Bảo tồn di sản văn hoá dân gian Hà Nội trước tốc độ đô thị hóa và những thách thức

(LĐTĐ) Theo sự phát triển tất yếu của quá trình đô thị hóa, các làng cổ, làng nghề… Hà Nội sẽ dần bị thu hẹp lại, kéo theo đó là các di sản văn hóa dân gian sẽ dần mất đi hoặc không còn tồn tại. Điều đó đặt ra những thách thức cho các nhà văn hóa dân gian.
Có nhiều thành tựu văn hóa dân gian chuẩn bị đón 1010 năm Thăng Long Hà Nội Kỳ 2: Giữ gìn văn hóa dân gian trong lòng phố thị Lễ hội văn hóa dân gian trong đời sống đương đại thu hút 6 vạn du khách

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hồng Lý – Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, “sẽ không còn những cầu Đông, cầu Dền, sẽ không còn những Nghi Tàm, Quảng Bá, Tây Tựu với những làng hoa. Sẽ không còn những làng cổ Đường Lâm hay nhiều làng nghề thủ công truyền thống… Và đi theo sự mất mát đó là những câu chuyện lịch sử, giai thoại làng nghề, phố nghề và biết bao nhiêu phong tục, tập quán, lối sống, các món ẩm thực, truyền thống văn hóa.

Bởi vậy, bên cạnh những sáng tác văn học, những tác phẩm mỹ thuật, điêu khắc, những bản nhạc hoài niệm… thì văn hoá dân gian cần phải ghi chép một cách tỉ mỉ, chi tiết về các làng, các phố, mỗi di tích, mỗi câu chuyện liên quan đến mọi thứ của Hà Nội hôm qua còn sót lại và hôm nay vẫn đang tồn tại ở đâu đó. Có như vậy, hai mươi năm, ba mươi năm hay còn lâu hơn nữa con cháu chúng ta, người Việt Nam chúng ta mới có thể biết đến “miếng ngon Hà Nội”, còn biết đến một con sông Tô Lịch mộng mơ, biết đến một “Nhị Hà quanh Bắc sang Đông, Kim Ngưu Tô Lịch là sông bên này”".

Bảo tồn di sản văn hoá dân gian Hà Nội trước tốc độ đô thị hóa và những thách thức
Di sản văn hoá dân gian cần được bảo tồn trước tốc độ đô thị hóa (ảnh: BT)

Tiến sĩ Lê Hồng Lý cũng cho rằng, văn hóa dân gian đang dần mất đi, thay vào đó là những toà nhà cao tầng che hết khoảng không gian, đè bóng xuống những hàng cây lèo tèo không chống nổi những “cây building” bê tông cao ngất, hút hết bầu không khí trong lành được tạo bởi cây xanh.

Để cứu vãn những mất mát đã và đang đến rất nhanh chóng đó, ngoài sự chung tay của tất cả các hội trong Liên hiệp các hội Văn học nghệ thuật Hà Nội, Hội Văn nghệ dân gian nhiều năm qua đã tiến hành những công việc âm thầm, khiêm tốn nhằm bảo tồn di sản của Hà Nội. Đó là những sưu tầm nghiên cứu về phong tục tập quán, ca dao tục ngữ, truyền thuyết, ẩm thực, làng nghề, nghi lễ, lễ hội dân gian; những ghi chép sưu tầm về các chợ Hà Nội, những địa chỉ văn hoá một thời ăn sâu vào tâm thức của người Hà Nội như chợ Bưởi, chợ Mơ, chợ Hàng Da, chợ Xanh… Những cái chợ hôm nay chỉ còn là cái tên với những toà nhà khang trang đồ sộ, thế hệ trẻ sẽ không tài nào hình dung nổi một thời xa vắng đã qua của cha ông họ, nếu không có những công trình ghi chép này.

