Câu chuyện phố cổ Hà Nội

(LĐTĐ) LTS: Từ lâu, khu phố cổ Hà Nội được ví là “bảo tàng về lối sống đô thị cổ” của Việt Nam. Nhiều năm nay, xung quanh câu chuyện phố cổ, đã có rất nhiều vấn đề được đưa ra bàn thảo như giãn dân phố cổ, phát huy giá trị văn hóa, bảo tồn di tích... Tuy nhiên, vấn đề “nóng” nhất hiện nay đặt ra là sau những tác động của nhân tố khách quan, nhất là dịch bệnh... thì câu chuyện bảo tồn và phát huy phố cổ cần phải được nhìn nhận, đánh giá lại cái gì là cốt lõi nhất. Phải chăng, đó chính là giá trị tự thân của phố cổ, là văn hóa, tinh thần và cốt cách người dân bản địa.
Phố cổ Hà Nội vắng lặng trong ngày thứ 2 giãn cách xã hội Đến Phố Cổ Hà Nội xem giai thoại về con trâu trong đời sống người Việt Tạo dựng sân chơi trong phố cổ Hà Nội: Khi quyết tâm phải gắn liền với sáng tạo
Câu chuyện phố cổ Hà Nội
Phố cổ những ngôi nhà nhỏ lô xô với mái ngói âm dương vẫn làm thổn thức trong ký ức của biết bao thế hệ người Hà Nội

Bài 1: Di sản và câu chuyện bảo tồn

Khu phố cổ Hà Nội có vị trí đặc biệt, có nguồn lực di sản văn hóa vật thể, phi vật thể phong phú, đa dạng. Trải qua bao thời gian, những ngôi nhà nhỏ lô xô với mái ngói âm dương vẫn làm thổn thức trong ký ức của biết bao thế hệ người Hà Nội. Và ở đó là những nếp nhà, những cốt cách riêng, những phố Hàng thương nhớ…

Nếp xưa nơi phố cổ

Khu phố cổ Hà Nội là một di sản đô thị có kiến trúc độc đáo, với các phố nghề thủ công truyền thống, phố chuyên doanh và nhiều di tích, văn hoá, kiến trúc gắn liền với lịch sử của vùng đất Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội. Tiến sĩ - Kiến trúc sư Tô Thị Toàn, Nguyên Phó Trưởng Ban thường trực Ban quản lý phố cổ Hà Nội cho rằng, trong sự phát triển của Thủ đô, khu phố cổ cũng đã có nhiều đổi khác. Thế nhưng từ bao đời nay người dân Hà Nội vẫn trân trọng gìn giữ, nâng niu từng chi tiết kiến trúc nhỏ nhất đến những di sản to lớn cả vật thể và phi vật thể ông bà để lại.

Xét về khía cạnh kiến trúc, trong khu phố cổ phần lớn là các công trình nhà ở có tổ chức không gian hình ống với các lớp công trình có sân trong giếng trời xen kẽ và mái dốc lợp ngói, sơn vôi vàng. Cho đến nay, cuộc sống đời thường của hàng nghìn người dân vẫn diễn ra mỗi ngày ngay trong lòng phố cổ; từng công trình kiến trúc cổ đều in đậm, hằn sâu nếp sống, lối sống văn hóa đặc trưng của con người Hà Nội.

Điển hình như cách bài trí, sắp xếp trong ngôi nhà là sự hòa hợp tinh tế, thể hiện gu thẩm mĩ và sự thanh tao của con người Hà Nội. Nơi thờ cúng tổ tiên là không gian trang trọng nhất với những bức hoành phi, câu đối đặt cạnh bàn thờ gia tiên quanh năm thoang thoảng hương trầm. Những “sập gụ, tủ chè, sách xưa và bình cổ” cùng “chiếc đồng hồ quả lắc già nua”... Tất cả đã cho thấy tâm hồn sâu lắng, nét trầm tư của người Tràng An xưa cũ.

