Khát vọng xây dựng Thủ đô xứng tầm

Hôm nay, khi nhịp sống đô thị lan tỏa mạnh mẽ về hai phía bờ sông, khát vọng xây dựng thêm những cây cầu mới không đơn thuần là câu chuyện hạ tầng. Đó là khát vọng đưa Thủ đô bước sang một nhịp phát triển khác, nơi sông Hồng không còn chia cắt không gian, mà trở thành trục liên kết cho một Hà Nội hiện đại, hài hòa và xứng tầm lịch sử cùng những kỳ vọng dài lâu.

Tạo sức bật mới

Hơn một thiên niên kỷ trước, trong Chiếu dời đô, Lý Thái Tổ đã sớm nhận ra thế đất đặc biệt của Thăng Long, nơi “ở giữa khu vực trời đất, được thế rồng cuộn hổ ngồi”, hội tụ đầy đủ điều kiện để định đô lâu dài. Tầm nhìn ấy không chỉ là lựa chọn một vị trí địa lý thuận lợi, mà là sự khởi đầu cho khát vọng kiến tạo một trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa gắn bó bền chặt với sông nước.

Từ đó đến nay, Thăng Long xưa và Hà Nội nay vẫn lớn lên cùng sông Hồng. Dòng sông Mẹ chảy bền bỉ mang phù sa bồi đắp bãi bờ, nuôi dưỡng làng xóm ven sông và hun đúc nên một bản sắc văn hóa sông nước rất riêng của đất kinh kỳ. Trong ký ức nhiều thế hệ người Hà Nội, sông Hồng vừa hiền hòa, vừa dữ dội, vừa thân thuộc lại vừa khiến con người luôn giữ một khoảng dè chừng.

Những cây cầu vượt sông Hồng góp phần thúc đẩy sự phát triển của Thủ đô.

Thế nhưng, nghịch lý là suốt một thời gian dài, Hà Nội dường như vẫn chưa thật sự quay mặt về phía dòng sông của mình. Không gian đô thị chủ yếu phát triển lấn sâu vào nội thành, trong khi vùng ven sông bị xem như “khoảng lùi” cho bãi bồi, canh tác nhỏ lẻ và những công trình tạm bợ. Giấc mơ về một đô thị hướng thủy, nơi sông Hồng trở thành trục trung tâm phát triển, vẫn âm ỉ tồn tại, chưa có điều kiện bừng sáng.

Một phần nguyên nhân nằm ở chính “tính khí” của con sông này. Với độ dốc lớn, dòng chảy mạnh theo hướng Tây Bắc - Đông Nam, sông Hồng khi hiền hòa, lúc dữ dội, buộc Hà Nội trong nhiều giai đoạn lịch sử phải ưu tiên bài toán trị thủy, phòng chống lũ lụt hơn là khai thác không gian ven sông. Chỉ khi khoa học và kỹ thuật thủy lợi có những bước tiến dài, giúp kiểm soát dòng nước chủ động hơn, “giấc mơ sông Hồng” mới dần hiện rõ hình hài.

Cùng với điều kiện kỹ thuật ngày càng chín muồi, tư duy phát triển đô thị của Hà Nội cũng bước sang một trang mới. Ngày 24/5/2024, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 80-KL/TW, nhấn mạnh yêu cầu nghiên cứu phát triển trục sông Hồng để nơi đây thực sự trở thành trung tâm phát triển của Thủ đô. Trong định hướng ấy, không gian hai bên bờ sông được tổ chức hài hòa giữa sinh thái, văn hóa, lịch sử và đô thị hiện đại, hướng tới mục tiêu hình thành một biểu tượng phát triển mới của Hà Nội văn hiến, văn minh, hiện đại.

Trên nền tảng đó, Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, được phê duyệt, mở ra hành lang pháp lý quan trọng để các địa phương ven sông khai thác hiệu quả vùng đất bãi. Đây không chỉ là câu chuyện quy hoạch trên giấy, mà là lời cam kết cho một tương lai đô thị quay mặt ra sông, lấy sông làm trục kết nối trung tâm, đồng thời vẫn bảo đảm an toàn phòng, chống lũ.

Khát vọng ấy được cụ thể hóa bằng những dự án mang tầm vóc lớn. Ngày 19/12/2025, Hà Nội khởi công Dự án đầu tư xây dựng Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, dự án chiến lược có tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 855.000 tỷ đồng, triển khai theo phương thức đối tác công tư. Trên quy mô nghiên cứu khoảng 11.000 héc-ta, kéo dài từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, trục đại lộ được kỳ vọng sẽ tái thiết toàn bộ không gian đô thị ven sông.