Bên cạnh đó là các ghi chép về những truyền thuyết, giai thoại về các vị thành hoàng làng của các làng Hà Nội, những vị thần đã hun đúc nên một khí phách, một sức mạnh của con người Thủ Đô trong tất cả các cuộc kháng chiến ác liệt nhất trong lịch sử. Những câu ca dao, tục ngữ mang đậm chất của Hà Nội như: “Gió đưa cành trúc la đà, Tiếng chuông Trấn Vũ, canh gà Thọ Xương”, hay “Chẳng thơm cũng thể hoa nhài, Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An”…. Cùng nhiều ghi chép, sưu tầm khác về đường phố, về ẩm thực, về thú ăn chơi tao nhã của người Hà Nội được công bố rải rác trên báo chí trong nước và quốc tế.

Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Lê Hồng Lý, dù suốt những năm qua công việc sưu tầm, ghi chép và nghiên cứu miệt mài của nhiều thế hệ, song kho tàng trí tuệ dân gian của Hà Nội vẫn còn là những bí ẩn, những tiềm năng chưa được khai thác. Đặc biệt khi xứ Đoài (Hà Tây cũ) sáp nhập trọn vẹn vào Hà Nội thì tiềm năng đó càng lớn. Việc “nhặt nhạnh” những gì còn sót lại trước khi vĩnh viễn mất đi là việc làm mà Hội văn nghệ dân gian Hà Nội đặt ra trong bối cảnh hiện nay.

Hiện nay, vấn đề quan trọng nhất là nguồn lực con người. Trong bối cảnh xã hội hiện đại là mảnh đất màu mỡ cho các nhà văn, người làm nhạc, hoạ, mỹ thuật, nhiếp ảnh và kiến trúc, nhưng lại đang là tàn lụi đối với văn hoá dân gian. Bởi vậy, nhìn nhận chiến lược cho việc phát triển nguồn nhân lực nói chung, nhân lực văn hoá, nhất là văn hoá dân gian nói riêng thực sự là một vấn đề cần được lưu tâm, suy nghĩ.

Với vấn đề sưu tầm, nghiên cứu, những năm vừa qua, Hà Nội đã làm được những việc đáng trân trọng đó là tiến hành kiểm kê các di sản văn hoá vật thể và phi vật thể, đặc biệt là phi vật thể. Điều này giúp những thế hệ sau biết được quy mô của các di sản này như thế nào. Do vậy, vấn đề đặt ra trong thời gian tới là tiếp tục sưu tầm lưu giữ các giá trị văn hoá phi vật thể đang có nguy cơ bị triệt tiêu trong bối cảnh đô thị hoá, hiện đại hoá hiện nay.

“Trước hết là mau chóng có kế hoạch sưu tầm cuốn chiếu tại những địa bàn đô thị và cận đô đang có tốc độ đô thị mạnh mẽ để vớt vát, thu lượm những gì còn sót lại của các làng cũ, sau đó là các vùng còn chưa bị đô thị hoá nhiều, rồi đến những vùng vẫn còn là nông thôn chiếm đa số” là một trong những giải pháp mà Tiến sĩ Lê Hồng Lý đưa ra. Và để bảo tồn văn hóa dân gian, cần có sự tham gia, giúp đỡ của mọi người dân thành phố, các cấp chính quyền với những chủ trương, chính sách cụ thể.

Việc đầu tư cho hoạt động văn hoá nghệ thuật nói chung, văn hoá dân gian nói riêng là một việc làm cần thiết và cấp bách hơn bao giờ hết, khi mà tốc độ đô thị hoá, công nghiệp hoá và đặc biệt là xu thế toàn cầu hoá đang lấn át mạnh mẽ lên mọi mặt kinh tế, xã hội và văn hoá của Thủ đô.

