Những người đưa tiếng hát Then ngân xa khỏi bản làng

(LĐTĐ) Đồng bào Tày tỉnh Tuyên Quang có một điệu hát mà người đời truyền tai nhau gọi là “điệu hát thần tiên". Đó là điệu hát Then đặc trưng, trong trẻo, vui tươi và mang đậm âm sắc của núi rừng. Hiện nay, trước sự đi lên của đời sống xã hội, hát Then không những khẳng định được chỗ đứng bền vững mà đồng thời còn phát triển mạnh mẽ hơn. Sự phát triển này của nghệ thuật hát Then là cả một hành trình nỗ lực từ tất cả các thế hệ của bao người con xứ Tuyên.
Hát Then thành di sản văn hóa phi vật thể Hát Then xứng tầm di sản “Việt Nam tự hào đóng góp quan trọng vào kho tàng văn hoá của nhân loại”

Tính bản sắc của điệu hát Then

Hát Then từ lâu đã trở thành một nét văn hóa bản sắc của dân tộc người Tày ở vùng cao phía Bắc, đặc biệt tại đất Tuyên Quang, là món ăn tinh thần đậm đà không thể thiếu trong cuộc sống cộng đồng. Đây là loại hình nghệ thuật diễn xướng âm nhạc đặc sắc mang tính tín ngưỡng dân gian, đa phần xuất hiện trong các nghi lễ tâm linh liên quan đến ước nguyện của con người.

Những người đưa tiếng hát Then ngân xa khỏi bản làng
Người Tày tại đất Tuyên Quang mang trong mình tình yêu say mê đối với điệu hát Then.

Trong quan niệm của người Tày, chữ Then có nghĩa là “Thiên" hay là “Trời". Khi cất lên những điệu Then thắm thiết, họ coi đó như một phương tiện để kể câu chuyện nào đó hoặc để mong cầu cho sự hạnh phúc, bình an cho con người và cộng đồng mình. Chính vì xuất phát từ những điều gần gũi nhất từ cuộc sống lao động, hát Then phản ánh rõ những giá trị lâu đời thuộc về bản sắc văn hóa và thế giới quan của họ.

Tháng 12 năm 2019, Tổ chức UNESCO đã chính thức ghi danh hát Then vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, chứng minh những giá trị to lớn của di sản này.

Có thể nói, hát Then ngày nay đang ở trong một thời kì phát triển rực rỡ, kết nối các thế hệ trong thời hiện đại. Người Tày tại đất Tuyên Quang, từ con trẻ đến người già, từ thanh thiếu niên đến người trưởng thành, tất cả đều mang trong mình một tình yêu say mê đối với điệu hát Then. Và cũng từ đó, mỗi người với mỗi cách yêu riêng đều đang chung tay gìn giữ, bảo tồn và phát huy hoạt động nghệ thuật vốn đã được coi là nét tinh hoa của dân tộc.

Hát Then, đàn Tính níu chân du khách

Hát Then ngày nay không chỉ nằm trong đời sống thường ngày của người Tày mà còn gắn liền với hình thức du lịch cộng đồng tại tỉnh Tuyên Quang. Nếu du khách có dịp ghé qua những căn homestay tại xã Thượng Lâm, huyện Lâm Bình chắc hẳn cũng sẽ bắt gặp đội văn nghệ trẻ đến từ Câu lạc bộ hát Then, đàn tính Thượng Hà, được dẫn dắt bởi cô giáo Vũ Thị Ngọc Tuyết.

Những người đưa tiếng hát Then ngân xa khỏi bản làng
Đội văn nghệ trẻ của Câu lạc bộ hát Then, đàn Tính Thượng Hà.

Chị Ngọc Tuyết hiện đang là giáo viên giảng dạy bộ môn mỹ thuật tại Trường Tiểu học Thượng Lâm. Câu lạc bộ hát Then, đàn Tính Thượng Hà trước đây thuộc Liên đội Trường Tiểu học Khuôn Hà, xã Khuôn Hà, kế bên xã Thượng Lâm - nơi chị từng giữ chức vụ Tổng phụ trách đội. Chị Tuyết vốn không phải là người dân tộc Tày. Chị là người Kinh lên vùng cao công tác và từ đó mang trong mình một tình yêu đặc biệt với tiếng hát của người Tày qua những điệu Then.

