Tái hiện nghi lễ tiến lịch thời Lê tại Hoàng thành Thăng Long

(LĐTĐ) Mỗi dịp Tết đến Xuân về, nhiều nghi lễ truyền thống được tái hiện tại Hoàng thành Thăng Long như lễ phất thức, phong ấn, dựng nêu, lễ tiến lịch, tiến xuân ngưu, lễ hạ nêu, khai ấn… Đón Tết Nhâm Dần 2022, lần đầu tiên khu di sản thực hành nghi lễ tiến lịch, một nghi lễ trong cung đình nhà Lê xưa kia.
Phục dựng Chính điện Kính Thiên trong tương lai gần Hoàng thành Thăng Long trưng bày trực tuyến “Trung thu sum vầy”

Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội Nội đã phối hợp với các đơn vị thể nghiệm hoạt động tiến lịch, gồm 2 nội dung. Thứ nhất, trưng bày tranh vẽ phỏng dựng không gian nghi lễ tiến lịch với mô hình phỏng dựng hiện vật bìa sách ngự lịch, quan lịch và qui trình biên soạn, san khắc, in ấn, đóng quyển lịch.

Thứ hai, thực hành nghi lễ Tiến lịch tại không gian sân điện Kính Thiên. Nghi lễ được tái hiện dưới hình thức sân khấu hóa, gồm các hoạt cảnh chính: Nghi thức các quan vào chầu; Nghi thức quan Tư Thiên giám tiến ngự lịch; Nghi thức quan Truyền chế đọc chế; Nghi thức quan Lễ khoa ban quan lịch.

Tái hiện nghi lễ tiến lịch thời Lê tại Hoàng thành Thăng Long
Trưng bày mô phỏng ngự lịch.

Trong điều kiện thích ứng và đảm bảo phòng, chống dịch Covid-19, khu di sản Hoàng thành Thăng Long chưa mở cửa đón khách tham quan nhưng các hoạt động nghi lễ tại đây trong dịp Tết vẫn diễn ra theo đúng nghi thức truyền thống và được ghi hình quảng bá, trưng bày trực tuyến phục vụ đông đảo du khách gần xa.

Trưng bày trực tuyến chủ đề “Tiến lịch đón xuân sang” đã tái hiện không gian ngày Tết cổ truyền với các phong tục truyền thống như: gói bánh chưng; cúng gia tiên; treo tranh, câu đối Tết; chúc Tết; xin chữ đầu năm… Đặc biệt, giới thiệu các tư liệu, hình ảnh về quy trình làm lịch cũng như ban hành lịch của triều đình nhà Lê, phỏng dựng bìa sách ngự lịch tiến vua.

Theo chính sử, hàng năm, triều đình cho biên soạn lịch công của năm mới, vua Lê phê duyệt rồi truyền cho san khắc, in ấn, đóng quyển. Đến ngày 24 tháng Chạp, tại sân rồng điện Kính Thiên, triều đình long trọng tổ chức nghi lễ tiến ngự lịch lên Hoàng đế. Tiếp đó, nhà vua ban lịch cho bá quan và dân chúng để khởi đầu cho một năm mới làm việc, cấy trồng hanh thông, thuận lợi.

Tái hiện nghi lễ tiến lịch thời Lê tại Hoàng thành Thăng Long
Lễ tiến lịch được tổ chức tại sân rồng Điện Kính Thiên.

Ở thời Lê, Tư Thiên Giám là cơ quan chuyên trách về thiên văn, lịch pháp thuộc bộ Lễ. Cơ quan này có trách nhiệm dự báo thời tiết, xem ngày giờ cát hung, địa lý phong thủy và biên soạn lịch hàng năm. Công việc làm lịch được Tư Thiên Giám tiến hành cẩn trọng với nhiều khâu đối chiếu, kiểm duyệt, phê chuẩn kỹ lưỡng.

Theo Lịch triều hiến chương loại chí: Bắt đầu từ tháng 2, Tư Thiên Giám chịu trách nhiệm tra cứu, tính toán, biên soạn lịch công cho năm mới. Khi bản thảo hoàn tất thì dâng trình vua ngự lãm và phê duyệt, sau đó truyền cho Trung thư giám viết lại nghiêm chỉnh, giao cho Tri giám trông coi việc viết bản khắc và làm bản khắc vào mộc bản.

