Trang phục bị cáo tại tòa: Giảm tính nghiêm minh của pháp luật

Khoảng 10 năm trước, các bị cáo khi ra trước vành móng ngựa đều phải mặc bộ đồng phục sọc trắng đen, vốn chỉ dành cho những người đã bị tòa tuyên phạt án tù giam. Trong quá trình cải cách tư pháp, năm 2004, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ra Nghị quyết số 743, có hiệu lực từ ngày 29/1/2005, quy định: “Tại phiên tòa xét xử vụ án hình sự, bị cáo là người được tại ngoại và bị cáo là người đang bị tạm giam được sử dụng thường phục, nhưng phải bảo đảm sự trang nghiêm”.

Tuy nhiên, ở các phiên tòa vừa qua, có vẻ như bị cáo nào biết luật và yêu cầu thì sẽ được mặc theo ý mình, còn các bị cáo khác mặc bộ đồng phục của trại giam. Việc quy định thế nào là trang phục bảo đảm sự trang nghiêm dường như cũng chưa có chuẩn.

Chính vì thế những bộ trang phục khác nhau của bị cáo đã gây thắc mắc trong dư luận. Tại phiên tòa xử vụ tham nhũng ở Công ty Vinalines, trong khi một mình bị cáo Dương Chí Dũng (nguyên Cục trưởng Cục Hàng hải Việt Nam) mặc sơ mi trắng, quần âu đen, đi giày thì toàn bộ các bị cáo khác mặc đồng phục màu xanh da trời của trại giam.

Ở phiên tòa xét xử Dương Tự Trọng (em ruột Dương Chí Dũng, nguyên Phó giám đốc CATP Hải Phòng) , bị cáo này mặc một chiếc áo phông dài tay màu ghi sẫm, với dòng chữ Black Flag trước ngực. Còn bị cáo Huỳnh Thị Huyền Như  (nguyên là Phó phòng quản lý rủi ro Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam, chi nhánh TP.HCM) khi xuất hiện tại tòa mặc áo sơ mi hồng, đi giày đen, như công chức đi làm. Với bị cáo Nguyễn Đức Kiên (nguyên Phó chủ tịch Tập đoàn ACB), ra tòa với trang phục áo sơ mi xanh kẻ sọc, quần kaki và bị xích chân. Trong khi đó, nhiều bị cáo khác lại mặc đồng phục trại giam màu xanh da trời. Bị cáo Kiên cho biết, giám thị trại giam yêu cầu ông mặc đồng phục màu xanh do trại giam cấp nhưng ông không đồng ý…

Theo luật sư Phạm Ngọc Minh, Đoàn luật sư TP Hà Nội: Qua theo dõi các phiên tòa, có thể thấy, quy định của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội và hướng dẫn của TAND Tối cao về trang phục của bị cáo được thực hiện chưa thống nhất. Tại sao giám thị phải đề nghị các bị can mặc đồng phục của trại? Dù đồng phục này đã được “cải tiến”, nhưng khi các bị cáo đều mặc trang phục lùng thùng giống nhau, đi dép tổ ong, xuất hiện trước tòa, thì về bản chất bộ quần áo xanh chẳng khác gì bộ sọc đen trắng. 

Có bị cáo không mặc, cũng có bị cáo do không biết hoặc không muốn từ chối nên đành mặc. Việc mặc đồng phục có thể là để tạo sự trang nghiêm, nhưng nhìn các bị cáo xuất hiện với bộ đồ màu xanh, đi dép tổ ong trắng thì sự trang nghiêm này không còn. Vậy, tại sao không để các bị cáo tự chọn trang phục cho mình theo đúng tinh thần chỉ đạo của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội. Các giám thị hoàn toàn có quyền đánh giá thế nào là đảm bảo sự trang nghiêm và có thể yêu cầu bị cáo đổi trang phục nếu không phù hợp.

Trong trường hợp bị cáo Dương Tự Trọng, nguyên Phó giám đốc CATP Hải Phòng, thay vì đề nghị đổi trang phục trang nghiêm, thì cả ban giám thị lẫn HĐXX lại không có ý kiến gì. Về việc áp dụng biện pháp ngăn chặn là xích chân khi dẫn giải, theo quy định, được dùng đối với các bị cáo được cho là phạm tội nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng,côn đồ hung hãn, tái phạm nguy hiểm (quyết định 810/2006/QĐ-BCA-C11 của Bộ Công an). Nếu chiếu theo đó thì việc xích chân “bầu” Kiên là không sai quy định của pháp luật, nếu trong kế hoạch, phương án bảo vệ phiên tòa đã được phê duyệt có nêu rõ phương án sử dụng biện pháp này. Tuy nhiên, nếu áp dụng các quy định này thì tại sao Dương Chí Dũng, Huyền Như và một số bị cáo khác không bị xích chân?

Có thể thấy, việc các bị cáo mặc trang phục không thống nhất, không theo quy định đã gây thắc mắc trong dư luận đồng thời giảm tính nghiêm minh của pháp luật.

Thu Trang