Từ 1/1/2026, mở rộng đối tượng bị khấu trừ lương để cưỡng chế thi hành xử phạt hành chính

Mở rộng đối tượng khấu trừ lương, bịt “kẽ hở” né tránh thi hành xử phạt

Nghị định số 296/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định về cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. So với các quy định trước đây, nghị định mới có nhiều điểm điều chỉnh quan trọng, trong đó đáng chú ý là việc mở rộng đối tượng áp dụng biện pháp khấu trừ một phần lương hoặc một phần thu nhập, nhằm khắc phục những bất cập trong tổ chức thi hành xử phạt hành chính thời gian qua.

Theo quy định hiện hành, pháp luật cho phép áp dụng bốn biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, gồm: khấu trừ một phần lương hoặc một phần thu nhập; khấu trừ tiền từ tài khoản; kê biên tài sản có giá trị tương ứng với số tiền phạt để bán đấu giá; và thu tiền, tài sản của đối tượng bị cưỡng chế do tổ chức, cá nhân khác đang giữ trong trường hợp người vi phạm có hành vi tẩu tán tài sản. Trong đó, biện pháp khấu trừ lương, thu nhập được đánh giá là phổ biến và có tính khả thi cao đối với các trường hợp người vi phạm có nguồn thu nhập thường xuyên.

Từ 1/1/2026, mở rộng đối tượng bị áp dụng biện pháp khấu trừ một phần lương hoặc một phần thu nhập. (Ảnh minh hoạ)

Tuy nhiên, theo Nghị định 166/2013/NĐ-CP, biện pháp khấu trừ một phần lương hoặc thu nhập chủ yếu được áp dụng đối với cán bộ, công chức và những cá nhân có nguồn thu nhập ổn định từ tiền lương, lương hưu hoặc bảo hiểm xã hội. Quy định này bộc lộ hạn chế trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng đa dạng, xuất hiện nhiều hình thức làm việc linh hoạt, thời vụ, ngắn hạn. Trên thực tế, không ít trường hợp người vi phạm cố tình thay đổi công việc, làm lao động tự do hoặc ký hợp đồng thời vụ để né tránh nghĩa vụ chấp hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính.

Nhằm khắc phục tình trạng trên, Nghị định 296/2025/NĐ-CP đã mở rộng đáng kể phạm vi đối tượng bị áp dụng biện pháp khấu trừ. Theo đó, ngoài cán bộ, công chức, nghị định bổ sung viên chức; người thuộc lực lượng quân đội, công an; người làm việc trong tổ chức cơ yếu. Đáng chú ý, nghị định cũng áp dụng biện pháp khấu trừ đối với cá nhân có thu nhập theo mùa vụ, ngắn hạn do hộ gia đình, hộ kinh doanh hoặc người sử dụng lao động thuê mướn.

Quy định mới bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, hài hòa yếu tố nhân văn

Bên cạnh việc mở rộng đối tượng và làm rõ trách nhiệm các bên liên quan, Nghị định 296/2025/NĐ-CP còn điều chỉnh cách xác định mức khấu trừ theo hướng linh hoạt và nhân văn hơn. Cụ thể, tỷ lệ khấu trừ mỗi lần không quá 30% tổng số tiền lương, lương hưu thực trả hằng tháng, được tính sau khi người lao động đã trích nộp các khoản bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và thuế thu nhập cá nhân.

Đáng chú ý, nghị định mới yêu cầu việc khấu trừ phải bảo đảm điều kiện sinh hoạt tối thiểu của người bị cưỡng chế và những người mà họ có nghĩa vụ nuôi dưỡng theo quy định của pháp luật. Đây là điểm điều chỉnh quan trọng so với quy định trước đây, khi tỷ lệ khấu trừ được áp dụng khá cứng nhắc, chưa tính đến hoàn cảnh cụ thể của người vi phạm.

Quy định này cho phép cơ quan thực thi xem xét điều kiện kinh tế, hoàn cảnh gia đình của từng trường hợp, nhất là những người đang nuôi con nhỏ, người già hoặc người thân không có khả năng lao động. Qua đó, chính sách vừa bảo đảm yêu cầu thực thi pháp luật, vừa hạn chế tối đa tác động tiêu cực đến đời sống của người dân.

Các chuyên gia pháp lý nhận định, Nghị định 296/2025/NĐ-CP thể hiện sự điều chỉnh theo hướng cân bằng giữa tính nghiêm minh của pháp luật và yếu tố nhân văn trong thực thi. Thay vì chỉ tập trung vào việc thu đủ, thu nhanh tiền phạt, chính sách được đặt trong tổng thể bảo đảm trật tự quản lý nhà nước, đồng thời tôn trọng quyền sống và quyền mưu sinh chính đáng của người dân.

Với những điểm mới nêu trên, Nghị định 296/2025/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện khung pháp lý về cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người dân trong quá trình thực thi pháp luật.