Khi bản khắc hoàn tất, Tư Thiên Giám lĩnh về đối chiếu, xem xét lại thật kỹ từng câu, từng chữ, từng dấu ở cả âm bản và dương bản, thấy hoàn chỉnh rồi mới tiến hành in và sắp xếp đóng quyển. Đầu tháng Chạp, chọn ngày giờ tốt đóng ấn và cùng với các cơ quan chuyên trách khác trong bộ Lễ tổ chức nghi lễ Tiến lịch và ban lịch cho các quan lại các cấp.

Tái hiện nghi lễ tiến lịch thời Lê tại Hoàng thành Thăng Long
Nghi thức tiến lịch được tái hiện dưới hình thức sân khấu hoá.

Lễ tiến lịch được mô tả trong Lê triều Hội điển như sau: “Đến ngày 24 tháng 12 thì làm lễ dâng lịch. Sáng ngày hôm ấy, các vị công, hầu, bá và các quan theo lệnh chỉ của vương thượng đều mặc phẩm phục vào triều làm lễ. Làm lễ xong, viên Tư Lễ Giám đem lịch để ngay ở ngự tiền sang dâng vương phụ, rồi Lễ Khoa đem lịch ban phát cho các quan”.

Thông thường có 3 loại lịch: Ngự lịch chỉ có một bản duy nhất dâng tiến lên nhà vua; Quan lịch dùng để ban cho các công hầu bá, văn võ bá quan. Dân lịch để ban phát cho dân chúng. Giữa các loại lịch có sự khác nhau về hình thức như: họa tiết trang trí bìa lịch, chất liệu giấy in, nội dung cơ bản giống nhau.

Lễ tiến lịch và ban lịch thể hiện sự coi trọng của triều đình phong kiến đối với việc làm lịch cũng như quan tâm đến các hiện tượng thời tiết, khí hậu, ngày giờ tốt, vấn đề thiên thời địa lợi để phục vụ sản xuất nông nghiệp và đời sống sinh hoạt hàng ngày của triều đình và nhân dân.

Vua, hoàng gia, triều đình dùng lịch để tổ chức và điều hành các hoạt động triều chính, tế tự, hội hè... Công việc hành chính của các quan ở kinh thành cũng như ở các nha môn địa phương đều dựa trên lịch chung quy định của nhà nước. Đối với dân chúng, vai trò của lịch cũng có ý nghĩa rất đặc biệt. Xem lịch để theo dõi thời gian, thời tiết mà làm nông vụ. Xem lịch để biết được sự thay đổi tiết trời mà ứng phó, phòng tránh thiên tai…

Do vậy, nghi lễ tiến lịch, ban lịch được tổ chức rất long trọng vào thời khắc đặc biệt chuẩn bị đón Tết, khởi đầu cho một năm mới với những ước nguyện an vui, no ấm, đủ đầy. Lễ ban lịch cho toàn thiên hạ thể hiện trách nhiệm và sự quan tâm của bậc “thiên tử” đối với mọi mặt đời sống nhân dân.

Đánh giá về các hoạt động thể nghiệm này, theo Giáo sư sử học Lê Văn Lan: “Lễ tiến ngự lịch là một nghi thức quan trọng đã được mô tả rõ nét trong sử sách. Lịch thể hiện trình độ văn minh, phương thức quản lý đất nước cũng như cho thấy sự quan phương, thống nhất trong mọi hoạt động lễ nghi, ngoại giao, sản xuất, làm việc của triều đình và dân chúng; bao quát toàn bộ hoạt động triều chính và đời sống hàng ngày.

Việc nghiên cứu, tái hiện nghi lễ tiến lịch cũng như các nghi lễ cung đình tại Hoàng thành Thăng Long cần được phát huy, để khơi gợi những mạch nguồn văn hóa truyền thống, gắn kết giữa quá khứ và hiện tại, giữa truyền thống và đương đại, từ đó khích lệ sự quan tâm của các bạn trẻ đối với văn hóa dân tộc”...

Việc nghiên cứu tái hiện các nghi lễ cung đình, trong đó có nghi lễ tiến lịch tại Hoàng thành Thăng Long giúp giới trẻ hiểu rõ hơn về văn hoá truyền thống của dân tộc.