Bảo Thoa

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Hà Nội: Sáng mãi đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”

Hà Nội: Sáng mãi đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”

(LĐTĐ) Là địa phương tập trung đông người có công và thân nhân sinh sống, những năm qua, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thủ đô luôn quan tâm thực ...
Tập đoàn Hưng Thịnh hỗ trợ hàng chục tỷ đồng cho công tác phòng, chống dịch Covid-19 tại Thành phố Hồ Chí Minh

Tập đoàn Hưng Thịnh hỗ trợ hàng chục tỷ đồng cho công tác phòng, chống dịch Covid-19 tại Thành phố Hồ Chí Minh

(LĐTĐ) Với tinh thần vì cộng đồng, Tập đoàn Hưng Thịnh tiếp tục thực hiện hàng loạt công tác hỗ trợ phòng, chống dịch Covid-19 tại thành phố Hồ Chí Minh ...
Xử phạt chủ quán Game vẫn mở cửa hoạt động, vi phạm Chỉ thị 17

Xử phạt chủ quán Game vẫn mở cửa hoạt động, vi phạm Chỉ thị 17

(LĐTĐ) Ngày 26/7, Công an quận Hà Đông (Hà Nội) cho biết đã phát hiện cơ sở internet công cộng “Net Bin” ở tổ dân phố số 10, phường Vạn Phúc, ...
Nestlé Việt Nam sát cánh cùng các tỉnh, thành phố phía Nam phòng chống dịch

Nestlé Việt Nam sát cánh cùng các tỉnh, thành phố phía Nam phòng chống dịch

(LĐTĐ) Với mong muốn chung tay cùng thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh thành phía Nam như Đồng Nai, nhanh chóng đẩy lùi dịch bệnh, đưa cuộc sống sớm ...
Ngày thứ 3 giãn cách, hơn 5.460 phương tiện bị buộc phải quay đầu ở các cửa ngõ Thủ đô

Ngày thứ 3 giãn cách, hơn 5.460 phương tiện bị buộc phải quay đầu ở các cửa ngõ Thủ đô

(LĐTĐ) Chiều 26/7, Công an thành phố Hà Nội cho biết, chỉ trong ngày hôm nay lực lượng chức năng đã yêu cầu hơn 5.460 phương tiện phải quay đầu ở ...
"Xe buýt siêu thị 0 đồng": Ấm lòng đoàn viên, người lao động trong mùa dịch

"Xe buýt siêu thị 0 đồng": Ấm lòng đoàn viên, người lao động trong mùa dịch

(LĐTĐ) Ngày 26/7, Liên đoàn Lao động thành phố Hà Nội đã tổ chức 2 chuyến “Xe buýt siêu thị 0 đồng” chở các mặt hàng, nhu yếu phẩm thiết yếu ...
Ngày 26/7: Hà Nội ghi nhận 64 ca mắc Covid-19

Ngày 26/7: Hà Nội ghi nhận 64 ca mắc Covid-19

(LĐTĐ) Tối 26/7, theo thống kê của ngành Y tế, thành phố Hà Nội tiếp tục ghi nhận thêm 19 trường hợp dương tính với vi rút SARS-CoV-2, nâng tổng số ...

Tin khác

Nghề dệt thổ cẩm của phụ nữ dân tộc Lào

Nghề dệt thổ cẩm của phụ nữ dân tộc Lào

(LĐTĐ) Người dân tộc Lào đến Điện Biên sinh sống từ cách đây khoảng hơn 300 năm. Nhiều thế kỷ đã trôi qua, nghề dệt thủ công truyền thống của họ vẫn luôn được gìn giữ.
Đi qua mùa thị chín

Đi qua mùa thị chín

(LĐTĐ) Những ngày cuối hạ, thời tiết thật đỏng đảnh với thoắt nắng thoắt mưa. Khi những trái mít cuối mùa rời cây, trên đầm, vài bông sen muộn cố khoe sắc cho trọn mùa, ấy là khi đã tới mùa thị. Hương thị ngát thơm, ngọt ngào đưa ta về miền cổ tích với những mảnh ký ức nho nhỏ dễ thương.
Gỡ “lỗi” văn hóa ứng xử thời 4.0

