Câu chuyện phố cổ Hà Nội

(LĐTĐ) LTS: Từ lâu, khu phố cổ Hà Nội được ví là “bảo tàng về lối sống đô thị cổ” của Việt Nam. Nhiều năm nay, xung quanh câu chuyện phố cổ, đã có rất nhiều vấn đề được đưa ra bàn thảo như giãn dân phố cổ, phát huy giá trị văn hóa, bảo tồn di tích... Tuy nhiên, vấn đề “nóng” nhất hiện nay đặt ra là sau những tác động của nhân tố khách quan, nhất là dịch bệnh... thì câu chuyện bảo tồn và phát huy phố cổ cần phải được nhìn nhận, đánh giá lại cái gì là cốt lõi nhất. Phải chăng, đó chính là giá trị tự thân của phố cổ, là văn hóa, tinh thần và cốt cách người dân bản địa.
Phố cổ Hà Nội vắng lặng trong ngày thứ 2 giãn cách xã hội Đến Phố Cổ Hà Nội xem giai thoại về con trâu trong đời sống người Việt Tạo dựng sân chơi trong phố cổ Hà Nội: Khi quyết tâm phải gắn liền với sáng tạo
Câu chuyện phố cổ Hà Nội
Phố cổ những ngôi nhà nhỏ lô xô với mái ngói âm dương vẫn làm thổn thức trong ký ức của biết bao thế hệ người Hà Nội

Bài 1: Di sản và câu chuyện bảo tồn

Khu phố cổ Hà Nội có vị trí đặc biệt, có nguồn lực di sản văn hóa vật thể, phi vật thể phong phú, đa dạng. Trải qua bao thời gian, những ngôi nhà nhỏ lô xô với mái ngói âm dương vẫn làm thổn thức trong ký ức của biết bao thế hệ người Hà Nội. Và ở đó là những nếp nhà, những cốt cách riêng, những phố Hàng thương nhớ…

Nếp xưa nơi phố cổ

Khu phố cổ Hà Nội là một di sản đô thị có kiến trúc độc đáo, với các phố nghề thủ công truyền thống, phố chuyên doanh và nhiều di tích, văn hoá, kiến trúc gắn liền với lịch sử của vùng đất Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội. Tiến sĩ - Kiến trúc sư Tô Thị Toàn, Nguyên Phó Trưởng Ban thường trực Ban quản lý phố cổ Hà Nội cho rằng, trong sự phát triển của Thủ đô, khu phố cổ cũng đã có nhiều đổi khác. Thế nhưng từ bao đời nay người dân Hà Nội vẫn trân trọng gìn giữ, nâng niu từng chi tiết kiến trúc nhỏ nhất đến những di sản to lớn cả vật thể và phi vật thể ông bà để lại.

Xét về khía cạnh kiến trúc, trong khu phố cổ phần lớn là các công trình nhà ở có tổ chức không gian hình ống với các lớp công trình có sân trong giếng trời xen kẽ và mái dốc lợp ngói, sơn vôi vàng. Cho đến nay, cuộc sống đời thường của hàng nghìn người dân vẫn diễn ra mỗi ngày ngay trong lòng phố cổ; từng công trình kiến trúc cổ đều in đậm, hằn sâu nếp sống, lối sống văn hóa đặc trưng của con người Hà Nội.

Điển hình như cách bài trí, sắp xếp trong ngôi nhà là sự hòa hợp tinh tế, thể hiện gu thẩm mĩ và sự thanh tao của con người Hà Nội. Nơi thờ cúng tổ tiên là không gian trang trọng nhất với những bức hoành phi, câu đối đặt cạnh bàn thờ gia tiên quanh năm thoang thoảng hương trầm. Những “sập gụ, tủ chè, sách xưa và bình cổ” cùng “chiếc đồng hồ quả lắc già nua”... Tất cả đã cho thấy tâm hồn sâu lắng, nét trầm tư của người Tràng An xưa cũ.

Câu chuyện phố cổ Hà Nội
Hiện nay, nhiều gia đình ở phố cổ vẫn giữ nguyên vẹn những vật dụng, lối kiến trúc cổ từ xưa để lại

Thế nhưng, vẻ đẹp của phố cổ Hà Nội không chỉ là vẻ đẹp của kiến trúc cổ, mà cái chính là “nếp nhà” với những câu chuyện về lối sống, nếp sinh hoạt, việc làm ăn, cách ứng xử của người Hà Nội. Nằm nép mình trên phố Hàng Đào (Hoàn Kiếm - Hà Nội), căn nhà số 72 của gia đình ông Nguyễn Thái An (sinh năm 1943) được xây dựng gần 1 thế kỷ tới nay vẫn giữ vẹn nguyên lối kiến trúc cổ xưa.