Phương Bùi

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Lãnh đạo thành phố Hà Nội giải đáp, tiếp thu kiến nghị của công nhân lao động

Lãnh đạo thành phố Hà Nội giải đáp, tiếp thu kiến nghị của công nhân lao động

(LĐTĐ) Ngày 26/5, ông Chu Ngọc Anh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã gặp gỡ công nhân lao động ...
Truyền hình trực tiếp các phiên thảo luận của Quốc hội

Truyền hình trực tiếp các phiên thảo luận của Quốc hội

(LĐTĐ) Bên cạnh lịch truyền hình trực tiếp các Phiên khai mạc, bế mạc, chất vấn và trả lời chất vấn, thảo luận tình hình kinh tế xã hội…như đã dự ...
Sức lan tỏa của Giải bóng đá công nhân, viên chức, lao động Cúp báo Lao động Thủ đô

Sức lan tỏa của Giải bóng đá công nhân, viên chức, lao động Cúp báo Lao động Thủ đô

(LĐTĐ) Giải bóng đá công nhân, viên chức, lao động (CNVCLĐ) Cúp báo Lao động Thủ đô lần thứ VII năm 2022 vừa trải qua 3 ngày thi đấu, với 22 ...
Phát huy trí tuệ, tiềm năng sáng tạo của nhà giáo

Phát huy trí tuệ, tiềm năng sáng tạo của nhà giáo

(LĐTĐ) Ngày 26/5, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ-TB&XH) Hà Nội tổ chức khai mạc Hội thi Thiết bị đào tạo tự làm thành phố Hà Nội ...
Công đoàn Thủ đô trao quà chia sẻ, động viên công nhân bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp

Công đoàn Thủ đô trao quà chia sẻ, động viên công nhân bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp

(LĐTĐ) Chiều nay (26/5), tại trụ sở, Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) thành phố Hà Nội tổ chức hội nghị gặp mặt, tặng quà công nhân lao động (CNLĐ) bị tai ...
Nâng cao chất lượng học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh

Nâng cao chất lượng học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh

(LĐTĐ) Nhân kỷ niệm 132 năm Ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2022), ngày 26/5 Quận ủy Tây Hồ tổ chức hội nghị tọa đàm nâng cao ...
Ưu tiên bố trí quỹ đất để xây dựng nhà ở xã hội tại các khu công nghiệp

Ưu tiên bố trí quỹ đất để xây dựng nhà ở xã hội tại các khu công nghiệp

(LĐTĐ) Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội Nguyễn Thị Tuyến đề nghị Ban Quản lý các Khu Công nghiệp và Chế xuất Hà Nội cùng các đơn vị ...

Tin khác

Sôi động Lễ hội Ẩm thực và Du lịch làng nghề Hà Nội 2022

Sôi động Lễ hội Ẩm thực và Du lịch làng nghề Hà Nội 2022

(LĐTĐ) Tối 20/5, tại phố Lê Quang Đạo, quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà Nội, Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại, Du lịch thành phố Hà Nội (HPA) tổ chức khai mạc Lễ hội Ẩm thực và Du lịch làng nghề Hà Nội 2022.
Tối nay (20/5) khai mạc Lễ hội  Ẩm thực và Du lịch làng nghề Hà Nội năm 2022

Tối nay (20/5) khai mạc Lễ hội Ẩm thực và Du lịch làng nghề Hà Nội năm 2022

(LĐTĐ) Tối nay (20/5), tại phố Lễ Quang Đạo, quận Nam Từ Liêm, sẽ diễn ra lễ khai mạc Lễ hội Ẩm thực và Du lịch làng nghề Hà Nội năm 2022.
Hơn 10.000 cuốn sách được trợ giá đến 80% tại Hội sách trực tuyến quốc gia

Hơn 10.000 cuốn sách được trợ giá đến 80% tại Hội sách trực tuyến quốc gia

(LĐTĐ) Sau hơn 1 tháng tổ chức, Hội sách trực tuyến quốc gia 2022 sẽ bế mạc vào 24 giờ ngày 20/5. Để tri ân độc giả, vào ngày bế mạc, Ban tổ chức có hoạt động trợ giá quy mô lớn nhất trong khuôn khổ hội sách tại địa chỉ Book365.vn.
Sinh động phim tài liệu nghệ thuật "Hồ Chí Minh - Hành trình kiến tạo văn hóa hòa bình"