Không chỉ là một tuyến giao thông dài khoảng 80 km, dự án còn bao gồm hệ thống công viên, không gian vui chơi giải trí quy mô lớn cùng quỹ đất phục vụ tái thiết đô thị. Những con số tưởng như khô khan ấy, khi đặt trong bối cảnh phát triển, lại gợi mở viễn cảnh về một hành lang xanh, nơi văn hóa, cảnh quan và kinh tế cùng song hành dọc sông Hồng, giúp người dân tiếp cận dòng sông bằng những không gian công cộng mở, thay vì chỉ nhìn sông từ xa qua những con đê cao và trục đường lớn.

Song hành với trục đại lộ là chiến lược hoàn thiện hệ thống cầu vượt sông Hồng. Các cây cầu Tứ Liên, Trần Hưng Đạo, Ngọc Hồi, Thượng Cát, Vân Phúc, Hồng Hà, Mễ Sở không chỉ giải tỏa áp lực giao thông hiện hữu, mà còn tạo ra những “điểm mở” cho không gian phát triển mới. Khi các nhịp cầu vươn dài, khoảng cách giữa bờ Nam và bờ Bắc dần được thu hẹp, chuyển hóa từ rào cản thành lợi thế kết nối.

Theo giới chuyên gia, sự thiếu hụt cầu vượt sông trong nhiều năm đã khiến quá trình phát triển đô thị của Hà Nội bị “lệch pha”. Bờ Nam phát triển nhanh, dân cư đông đúc, trong khi bờ Bắc, dù giàu tiềm năng về đất đai và không gian, lại chưa đạt được kỳ vọng do thiếu sự kết nối với khu vực trung tâm. Việc đầu tư đồng bộ các cây cầu lớn chính là chìa khóa để tái cân bằng, tạo điều kiện cho hai bờ hỗ trợ và bổ sung cho nhau trong một cấu trúc đô thị thống nhất.

Khi các cây cầu mới hòa vào mạng lưới Vành đai 3,5 và Vành đai 4, Hà Nội sẽ hình thành một hệ thống giao thông xuyên suốt, liên kết chặt chẽ với Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Phòng và vùng Thủ đô mở rộng. Dòng hàng hóa, dòng người, dòng đầu tư vì thế lưu thông thuận lợi hơn, giảm chi phí logistics và gia tăng sức cạnh tranh cho toàn bộ tam giác kinh tế phía Bắc.

Từ đó, sông Hồng không còn là ranh giới chia cắt, mà trở thành trục động lực phát triển. Những cây cầu, những đại lộ và những không gian ven sông hôm nay chính là lời hồi đáp cho khát vọng đã được gieo mầm từ hơn nghìn năm trước, khát vọng xây dựng một Thủ đô biết dựa vào sông, lớn lên cùng sông và vươn mình xứng tầm thời đại.

Khai thác tối đa các không gian phát triển

Nếu những cây cầu vượt sông Hồng là các nhịp nối không gian, thì các đại dự án giao thông được khởi công trong năm 2025 chính là những mũi khoan mở sâu vào cấu trúc đô thị Hà Nội. Không chỉ bảy cây cầu, Thủ đô trong năm này còn đồng loạt khởi động bốn công trình hạ tầng lớn gồm: hai tuyến đường sắt đô thị Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo và Văn Cao - Hòa Lạc; tuyến đường Mỹ Đình - Ba Sao - Bái Đính; cùng trục kết nối sân bay Gia Bình với Hà Nội. Những công trình ấy, nhìn từ trên cao, đang vẽ lại bản đồ phát triển của Thủ đô.

Đáng chú ý nhất là các tuyến đường sắt đô thị. Trong nhiều năm, đây từng là “bài toán khó” của Hà Nội, nơi vướng mắc chồng chất, tiến độ ì ạch và niềm tin xã hội nhiều lúc bị thử thách. Việc hai tuyến đường sắt đô thị cùng khởi công trong năm 2025 vì thế mang ý nghĩa đặc biệt: đó là tín hiệu cho thấy những nút thắt cố hữu đã được tháo gỡ, và quan trọng hơn, là sự khẳng định về một quyết tâm chính trị đủ mạnh để biến những bản quy hoạch kéo dài nhiều năm thành hiện thực.

Nhờ những nhịp cầu, Thủ đô kết nối hiệu quả với các địa phương lân cận.

Cùng lúc, các trục đường bộ chiến lược mở ra những hướng phát triển mới. Tuyến Mỹ Đình - Ba Sao - Bái Đính kéo dài không gian đô thị về phía Nam, kết nối Hà Nội với các trung tâm văn hóa, du lịch lớn. Trong khi đó, trục đường nối sân bay Gia Bình với Thủ đô mở ra cánh cửa phía Bắc, đưa Hà Nội xích lại gần hơn với Bắc Ninh và vùng công nghiệp năng động phía Đông Bắc. Khi sân bay Gia Bình đi vào hoạt động, Hà Nội sẽ có thêm một cửa ngõ hàng không quan trọng, chia sẻ áp lực với Nội Bài và nâng cao năng lực kết nối quốc tế.