Căn biệt thự này từng được nhiều đại gia trả giá hàng trăm tỷ đồng nhưng chủ nhân vẫn kiên quyết không bán. Theo chia sẻ của ông Thái An, đối với gia đình ông, căn nhà không chỉ có giá trị về vật chất mà giá trị về tinh thần còn lớn hơn nhiều. Căn nhà là nơi chứa đựng những kỷ niệm của gia đình ông, đồng thời chứng kiến biết bao sự đổi thay của Hà Nội.

Bố mẹ ông Thái An thuộc thế hệ những thương lái đầu tiên kinh doanh và mở tiệm vải lớn nhất nhì phố Hàng Đào. Nhờ vậy, trong thập niên 40 của thế kỷ trước, gia đình ông đã nổi tiếng khắp Hà Nội nhờ tài kinh doanh giỏi và trở thành một trong những gia đình buôn vải nức tiếng, sở hữu căn nhà rộng chừng 200m2, 3 tầng to nhất phố Hàng Đào. Đến nay, dấu ấn rêu phong không chỉ thể hiện qua từng chi tiết của căn nhà như khung cửa, cầu thang hay những bức ảnh đen trắng đã bạc màu, đó còn là câu chuyện ký ức về hành trình trưởng thành của đám trẻ năm xưa trên “mảnh đất vàng”, được lưu giữ trong trí nhớ của ông Thái An.

Ông chia sẻ: “Cho đến giờ tôi vẫn nhớ da diết tiếng leng keng quen thuộc của tàu điện mà mỗi ngày nghỉ bố tôi lại cho đi thỏa thuê cứ từ chợ Mơ lên chợ Bưởi rồi quay về. Mỗi khi hè đến, chúng tôi hay nhảy tàu điện từ Mai Hắc Đế lên Bờ Hồ rồi về. Ngày đó phố tôi ở trưa hè rất vắng, có khi 15 phút mới lại có chiếc xe đạp đi qua. Thậm chí, một số phố gần đấy vẫn để đu quay dưới lòng đường cho trẻ con chơi. Nhớ quá Hà Nội ngày xưa…”

Khai thác bền vững, hiệu quả

Hiện nay, theo sự phát triển của Thủ đô, của đất nước, phố cổ Hà Nội cũng cần phải có sự thay đổi. Bởi, phố cổ từ lâu đã được biết đến với một không gian phố xá chật chội, nhiều hàng quán kinh doanh, những mái che, mái vẩy chen chúc nhau, nhiều ngôi nhà bị xuống cấp trầm trọng. Tất cả những hình ảnh đó đã khiến phố cổ ngày một không đẹp mắt.

Để tạo nên một diện mạo mới cho phố cổ thì việc tiến hành hành chỉnh trang, thiết kế lại để phù hợp với công năng sử dụng; đồng thời tạo thêm không gian công cộng để phục vụ cho các hoạt động thăm quan du lịch và văn hóa tín ngưỡng là vô cùng cần thiết.

Thực tế, câu chuyện bảo tồn, tôn tạo và phát huy phố cổ Hà Nội được nhắc đến nhiều năm qua, làm sao vừa để gìn giữ di sản quý, vừa khai thác phát triển du lịch và cải thiện điều kiện sinh hoạt cho người dân là một bài toán khó. Trong những năm qua, thành phố Hà Nội cũng như Ủy ban nhân dân quận Hoàn Kiếm cũng đã có nhiều chương trình, đề án nhằm bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa phố cổ.

Phó Giáo sư – Tiến sĩ Nguyễn Trúc Anh, Giám đốc Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội nhận định, về kiến trúc, có thể nói, khu phố cổ Hà Nội chính là điển hình của nền kiến trúc dân gian Việt Nam. Do vậy, cần xây dựng một quy hoạch phù hợp với đặc thù các giá trị văn hóa và kiến trúc riêng có của phố cổ Hà Nội để tạo thành một điểm đến hấp dẫn và độc đáo. Hình thành nên những tuyến phố du lịch điển hình nhưng vẫn đảm bảo được tính nguyên dạng của nhà cổ, phố cổ Hà Nội.

