gia, được giữ gìn những nét văn hóa đặc sắc này đến thế hệ sau”, chị Ngân bày tỏ.

Phó Chủ tịch UBND xã Tiến Xuân Nguyễn Văn Nghĩa cho biết: Trong dòng chảy lịch sử, xã Tiến Xuân được xem là nơi hội tụ, chuyển tiếp và kết tinh nhiều giá trị văn hóa trong cộng đồng các dân tộc, góp phần tạo nên bức tranh văn hóa đa sắc màu của xã dân tộc miền núi. Xã hiện có gần 70% dân số là người dân tộc Mường. Nhận thức sâu sắc vai trò của văn hóa dân tộc đối với sự phát triển bền vững của đất nước nói chung, của các vùng đồng bào dân tộc miền núi nói riêng, và tiếp nối thành công của những ngày hội các năm trước, Hội thi văn hóa, ẩm thực năm nay, xã đã tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, thể thao, ẩm thực sôi nổi với nhiều nội dung đa dạng và phong phú.

Giữ gìn nét độc đáo trong ẩm thực

Tham gia Ngày hội văn hóa, ẩm thực xã Tiến Xuân năm 2025, bà Hoàng Thị Thư (thôn 5, xã Tiến Xuân) cho biết, bên cạnh văn hóa thì ẩm thực cũng là một nét đặc sắc của người Mường. “Từ xưa đến nay, ẩm thực của người Mường ở Tiến Xuân rất đa dạng và phong phú. Trong mâm cỗ người Mường thường có 40 món, như: Gà luộc, cá đồ, lợn quay, cá nướng, chuột nướng… Vào mỗi dịp hội làng, nhà nào nuôi lợn sạch, cá sạch mang ra để quay, nướng cúng Thành hoàng làng để mong được che chở, cầu cho gia đình làm ăn suôn sẻ, học tập tốt”.

Chị Quách Thị Như (thôn 7, xã Tiến Xuân) cho biết, năm nay, đội mang đến hội thi ẩm thực hơn 40 món ăn của người dân tộc Mường, nhiều hơn năm trước 20 món. Đặc biệt là món cá chép nướng, bên trong có rất nhiều loại lá rừng dậy mùi thơm và mâm cỗ của người Mường. Ngoài ra, tập thể cán bộ, giáo viên Trường Mầm non xã Tiến Xuân cũng đã mang đến hội thi 54 món ăn, tượng trưng cho 54 dân tộc ở mọi miền của Tổ quốc. Nhiều món ăn có hương vị dân dã như: Cua rang lá lốt, lá bưởi cuốn sụn non của lợn, măng đắng luộc chấm muối tỏi ớt, rau đốm rừng xào tỏi…

Trên thực tế, sự trân trọng và phát huy những giá trị trong đời sống ẩm thực của người Mường được lưu giữ cho đến ngày nay. Những mâm cơm của bữa ăn ngày thường hay mâm cỗ ngày lễ, Tết đều được chế biến, bày biện sao cho khéo đúng với cổ truyền. Người Mường ở Tiến Xuân cho rằng, các món thịt phải được bày trên lá chuối mới giữ được vị thơm đặc trưng của thịt; mâm cỗ phải có đủ giá trị dinh dưỡng, các món ăn với các chất liệu phù hợp, có lợi cho sức khoẻ; mâm cỗ ngon phải có đủ vị chua, cay, ngọt, mặn, chát và phải ngồi ăn ở không gian thoáng, mát, có bạn hiền, có khách quý cùng ăn mâm cỗ mới thật ngon, thật ý nghĩa…

Ngoài những món ăn kể trên, trong văn hóa ẩm thực dân gian của người Mường còn có các loại rượu trắng, rượu cần, các loại bánh như: bánh trưng, bánh dầy, bánh uôi, bánh ống, bánh ốc nhọn, bánh trôi…; các loại nước từ cây rừng, nước chè uống tốt cho sức khoẻ và dễ tiêu sau bữa ăn. Riêng về rượu cần, từ nguồn gốc xuất xứ, quá trình ủ men, làm rượu và nhu cầu sử dụng trong gia đình, tiếp khách, trong các đám lễ và nghệ thuật uống cũng chứa đựng nhiều nét văn hóa độc đáo của người Mường

Văn hóa ẩm thực của người Mường được lưu giữ góp phần quan trọng trong việc tôn vinh văn hóa dân tộc. Nhiều nơi ở Tiến Xuân đã trở thành những điểm du lịch hấp dẫn với nhiều món ăn, nhiều sản phẩm đặc trưng được quảng bá. Chị Lê Thị Hằng (quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội) may mắn có mặt tại Ngày hội văn hóa, ẩm thực xã Tiến Xuân cho biết, đây là lần đầu tiên chị được tham gia các hoạt động văn hóa của người Mường ở Tiến Xuân. Đặc biệt, chị thực sự ngạc nhiên và thích thú bởi các món ăn đơn giản, bắt mắt và rất ngon của người Mường, nhấp thêm chén rượu cần, tất cả như hòa quyện làm nên giá trị về văn hóa ẩm thực...

Nhiều người Mường ở Tiến Xuân cho rằng, văn hoá ẩm thực của người Mường còn thể hiện giá trị độc đáo sâu sắc trong đời sống của mỗi gia đình. Đó chính là nết ăn uống kính trên nhường dưới; đó là lòng hiếu khách và hạnh phúc khi được nhiều người quý mến và ở lại nhà ăn cơm; đó là lòng thương người thiếu đói, sẵn sàng cho gói cơm, đấu gạo khi người khó đến xin; đó là tính cởi mở giao tiếp trong ăn uống… Ngày nay, văn hóa ẩm thực đã và đang được các thế hệ cộng đồng người Mường ở Tiến Xuân cùng chính quyền địa phương lưu giữ và phát triển, góp phần quan trọng trong việc giữ gìn và tôn vinh giá trị bản sắc văn hóa dân tộc.