Câu chuyện phố cổ Hà Nội
Hiện nay, nhiều gia đình ở phố cổ vẫn giữ nguyên vẹn những vật dụng, lối kiến trúc cổ từ xưa để lại

Thế nhưng, vẻ đẹp của phố cổ Hà Nội không chỉ là vẻ đẹp của kiến trúc cổ, mà cái chính là “nếp nhà” với những câu chuyện về lối sống, nếp sinh hoạt, việc làm ăn, cách ứng xử của người Hà Nội. Nằm nép mình trên phố Hàng Đào (Hoàn Kiếm - Hà Nội), căn nhà số 72 của gia đình ông Nguyễn Thái An (sinh năm 1943) được xây dựng gần 1 thế kỷ tới nay vẫn giữ vẹn nguyên lối kiến trúc cổ xưa.

Căn biệt thự này từng được nhiều đại gia trả giá hàng trăm tỷ đồng nhưng chủ nhân vẫn kiên quyết không bán. Theo chia sẻ của ông Thái An, đối với gia đình ông, căn nhà không chỉ có giá trị về vật chất mà giá trị về tinh thần còn lớn hơn nhiều. Căn nhà là nơi chứa đựng những kỷ niệm của gia đình ông, đồng thời chứng kiến biết bao sự đổi thay của Hà Nội.

Bố mẹ ông Thái An thuộc thế hệ những thương lái đầu tiên kinh doanh và mở tiệm vải lớn nhất nhì phố Hàng Đào. Nhờ vậy, trong thập niên 40 của thế kỷ trước, gia đình ông đã nổi tiếng khắp Hà Nội nhờ tài kinh doanh giỏi và trở thành một trong những gia đình buôn vải nức tiếng, sở hữu căn nhà rộng chừng 200m2, 3 tầng to nhất phố Hàng Đào. Đến nay, dấu ấn rêu phong không chỉ thể hiện qua từng chi tiết của căn nhà như khung cửa, cầu thang hay những bức ảnh đen trắng đã bạc màu, đó còn là câu chuyện ký ức về hành trình trưởng thành của đám trẻ năm xưa trên “mảnh đất vàng”, được lưu giữ trong trí nhớ của ông Thái An.

Ông chia sẻ: “Cho đến giờ tôi vẫn nhớ da diết tiếng leng keng quen thuộc của tàu điện mà mỗi ngày nghỉ bố tôi lại cho đi thỏa thuê cứ từ chợ Mơ lên chợ Bưởi rồi quay về. Mỗi khi hè đến, chúng tôi hay nhảy tàu điện từ Mai Hắc Đế lên Bờ Hồ rồi về. Ngày đó phố tôi ở trưa hè rất vắng, có khi 15 phút mới lại có chiếc xe đạp đi qua. Thậm chí, một số phố gần đấy vẫn để đu quay dưới lòng đường cho trẻ con chơi. Nhớ quá Hà Nội ngày xưa…”

Khai thác bền vững, hiệu quả

Hiện nay, theo sự phát triển của Thủ đô, của đất nước, phố cổ Hà Nội cũng cần phải có sự thay đổi. Bởi, phố cổ từ lâu đã được biết đến với một không gian phố xá chật chội, nhiều hàng quán kinh doanh, những mái che, mái vẩy chen chúc nhau, nhiều ngôi nhà bị xuống cấp trầm trọng. Tất cả những hình ảnh đó đã khiến phố cổ ngày một không đẹp mắt.

Để tạo nên một diện mạo mới cho phố cổ thì việc tiến hành hành chỉnh trang, thiết kế lại để phù hợp với công năng sử dụng; đồng thời tạo thêm không gian công cộng để phục vụ cho các hoạt động thăm quan du lịch và văn hóa tín ngưỡng là vô cùng cần thiết.