Gỡ “lỗi” văn hóa ứng xử thời 4.0

(LĐTĐ) Không thể phủ nhận những lợi ích mà Cách mạng công nghiệp 4.0 đã mang lại cho các nước, trong đó có cả Việt Nam. Công nghệ số phát triển, đồng nghĩa với việc con người được tiếp xúc nhiều hơn với mạng xã hội. Nhưng liệu đây có phải là một trong những nguyên nhân khiến cho cách ứng xử giữa người với người đang ngày một kém đi?
Dịu dàng canh chua Hà Nội

Dịu dàng canh chua Hà Nội

(LĐTĐ) Canh chua vốn là món ăn quen thuộc của mọi vùng miền. Ấy thế nhưng, canh chua Hà Nội mang một nét riêng với vị chua dìu dịu khiến những ai đã từng thưởng thức thật khó quên. Mùa nào thức nấy, người nội trợ đất Hà thành thường chế biến những món canh chua không quá cầu kỳ mà vẫn thật tinh tế.
Một thoáng tường vy

Một thoáng tường vy

(LĐTĐ) Mùa hoa tường vy tới thật nhẹ nhàng và bất chợt. Khi nắng hạ lấp lánh trải vàng rực rỡ, ấy là khi những đóa tường vy đủ sắc màu đua nhau bung sắc. Hà Nội có một số con đường, không gian rờm rợp những cánh hoa mềm như lụa, mỏng như mây níu ánh nhìn của người yêu hoa.
Tò he nét đẹp xưa

Tò he nét đẹp xưa

(LĐTĐ) Những ký ức về tuổi thơ của đa số người dân Việt Nam đều gắn liền với món đồ chơi mang tên tò he. Đến nay, tuy món đồ chơi dân gian này đã không còn thịnh hành, những vẫn có những nghệ nhân đang miệt mài lưu giữ và bảo tồn nét đẹp ấy ngay trong lòng Hà Nội.
Đình làng nơi giữ hồn văn hóa Việt

Đình làng nơi giữ hồn văn hóa Việt

(LĐTĐ) Đối với mỗi người dân Việt Nam, đình làng không chỉ đơn thuần là một địa điểm tâm linh mà còn là nơi lưu giữ những giá trị lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng. Dù có trải qua hàng nghìn năm với biết bao biến cố lịch sử, đình làng vẫn là một biểu tượng ăn sâu vào tâm thức của mỗi người.
Mãi nhớ mùa thi đặc biệt

Mãi nhớ mùa thi đặc biệt

(LĐTĐ) Có thể nói, mùa thi 2021 có những điều quá đỗi đặc biệt khi tình hình dịch Covid-19 đang diễn biến phức tạp. Nhưng, cũng trong thời điểm đó, chúng ta nhận ra có những việc làm chạm đến cảm xúc của tất cả mọi người, tiếp thêm động lực cho các thí sinh vượt vũ môn an toàn trong đại dịch.
Những gói hoa ngát thơm trong miền ký ức

Những gói hoa ngát thơm trong miền ký ức

(LĐTĐ) Người Hà Nội xưa thường dùng hoa bày trên đĩa để thắp hương vào những ngày sóc, vọng. Đây là nét đẹp tao nhã trong phong tục cúng lễ của người Tràng An hướng về các đấng tối cao và gia tiên. Trên bàn thờ của các gia đình người Hà Nội xưa, ngoài các phẩm vật dâng cúng, nhất định phải có chén nước thanh tịnh và một đĩa hoa.
Tháng bảy quãng nắng, quãng mưa...

Tháng bảy quãng nắng, quãng mưa...

(LĐTĐ) Tháng bảy Hà Nội trong ký ức tôi là những ngày thoắt nắng thoắt mưa đến thất thường. Dường như, tiếng ve đã dịu khi mùa phượng đã qua. Mưa tháng bảy rào rạt trên phố nhưng chẳng còn như những cơn mưa dông tháng sáu mà đan xen với những quãng nắng chênh chao.
Xem thêm
Phiên bản di động