Đối với mỗi con phố, nên chọn những vị trí điểm nhấn, trang trọng đặt bảng hiệu giới thiệu ngắn gọn lịch sử lâu đời của nó nhằm cung cấp các thông tin, hiểu biết cơ bản cho người dân và du khách thì mới tôn vinh được giá trị văn hóa của đường phố ấy. Cần hoàn thiện, làm sinh động, độc đáo hơn phố đi bộ của Hà Nội (Hàng Ngang, Hàng Đào, Đồng Xuân) bằng việc kết hợp các hoạt động buôn bán vào ban đêm với các hoạt động văn hóa, văn nghệ vào các thời gian khác trong ngày.

Câu chuyện phố cổ Hà Nội
Các chuyên gia cho rằng, cần hình thành nên những tuyến phố du lịch điển hình nhưng vẫn đảm bảo được tính nguyên dạng của nhà cổ, phố cổ Hà Nội.

Theo Giám đốc Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội, cần nghiên cứu, khắc phục phố nghề ở khu phố cổ Hà Nội như một nét văn hóa riêng. Ở mỗi phường nghề, phố nghề chỉ cần khôi phục thí điểm một số cơ sở sản xuất các sản phẩm cổ truyền của phố nghề cùng với việc bán hàng tại chỗ để quảng bá các sản phẩm đó.

Ví dụ như ở Hàng Bạc là cơ sở sản xuất và bán các mặt hàng vàng bạc, Hàng Đào là cơ sở sản xuất, nhuộm màu và bán các mặt hàng vải lụa, quần áo, và cũng như thế thì Hàng Trống với nghề thêu, Hàng Hòm với nghề sơn ta, Hàng Bông với nghề bật bông làm chăn, đệm, Hàng Gai với nghề in, Thuốc Bắc với nghề bốc thuốc…

“Việc hình thành các cơ sở sản xuất và điểm bán hàng như thế sẽ vừa giúp ngành Du lịch trong việc thu hút thêm khách đến đây tìm hiểu, khám phá về các mặt hàng thủ công mỹ nghệ của Hà Nội xưa, vừa giúp bảo vệ, khôi phục được các ngành nghề cổ truyền ở Hà Nội”, ông Nguyễn Trúc Anh cho biết.

Nét khác biệt của Hà Nội so với nhiều thành phố khác ở Việt Nam là khu phố cổ, nơi lưu giữ những giá trị lịch sử - văn hóa được kết tinh qua suốt chiều dài lịch sử hàng nghìn năm. Nhưng có lẽ giá trị nổi bật nhất của khu phố cổ Hà Nội là nét kiến trúc, là những giá trị văn hóa về tinh thần độc đáo.

Những giá độc đáo và quý giá ấy cần phải được nghiên cứu, khai thác để phục vụ cho mục đích phát triển du lịch Thủ đô nhưng hơn thế nữa, chính bằng du lịch, lại để bảo vệ và phát huy nó trong đời sống đương đại.

Bà Trần Thị Thúy Lan, Phó Ban quản lý phố cổ Hà Nội thông tin, khu phố cổ Hà Nội đang chứa đựng một kho tàng giá trị vật thể (121 di tích, gồm 83 di tích lịch sử văn hóa, 30 di tích lịch sử cách mạng và 8 di tích khác; hiện có 25 di tích đã được xếp hạng cấp Quốc gia) với đầy đủ các loại hình tôn giáo, tín ngưỡng: Đình, đền, chùa, hội quán, nhà thờ Hồi giáo, miếu, am…

Cũng như các giá trị phi vật thể đa dạng, hấp dẫn như: Các hoạt động sinh hoạt hàng ngày trên phố của người dân; ẩm thực; các hoạt động biểu diễn văn hóa nghệ thuật dân gian như ca trù, hát xẩm…; những lễ hội truyền thống như: Lễ hội đền Bạch Mã, đình Yên Thái, Lễ hội Trung thu, Lễ hội Kim hoàn… đã góp phần làm nên dấu ấn Thăng Long - Hà Nội nghìn năm văn hiến.