Thực tế, câu chuyện bảo tồn, tôn tạo và phát huy phố cổ Hà Nội được nhắc đến nhiều năm qua, làm sao vừa để gìn giữ di sản quý, vừa khai thác phát triển du lịch và cải thiện điều kiện sinh hoạt cho người dân là một bài toán khó. Trong những năm qua, thành phố Hà Nội cũng như Ủy ban nhân dân quận Hoàn Kiếm cũng đã có nhiều chương trình, đề án nhằm bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa phố cổ.

Phó Giáo sư – Tiến sĩ Nguyễn Trúc Anh, Giám đốc Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội nhận định, về kiến trúc, có thể nói, khu phố cổ Hà Nội chính là điển hình của nền kiến trúc dân gian Việt Nam. Do vậy, cần xây dựng một quy hoạch phù hợp với đặc thù các giá trị văn hóa và kiến trúc riêng có của phố cổ Hà Nội để tạo thành một điểm đến hấp dẫn và độc đáo. Hình thành nên những tuyến phố du lịch điển hình nhưng vẫn đảm bảo được tính nguyên dạng của nhà cổ, phố cổ Hà Nội.

Đối với mỗi con phố, nên chọn những vị trí điểm nhấn, trang trọng đặt bảng hiệu giới thiệu ngắn gọn lịch sử lâu đời của nó nhằm cung cấp các thông tin, hiểu biết cơ bản cho người dân và du khách thì mới tôn vinh được giá trị văn hóa của đường phố ấy. Cần hoàn thiện, làm sinh động, độc đáo hơn phố đi bộ của Hà Nội (Hàng Ngang, Hàng Đào, Đồng Xuân) bằng việc kết hợp các hoạt động buôn bán vào ban đêm với các hoạt động văn hóa, văn nghệ vào các thời gian khác trong ngày.

Câu chuyện phố cổ Hà Nội
Các chuyên gia cho rằng, cần hình thành nên những tuyến phố du lịch điển hình nhưng vẫn đảm bảo được tính nguyên dạng của nhà cổ, phố cổ Hà Nội.

Theo Giám đốc Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội, cần nghiên cứu, khắc phục phố nghề ở khu phố cổ Hà Nội như một nét văn hóa riêng. Ở mỗi phường nghề, phố nghề chỉ cần khôi phục thí điểm một số cơ sở sản xuất các sản phẩm cổ truyền của phố nghề cùng với việc bán hàng tại chỗ để quảng bá các sản phẩm đó.

Ví dụ như ở Hàng Bạc là cơ sở sản xuất và bán các mặt hàng vàng bạc, Hàng Đào là cơ sở sản xuất, nhuộm màu và bán các mặt hàng vải lụa, quần áo, và cũng như thế thì Hàng Trống với nghề thêu, Hàng Hòm với nghề sơn ta, Hàng Bông với nghề bật bông làm chăn, đệm, Hàng Gai với nghề in, Thuốc Bắc với nghề bốc thuốc…

“Việc hình thành các cơ sở sản xuất và điểm bán hàng như thế sẽ vừa giúp ngành Du lịch trong việc thu hút thêm khách đến đây tìm hiểu, khám phá về các mặt hàng thủ công mỹ nghệ của Hà Nội xưa, vừa giúp bảo vệ, khôi phục được các ngành nghề cổ truyền ở Hà Nội”, ông Nguyễn Trúc Anh cho biết.

Nét khác biệt của Hà Nội so với nhiều thành phố khác ở Việt Nam là khu phố cổ, nơi lưu giữ những giá trị lịch sử - văn hóa được kết tinh qua suốt chiều dài lịch sử hàng nghìn năm. Nhưng có lẽ giá trị nổi bật nhất của khu phố cổ Hà Nội là nét kiến trúc, là những giá trị văn hóa về tinh thần độc đáo.

Những giá độc đáo và quý giá ấy cần phải được nghiên cứu, khai thác để phục vụ cho mục đích phát triển du lịch Thủ đô nhưng hơn thế nữa, chính bằng du lịch, lại để bảo vệ và phát huy nó trong đời sống đương đại.