Nhìn tổng thể, Thủ đô đang dần hình thành một hệ thống hạ tầng giao thông đa tầng, đa phương thức. Đường bộ, đường sắt đô thị, hàng không và trong tương lai là đường sắt tốc độ cao không còn tồn tại rời rạc, mà được tổ chức thành một chỉnh thể thống nhất. Đó là nền tảng để Hà Nội không chỉ giải bài toán đi lại, mà còn tái cấu trúc lại không gian phát triển kinh tế - xã hội.

Chuyên gia giao thông, nhà văn Nguyễn Văn Học nhận định, Hà Nội đang đứng trước một thời khắc hiếm có trong lịch sử phát triển đô thị, khi nhịp độ và quy mô các công trình hạ tầng đạt đến một ngưỡng chưa từng thấy. Những đại công trường mọc lên không chỉ để xây đường, làm cầu, mà là để sắp xếp lại cách thành phố vận hành, cách con người sống, làm việc và kết nối với nhau.

Trong bức tranh ấy, bảy cây cầu vượt sông Hồng giữ vai trò then chốt. Hoàn thành đúng tiến độ các cây cầu này không chỉ là một mốc kỹ thuật, mà là phép thử năng lực quản trị đô thị của Hà Nội. Mỗi cây cầu hoàn thành là một lần Thủ đô mở thêm không gian tăng trưởng, kéo giãn áp lực khỏi khu vực nội đô cũ và tạo điều kiện cho các cực phát triển mới hình thành.

Khi những nhịp cầu nối liền hai bờ sông, khoảng cách không chỉ được đo bằng ki-lô-mét, mà còn bằng chi phí, thời gian và cơ hội. Khoảng cách ấy càng được rút ngắn, dòng chảy đầu tư, lao động và dịch vụ càng lưu thông thuận lợi. Hà Nội nhờ đó có thể chuyển từ mô hình phát triển dồn nén sang mô hình đa cực, cân bằng hơn giữa bờ Bắc và bờ Nam sông Hồng.

Khát vọng phát triển ấy hiện hữu rõ nét trong đời sống người dân ven sông. Với nhiều người ở ngoại thành như Đan Phượng, Ô Diên, Liên Minh… những cây cầu vượt sông Hồng không chỉ là công trình giao thông tương lai, mà là biểu tượng cho sự đổi thay. Cây cầu ấy hứa hẹn đưa vùng đất bãi bước ra khỏi vị thế “ngoại vi”, mở ra cơ hội tiếp cận dịch vụ, việc làm và chất lượng sống tốt hơn.

Tuy vậy, con đường từ chủ trương đến công trình hoàn thành chưa bao giờ bằng phẳng. Giải phóng mặt bằng vẫn là thử thách lớn nhất, nơi sự thành bại của dự án được quyết định không chỉ bằng máy móc và kỹ thuật, mà bằng cách chính quyền đối thoại với người dân. Những cuộc gặp gỡ trực tiếp, những buổi lắng nghe và giải thích cặn kẽ chính sách bồi thường, tái định cư vì thế mang ý nghĩa không kém gì việc thi công trên công trường.

Lấy ví dụ, tại phường Hồng Hà, các cuộc đối thoại với người dân trong vùng dự án cầu Trần Hưng Đạo đang diễn ra theo hướng công khai, minh bạch. Hơn 300 hộ dân bị ảnh hưởng đã được thông tin rõ ràng về phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Thành phố bố trí quỹ đất tại xã Thư Lâm, nhiều khu đã hoàn thiện hạ tầng, sẵn sàng cho người dân ổn định cuộc sống mới. Cách làm ấy cho thấy, đằng sau những công trình lớn là nỗ lực bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân, để mỗi dự án hạ tầng thực sự trở thành công trình của sự đồng thuận.

Những nhịp cầu đang được khởi công, những tuyến đường đang mở ra không chỉ là câu chuyện của giao thông, mà là dấu mốc cho một giai đoạn phát triển mới của Hà Nội. Từ hai bờ sông Hồng, Thủ đô đang tự làm mới mình, vượt qua những giới hạn lịch sử để kiến tạo không gian đô thị rộng mở, cân bằng và giàu sức sống hơn.

Ở đó, mỗi cây cầu hoàn thành không chỉ rút ngắn quãng đường, mà còn rút ngắn khoảng cách phát triển giữa các khu vực; mỗi tuyến đường mới không chỉ giải tỏa áp lực nội đô, mà còn mở ra cơ hội cho những vùng đất từng lặng lẽ bên sông. Hạ tầng giao thông, vì thế, trở thành chiếc chìa khóa để Hà Nội chuyển mình từ phát triển dồn nén sang phát triển đa cực, bền vững. Khi những nhịp cầu vươn qua sông Hồng cũng là lúc Hà Nội khẳng định bản lĩnh của một đô thị trung tâm đó là biết gìn giữ giá trị cũ, đồng thời mạnh mẽ mở lối cho tương lai.