Kim Tiến

(Kỳ 2: Phố cổ trong cơn bão dịch)

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

5 kinh nghiệm trong phòng, chống dịch của Hà Nội

5 kinh nghiệm trong phòng, chống dịch của Hà Nội

(LĐTĐ) Tại buổi giao ban Ban Chỉ đạo Quốc gia phòng chống dịch Covid-19 sáng 25/9, Phó Bí thư Thành uỷ Nguyễn Văn Phong cho biết, thời gian qua Hà Nội ...
Mưa lớn kéo dài gây ngập lụt nhiều địa phương ở miền núi Nghệ An, Hà Tĩnh

Mưa lớn kéo dài gây ngập lụt nhiều địa phương ở miền núi Nghệ An, Hà Tĩnh

(LĐTĐ) Do ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 6, từ chiều 24/9 đến sáng nay, trên địa bàn nhiều huyện, nhất là các huyện miền núi ở Nghệ An và ...
Hội đồng nhân dân huyện Thanh Trì khoá XX tổ chức Kỳ họp thứ 2

Hội đồng nhân dân huyện Thanh Trì khoá XX tổ chức Kỳ họp thứ 2

(LĐTĐ) Ngày 24/9, Hội đồng nhân dân (HĐND) huyện Thanh Trì khóa XX, nhiệm kỳ 2021-2026 đã tổ chức Kỳ họp thứ 2. Trên cơ sở các báo cáo, tờ trình ...
Phụ nữ Thủ đô tô đẹp thêm truyền thống ngàn năm văn hiến

Phụ nữ Thủ đô tô đẹp thêm truyền thống ngàn năm văn hiến

(LĐTĐ) Để lan tỏa và ngày càng có thêm nhiều những bông hoa người tốt, việc tốt của phụ nữ Thủ đô, tô đẹp thêm truyền thống ngàn năm văn hiến ...
Quận Hoàn Kiếm: Tiếp nhận xe cứu thương phục vụ công tác phòng, chống dịch Covid-19

Quận Hoàn Kiếm: Tiếp nhận xe cứu thương phục vụ công tác phòng, chống dịch Covid-19

(LĐTĐ) Ngày 24/9, Ủy ban nhân dân (UBND) quận Hoàn Kiếm đã tổ chức lễ tiếp nhận và bàn giao xe cứu thương do Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại ...
Sáng 25/9, Hà Nội ghi nhận 4 ca mắc Covid-19 đều đã được cách ly

Sáng 25/9, Hà Nội ghi nhận 4 ca mắc Covid-19 đều đã được cách ly

(LĐTĐ) Sáng 25/9, Sở Y tế Hà Nội cho biết, từ 18 giờ ngày 24/9 đến 6 giờ ngày 25/9, Hà Nội ghi nhận 4 ca mắc mới Covid-19 đã được ...
Lịch thi đấu bóng đá châu Âu ngày 25/9

Lịch thi đấu bóng đá châu Âu ngày 25/9

(LĐTĐ) Nhằm giúp quý độc giả tiện theo dõi các trận bóng mà mình yêu thích, báo Lao động Thủ đô xin đăng tải lịch thi đấu những trận đấu tại ...

Tin khác

Quận Hoàn Kiếm: Tiếp nhận xe cứu thương phục vụ công tác phòng, chống dịch Covid-19

Quận Hoàn Kiếm: Tiếp nhận xe cứu thương phục vụ công tác phòng, chống dịch Covid-19

(LĐTĐ) Ngày 24/9, Ủy ban nhân dân (UBND) quận Hoàn Kiếm đã tổ chức lễ tiếp nhận và bàn giao xe cứu thương do Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) tài trợ để phục vụ công tác phòng, chống dịch bệnh Covid-19 trên địa bàn quận Hoàn Kiếm.
Huyện đoàn Mê Linh khen thưởng đột xuất đoàn viên dũng cảm đấu tranh phòng, chống ma túy

Huyện đoàn Mê Linh khen thưởng đột xuất đoàn viên dũng cảm đấu tranh phòng, chống ma túy

(LĐTĐ) Chiều 24/9 tại trụ sở Thị trấn Chi Đông, Bí thư Huyện đoàn Mê Linh Lê Thị Lan đã trao giấy khen cho đoàn viên Hà Thái Nam (Tổ dân phố số 1, thị trấn Chi Đông) vì có thành tích xuất sắc trong công tác phòng, chống dịch Covid-19 và phong trào “Tuổi trẻ xung kích bảo vệ Tổ quốc”.
Trao tặng 43 bộ máy tính tới học sinh Thủ đô có hoàn cảnh khó khăn nhân dịp năm học mới