Bà Trần Thị Thúy Lan, Phó Ban quản lý phố cổ Hà Nội thông tin, khu phố cổ Hà Nội đang chứa đựng một kho tàng giá trị vật thể (121 di tích, gồm 83 di tích lịch sử văn hóa, 30 di tích lịch sử cách mạng và 8 di tích khác; hiện có 25 di tích đã được xếp hạng cấp Quốc gia) với đầy đủ các loại hình tôn giáo, tín ngưỡng: Đình, đền, chùa, hội quán, nhà thờ Hồi giáo, miếu, am…

Cũng như các giá trị phi vật thể đa dạng, hấp dẫn như: Các hoạt động sinh hoạt hàng ngày trên phố của người dân; ẩm thực; các hoạt động biểu diễn văn hóa nghệ thuật dân gian như ca trù, hát xẩm…; những lễ hội truyền thống như: Lễ hội đền Bạch Mã, đình Yên Thái, Lễ hội Trung thu, Lễ hội Kim hoàn… đã góp phần làm nên dấu ấn Thăng Long - Hà Nội nghìn năm văn hiến.

Kim Tiến

(Kỳ 2: Phố cổ trong cơn bão dịch)

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Hà Nội xem xét kế hoạch phát triển Khu công nghệ cao Hòa Lạc đến năm 2030

Hà Nội xem xét kế hoạch phát triển Khu công nghệ cao Hòa Lạc đến năm 2030

(LĐTĐ) Chiều 13/6, Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) thành phố Hà Nội Trần Sỹ Thanh chủ trì phiên họp trực tuyến UBND Thành phố thường kỳ tháng 6/2024 để xem xét một số nội dung trình kỳ họp thứ mười bảy Hội đồng nhân dân (HĐND) Thành phố và theo Chương trình công tác năm 2024 của UBND Thành phố.
Những khoảnh khắc xúc động trong Lễ vía Bà tại hệ thống các chùa núi Bà, Tây Ninh

Những khoảnh khắc xúc động trong Lễ vía Bà tại hệ thống các chùa núi Bà, Tây Ninh

(LĐTĐ) Trong 4 ngày diễn ra Lễ vía Bà Linh Sơn Thánh Mẫu, đã có 100.000 lượt khách đi cáp treo lên núi Bà Đen. Nhiều nghi thức truyền thống và Đại lễ dâng đăng kỷ lục được xem là lý do khiến núi Bà Đen đón lượng du khách đông chưa từng có trong các dịp lễ Vía trong suốt nhiều năm qua.
Công đoàn ngành GTVT Hà Nội: Nhiều hoạt động hướng trực tiếp về người lao động

Công đoàn ngành GTVT Hà Nội: Nhiều hoạt động hướng trực tiếp về người lao động

(LĐTĐ) Thời gian qua, Công đoàn ngành Giao thông Vận tải (GTVT) Hà Nội đã tổ chức nhiều hoạt động thiết thực nhằm chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng cho đoàn viên, người lao động.
Tập trung cho kết nạp đoàn viên, thành lập Công đoàn cơ sở

Tập trung cho kết nạp đoàn viên, thành lập Công đoàn cơ sở

(LĐTĐ) Nhờ triển khai đồng bộ các giải pháp mà số lượng đoàn viên được kết nạp và số Công đoàn cơ sở được thành lập mới trên địa bàn thành phố Hà Nội đã tăng đáng kể.
Du khách hào hứng xem dàn siêu xe diễu hành trên cung đường biển

Du khách hào hứng xem dàn siêu xe diễu hành trên cung đường biển

(LĐTĐ) Du khách và người dân có dịp chiêm ngưỡng 76 xe mô tô Harley Davidson và 26 xe Jeep diễu hành trên cung đường biển tại TP Nha Trang trong khuôn khổ chương trình Liên hoan Du lịch Biển Nha Trang 2024.
Thanh Trì: Hiệu quả từ phong trào thi đua trở thành “Công nhân giỏi Thủ đô”

