Quy định chi tiết về tổ chức và vận hành Quỹ nhà ở quốc gia

Theo Nghị quyết 201/2025/QH15, Quỹ nhà ở quốc gia được xác định là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, có tư cách pháp nhân và hoạt động không vì mục đích lợi nhuận. Quỹ bao gồm hai cấp: Quỹ nhà ở trung ương do Chính phủ thành lập và giao Bộ Xây dựng quản lý; Quỹ nhà ở địa phương do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thành lập. Mục tiêu trọng tâm của Quỹ là tạo dựng nguồn lực dài hạn phục vụ phát triển nhà ở xã hội, thông qua các hoạt động đầu tư xây dựng, mua, tiếp nhận hoặc chuyển đổi công năng nhà ở để tạo lập quỹ nhà ở cho thuê.

Nguồn vốn hình thành Quỹ được quy định khá đa dạng. Bên cạnh ngân sách nhà nước cấp, Quỹ được bổ sung từ khoản trích tương đương giá trị quỹ đất đã đầu tư hạ tầng phục vụ xây dựng nhà ở xã hội; tiền thu từ bán nhà ở là tài sản công; nguồn thu đấu giá quyền sử dụng đất theo Nghị quyết 201/2025/QH15; nguồn hỗ trợ tự nguyện và đóng góp của tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài; cùng các nguồn huy động hợp pháp khác. Nguồn vốn này được sử dụng cho ba nhóm mục tiêu chính: đầu tư xây dựng nhà ở xã hội, đầu tư hạ tầng kỹ thuật - xã hội của dự án nhà ở xã hội, và tạo lập nhà ở để cho thuê đối với cán bộ, công chức, viên chức và người lao động.

Ảnh minh họa.

Nghị định 302/2025/NĐ-CP quy định cụ thể cơ chế thành lập Quỹ nhà ở quốc gia. Ở cấp trung ương, Quỹ được tổ chức dưới mô hình đơn vị sự nghiệp công lập, có tư cách pháp nhân, con dấu, vốn điều lệ, được phép mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước và ngân hàng thương mại. Ở cấp địa phương, UBND cấp tỉnh có thể lựa chọn thành lập mới Quỹ nhà ở địa phương hoặc tổ chức lại, giao nhiệm vụ cho quỹ tài chính hiện có. Dù theo mô hình nào, Quỹ phải bảo đảm hạch toán độc lập nguồn vốn, chỉ sử dụng vốn cho đúng mục tiêu đã được quy định và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ báo cáo, kiểm toán.

Về cơ cấu tổ chức, Quỹ được vận hành theo mô hình đơn vị sự nghiệp công lập với bộ máy gọn nhẹ, gồm Giám đốc, không quá hai Phó Giám đốc, Kế toán trưởng và tối đa năm phòng chức năng. Lãnh đạo Quỹ nhà ở trung ương do Bộ trưởng Bộ Xây dựng bổ nhiệm, trong khi lãnh đạo Quỹ nhà ở địa phương do Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định. Giám đốc Quỹ là người đại diện theo pháp luật, chịu trách nhiệm toàn diện trước cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền.

Về chức năng, Quỹ được giao thực hiện nhiều hình thức tạo lập nhà ở xã hội. Ngoài đầu tư xây dựng trực tiếp, Quỹ có thể mua nhà ở từ chủ đầu tư dự án; đặt hàng hoặc tiếp nhận chuyển giao nhà ở từ doanh nghiệp 100% vốn nhà nước; tiếp nhận nhà tái định cư, tạm cư; hoặc tiếp nhận các tài sản nhà ở do tổ chức, cá nhân tự nguyện đóng góp. Một điểm đáng chú ý là Quỹ được phép mua nhà ở thương mại để cho thuê đối với các nhóm cán bộ, viên chức và người lao động nhằm đáp ứng nhu cầu chỗ ở cấp thiết.

Nhiệm vụ của Quỹ bao gồm tổ chức thực hiện các hoạt động phù hợp với mục tiêu đã được xác định; quản lý chặt chẽ nguồn vốn và tài sản được giao; thực hiện thu - chi tài chính theo quy định của pháp luật đối với đơn vị sự nghiệp công lập; chấp hành nghĩa vụ báo cáo, kiểm toán và chịu sự kiểm tra, thanh tra của cơ quan nhà nước. Về quyền hạn, Quỹ được tiếp nhận các nguồn vốn và tài sản hợp pháp; thực hiện liên doanh, liên kết theo đúng quy định; phối hợp với cơ quan liên quan trong việc triển khai nhiệm vụ; đồng thời có quyền từ chối các yêu cầu không phù hợp pháp luật hoặc trái chức năng hoạt động.

Nghị định 302/2025/NĐ-CP được đánh giá là công cụ pháp lý quan trọng nhằm cụ thể hóa cơ chế tài chính phục vụ phát triển nhà ở xã hội - lĩnh vực đang có nhu cầu rất lớn nhưng thiếu mô hình vận hành hiệu quả và dài hạn. Việc hình thành Quỹ nhà ở quốc gia với nguồn lực ổn định, có thể huy động từ xã hội sẽ góp phần tháo gỡ điểm nghẽn về vốn cho các dự án nhà ở xã hội, từ đó thúc đẩy tiến độ triển khai, nâng cao chất lượng và mở rộng khả năng tiếp cận nhà ở của người dân trong thời gian tới.

P.T