Sinh động phim tài liệu nghệ thuật "Hồ Chí Minh - Hành trình kiến tạo văn hóa hòa bình"

(LĐTĐ) Nhân dịp kỷ niệm 132 năm Ngày sinh Bác Hồ (19/5/1890 - 19/5/2022), Viện Phim Việt Nam thực hiện sản xuất bộ phim tài liệu nghệ thuật “Hồ Chí Minh - Hành trình kiến tạo văn hóa hòa bình”.
Những người say mê kể chuyện Bác Hồ ở khu di tích Kim Liên

Những người say mê kể chuyện Bác Hồ ở khu di tích Kim Liên

Với chất giọng Nghệ đầm ấm, sâu lắng, các cán bộ thuyết minh ở khu di tích Kim Liên đã truyền tải tới du khách về hình ảnh một vĩ nhân, để lòng kính yêu Chủ tịch Hồ Chí Minh mãi lan tỏa.
Trưng bày “Đứng lên và cất tiếng": Tôn vinh và tri ân các nhà báo - liệt sĩ

Trưng bày “Đứng lên và cất tiếng": Tôn vinh và tri ân các nhà báo - liệt sĩ

(LĐTĐ) Sáng nay (18/5), Di tích Nhà tù Hỏa Lò, Hà Nội đã tổ chức trưng bày “Đứng lên và cất tiếng” nhân kỷ niệm 132 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, 97 năm ngày Báo chí cách mạng Việt Nam.
Dấu ấn Hà Nội thân thiện, mến khách trong mắt bạn bè quốc tế trong dịp SEA Games 31

Dấu ấn Hà Nội thân thiện, mến khách trong mắt bạn bè quốc tế trong dịp SEA Games 31

(LĐTĐ) Là nơi đăng cai tổ chức Lễ Khai mạc, Bế mạc và thi đấu 18 môn tại 16 địa điểm, Thủ đô Hà Nội đã nhận được những đánh giá tích cực và cảm tình đặc biệt của bạn bè quốc tế bởi công tác tổ chức SEA Games 31 chu đáo.
SEA Games 31: Lan tỏa những hình ảnh đẹp về một Hà Nội thanh lịch, văn minh

SEA Games 31: Lan tỏa những hình ảnh đẹp về một Hà Nội thanh lịch, văn minh

(LĐTĐ) Vừa qua, Lễ Khai mạc SEA Games 31 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình, Hà Nội đã diễn ra thành công rực rỡ để lại nhiều ấn tượng tốt đẹp trong mắt bạn bè quốc tế. Góp phần vào thành công đó là những đóng góp không nhỏ từ các bạn tình nguyện viên Thủ đô, lan tỏa những hình ảnh đẹp về một Hà Nội thanh lịch, văn minh.
Thư pháp kết hợp với graffiti: Từ khác biệt đến đồng cảm

Thư pháp kết hợp với graffiti: Từ khác biệt đến đồng cảm

(LĐTĐ) Sáng nay (13/5), Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám ra mắt không gian Thư quán phục vụ khách tham quan nhân dịp SEA Games 31 và tổ chức Tọa đàm "Thư pháp và Graffiti: Từ khác biệt đến đồng cảm".
Văn Miếu - Quốc Tử Giám ra mắt hệ thống vé điện tử phục vụ SEA Games 31

Văn Miếu - Quốc Tử Giám ra mắt hệ thống vé điện tử phục vụ SEA Games 31

(LĐTĐ) Sáng nay (13/5), nhân dịp chào mừng Đại hội Thể thao Đông Nam Á lần thứ 31 (SEA Games 31) được tổ chức tại Việt Nam, Trung tâm Hoạt động Văn hoá Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám phối hợp với Trung tâm Thông tin du lịch (Tổng cục Du lịch) và các đơn vị liên quan tổ chức ra mắt hệ thống vé điện tử, triển khai chuyển đổi số trong hoạt động du lịch.
Xem thêm
Phiên bản di động