Thanh Trì: Hiệu quả từ phong trào thi đua trở thành “Công nhân giỏi Thủ đô”

(LĐTĐ) Vào Tháng Công nhân hằng năm, công nhân lao động huyện Thanh Trì lại đón nhận tin vui khi có nhiều người được vinh danh “Công nhân giỏi Thủ đô”. Đây là những thành quả từ phong trào thi đua luyện tay nghề, thi thợ giỏi do các cấp Công đoàn huyện phát động và được sự hưởng ứng nhiệt tình của người lao động và chủ sử dụng lao động các đơn vị, doanh nghiệp.
Thường Tín: Tăng cường công tác tuyên truyền, bảo vệ quyền lợi người lao động

Thường Tín: Tăng cường công tác tuyên truyền, bảo vệ quyền lợi người lao động

(LĐTĐ) Thường Tín là huyện nằm ở phía Nam Thủ đô Hà Nội. Thời gian qua, bên cạnh công tác chăm lo về đời sống vật chất và tinh thần người lao động, huyện Thường Tín cũng triển khai và thực hiện tốt các chủ trương, chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước đối với công nhân, viên chức, lao động trên địa bàn.

Tin khác

Cử tri quận Hoàn Kiếm kiến nghị các vấn đề về trật tự đô thị, giao thông trên địa bàn

Cử tri quận Hoàn Kiếm kiến nghị các vấn đề về trật tự đô thị, giao thông trên địa bàn

(LĐTĐ) Ngày 13/6, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân (HĐND) Thành phố, Phó Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội Nguyễn Ngọc Tuấn đã tiếp xúc cử tri quận Hoàn Kiếm trước Kỳ họp thứ 17 HĐND Thành phố khóa XVI, nhiệm kỳ 2021 - 2026. Tại buổi tiếp xúc, cử tri quận Hoàn Kiếm đã kiến nghị các vấn đề về trật tự đô thị, giao thông trên địa bàn.
Quận Đống Đa: Hơn 2.000 bài dự thi chính luận bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Quận Đống Đa: Hơn 2.000 bài dự thi chính luận bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

(LĐTĐ) Cuộc thi viết chính luận bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng lần thứ 4, năm 2024 trên địa bàn quận Đống Đa được tổ chức bài bản, nghiêm túc, chặt chẽ, khoa học. Ban Tổ chức đã nhận được 2.009 bài dự thi từ các cơ quan, đơn vị, địa phương trên địa bàn quận.
Tập huấn kỹ năng phòng cháy, chữa cháy cho cán bộ quản lý cơ sở giáo dục quận Bắc Từ Liêm

Tập huấn kỹ năng phòng cháy, chữa cháy cho cán bộ quản lý cơ sở giáo dục quận Bắc Từ Liêm

(LĐTĐ) Ngày 13/6, Công an quận Bắc Từ Liêm phối hợp với Phòng Giáo dục và Đào tạo quận tổ chức Hội nghị tập huấn phổ biến, triển khai công tác trang bị kiến thức, kỹ năng về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC&CNCH) dành cho đội ngũ cán bộ quản lý cơ sở giáo dục trên địa bàn.
Nhân rộng mô hình sân chơi thân thiện

Nhân rộng mô hình sân chơi thân thiện

(LĐTĐ) Sân chơi hoà nhập Thánh Gióng tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám vừa ra mắt đã góp phần thúc đẩy thiết kế xây dựng các không gian công cộng thân thiện hơn cho người khuyết tật trong thành phố. Qua đó, mang lại những hiệu quả tích cực cho sự phát triển về thể chất, trí tuệ, cảm xúc và tinh thần cho trẻ khuyết tật nói riêng và trẻ em nói chung.
Hội Chữ thập đỏ Hà Nội tôn vinh 113 tập thể, gia đình, cá nhân hiến máu tiêu biểu