Trao tặng 43 bộ máy tính tới học sinh Thủ đô có hoàn cảnh khó khăn nhân dịp năm học mới

(LĐTĐ) Với mong muốn kịp thời trang bị thiết bị học trực tuyến cho các em học sinh có hoàn cảnh khó khăn của Thành phố, chiều nay (24/9), Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức trao tặng máy tính cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn.
​​​​​​​Kỳ cuối: Người dân phải thật sự là chủ thể phòng, chống dịch

​​​​​​​Kỳ cuối: Người dân phải thật sự là chủ thể phòng, chống dịch

(LĐTĐ) Từ thực tiễn công tác phòng, chống dịch Covid-19 thời gian qua cho thấy, để phòng, chống dịch hiệu quả, bên cạnh sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của chính quyền, còn cần sự hiểu biết và chung tay ủng hộ của người dân. Chỉ khi người dân thật sự là chủ thể phòng, chống dịch, mới tạo được sức mạnh chung để giữ vững thành quả đã đạt được.
Không chủ quan, lơ là, mất cảnh giác để đẩy lùi dịch bệnh

Không chủ quan, lơ là, mất cảnh giác để đẩy lùi dịch bệnh

(LĐTĐ) Tại huyện Phú Xuyên (Hà Nội) những nỗ lực của cả hệ thống chính trị và toàn thể nhân dân trong công tác phòng, chống dịch Covid-19 trong thời gian qua đã được ghi nhận, người dân đang dần trở lại với trạng thái “bình thường mới”. Giờ là thời gian để duy trì, giữ vững thành quả, trong đó, tiêm vắc xin là biện pháp hàng đầu để ngăn chặn đại dịch.
Hà Nội tăng cường triển khai nền tảng khai báo y tế điện tử, quản lý thông tin bằng mã QR

Hà Nội tăng cường triển khai nền tảng khai báo y tế điện tử, quản lý thông tin bằng mã QR

(LĐTĐ) Nhằm tăng cường công tác phòng chống dịch, đảm bảo việc truy vết được nhanh chóng, khoanh vùng chính xác, đúng đối tượng, kịp thời ngăn chặn lây lan bằng ứng dụng công nghệ trong trạng thái bình thường mới, Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội đã ban hành Văn bản số 2665/STTTT-CNTT gửi các sở, ban, ngành, Ủy ban nhân dân các quận, huyện, thị xã, Thành đoàn Hà Nội về việc triển khai nền tảng khai báo y tế điện tử, quản lý thông tin người ra vào địa điểm bằng mã QR.
Kiên quyết xử lý, dừng hoạt động đối với các cơ sở kinh doanh vi phạm phòng, chống dịch

Kiên quyết xử lý, dừng hoạt động đối với các cơ sở kinh doanh vi phạm phòng, chống dịch

(LĐTĐ) Trong ngày thứ 3 thực hiện Chỉ thị 22 của Ủy ban nhân dân (UBND) thành phố Hà Nội về việc điều chỉnh các biện pháp phòng, chống dịch bệnh Covid-19 trong tình hình mới, tại nhiều địa phương vẫn ghi nhận tình trạng chủ quan, lơ là phòng dịch, không tuân thủ việc quét mã QR và thực hiện 5K. Để bảo vệ thành quả công tác phòng, chống dịch Covid-19, các địa phương cần tăng cường tuyên truyền, vận động người dân, cơ sở kinh doanh thực hiện các quy định.
Bí thư Thành ủy Hà Nội Đinh Tiến Dũng tiếp Đại sứ Liên bang Nga Gennady Bezdetko

Bí thư Thành ủy Hà Nội Đinh Tiến Dũng tiếp Đại sứ Liên bang Nga Gennady Bezdetko

(LĐTĐ) Chiều 23/9, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Đinh Tiến Dũng đã tiếp Đại sứ Liên bang Nga Gennady Bezdetko tới chào xã giao nhân dịp nhận nhiệm kỳ công tác tại Việt Nam. Cùng dự có Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân Thành phố Lê Hồng Sơn; đại diện lãnh đạo một số sở, ngành của Thành phố.
Xem thêm
Phiên bản di động