Hội Chữ thập đỏ Hà Nội tôn vinh 113 tập thể, gia đình, cá nhân hiến máu tiêu biểu

(LĐTĐ) Chiều 12/6, Hội Chữ thập đỏ Hà Nội tổ chức hội nghị tôn vinh 113 tập thể, gia đình, cá nhân hiến máu tiêu biểu, hưởng ứng Ngày Quốc tế người hiến máu 14/6 và tổng kết Tháng Nhân đạo 2024.
Quận Thanh Xuân: Khen thưởng 55 tập thể, cá nhân Cuộc thi chính luận bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Quận Thanh Xuân: Khen thưởng 55 tập thể, cá nhân Cuộc thi chính luận bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

(LĐTĐ) Chiều 11/6, Quận ủy Thanh Xuân đã tổ chức tổng kết Cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng lần thứ 4, năm 2024 trên địa bàn quận và trao khen thưởng cho các tổ chức, cá nhân có thành tích xuất sắc.
Cử tri quận Bắc Từ Liêm kiến nghị nhiều vấn đề liên quan đến đời sống dân sinh

Cử tri quận Bắc Từ Liêm kiến nghị nhiều vấn đề liên quan đến đời sống dân sinh

(LĐTĐ) Chiều 11/6, tại trụ sở Ủy ban nhân dân phường (UBND) Phú Diễn, quận Bắc Từ Liêm, tổ đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) thành phố Hà Nội, Đơn vị bầu cử số 11, tổ chức tiếp xúc cử tri trước kỳ họp thứ 17 HĐND Thành phố khóa XVI, nhiệm kỳ 2021 - 2026.
Sơn Tây: Khen thưởng nhiều tập thể, cá nhân tiêu biểu trong tổ chức sinh hoạt Chi bộ cơ sở

Sơn Tây: Khen thưởng nhiều tập thể, cá nhân tiêu biểu trong tổ chức sinh hoạt Chi bộ cơ sở

(LĐTĐ) Ngày 11/6, Thị ủy Sơn Tây (thành phố Hà Nội) tổ chức Hội nghị sơ kết 3 năm thực hiện Đề án số 11-ĐA/TU ngày 6/12/2021 của Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội về “Nâng cao chất lượng sinh hoạt Chi bộ thuộc Đảng bộ thành phố Hà Nội trong tình hình mới”.
Nhiều công trình ý nghĩa chào mừng kỷ niệm 70 năm Ngày Giải phóng Thủ đô

Nhiều công trình ý nghĩa chào mừng kỷ niệm 70 năm Ngày Giải phóng Thủ đô

(LĐTĐ) Thiết thực chào mừng kỷ niệm 70 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2024), sáng nay, 11/6 , Huyện ủy - Hội đồng nhân dân (HĐND) - Ủy ban nhân dân (UBND) huyện Gia Lâm tổ chức khởi công Dự án xây dựng Công viên Gia Lâm; Trường Trung học phổ thông (THPT) Yên Viên và khánh thành công trình Trung tâm Chính trị huyện Gia Lâm.
Lan tỏa nét đẹp văn hóa từ những mô hình điểm

Lan tỏa nét đẹp văn hóa từ những mô hình điểm

(LĐTĐ) Cùng với việc thực hiện bộ Quy tắc ứng xử nơi công cộng, các quận, huyện đã triển khai hiệu quả các mô hình như “Di tích lịch sử kiểu mẫu”, “Thôn văn hóa kiểu mẫu”… phù hợp với đặc điểm, tình hình của địa phương gắn với triển khai thực hiện các phong trào thi đua của Mặt trận Tổ quốc, Hội phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Hội Cựu chiến binh… Qua đó, hình thành những chuẩn mực văn hóa trong lời nói, thái độ, hành vi, việc làm của cá nhân, tổ chức nơi công cộng, góp phần gìn giữ và phát huy truyền thống văn hóa tốt đẹp địa phương.
Xem thêm
Phiên bản di động