Năm 2017, chị thành lập Câu lạc bộ hát Then, đàn Tính để các bé tiểu học của hai xã Thượng Lâm và Khuôn Hà tham gia sinh hoạt. Cơ hội tình cờ đến như một cái duyên, một người bạn kinh doanh homestay của chị Tuyết đã mời đội văn nghệ của Câu lạc bộ đến để biểu diễn. Và cũng chính từ đó, hoạt động của chị cùng các em cũng được phát triển, mở rộng hơn.

Chị Tuyết cho biết, tiêu chí của Câu lạc bộ khi nhận thành viên là các bé phải thực sự yêu thích bộ môn này. Các em đều đang trong độ tuổi tiểu học, có những bé mới chỉ chập chững 7 tuổi đã say mê đến lớp học hát. Các ngày trong tuần, các em vẫn đi học bình thường và cuối tuần tập trung tại thôn bản, trường lớp để hoạt động và học tập cùng nhau.

Theo chị Tuyết: “Nghệ nhân hát Then hiện nay còn rất ít, để họ đi biểu diễn là rất khó vì họ đã lớn tuổi”. Tuy vậy, chị vẫn thường xuyên động viên và mời những nghệ nhân, người già trong thôn bản để truyền dạy cách hát Then, đàn Tính cho các em. Có những bé nhà ở xa nhưng vẫn chủ động đạp xe để đi học và biểu diễn vì đam mê mãnh liệt với hát Then. Các bé lớn hơn sẽ dạy cho những em mới. Những gì các em được học không chỉ là cách hát, cách đàn, mà còn là cách các em kể chuyện văn hoá quê hương mình đã những điệu Then của dân tộc.

Nhiều du khách Tuyên Quang đặc biệt ấn tượng với cách mà những em trẻ cất lên những lời ca ngọt ngào, trong trẻo và đầy tình yêu quê hương, yêu “cái hồn" của dân tộc qua điệu hát Then như “Đường về Lâm Bình", “Mời trầu" hay “Quê em đổi mới"... Lời hát, tiếng đàn của các em đã níu chân bao nhiêu du khách đến với mảnh đất này và kéo họ đến gần hơn với văn hoá bản địa nơi các em sống.

Những người đưa tiếng hát Then ngân xa khỏi bản làng
Câu lạc bộ hát Then, đàn Tính Thượng Hà có sự tham gia của hơn 50 em và 20 nghệ nhân.

Cho đến thời điểm hiện tại, Câu lạc bộ hát Then, đàn Tính Thượng Hà do chị Tuyết dẫn dắt đã có sự tham gia của hơn 50 em. Ngoài việc biểu diễn ở các homestay cộng đồng, Câu lạc bộ cũng có nhiều dịp được biểu diễn trong các chương trình của xã, tham gia các chương trình về văn hoá truyền thống tại huyện Lâm Bình. Những cột mốc đặc biệt đáng nhớ là khi các em đạt giải Xuất sắc tại Cuộc thi hát Then, đàn Tính cấp tỉnh năm 2021, hay tham gia biểu diễn tại Phố đi bộ, Hà Nội trong Chương trình Học bổng gạo năm 2019.

Chị Tuyết chia sẻ, chị và các em trong Câu lạc bộ muốn đi nhiều nơi hơn nữa để lan tỏa tiếng hát của người Tày, tiếng hát đến từ quê hương Tuyên Quang. “Khi đã tự hào về dân tộc và tự tin về bản sắc dân tộc thì đó sẽ là nòng cốt và nền tảng để các em phát triển bản thân mình" - chị Tuyết tự hào.

Chàng Then làm Youtube

Giữ gìn Then cổ đi đôi với tinh thần đổi mới - đó là hành trình đầy cảm hứng của nghệ nhân Chu Văn Thạch - người đã “thổi hồn" vào di sản ngàn đời của dân tộc mình. Trong ngôi nhà sàn đơn sơ tại thôn Buôn, xã Hà Lang, huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang, anh Thạch đã mở cho mình một xưởng làm đàn Tính nho nhỏ cùng những người bạn, ghi hình những bài học hát Then trực tuyến tải lên Youtube và sáng tạo ra những “nét mới" cho nghệ thuật hát Then.

Những người đưa tiếng hát Then ngân xa khỏi bản làng
Nghệ nhân Chu Văn Thạch.

Từ nhỏ, khi mới chỉ là một cậu bé người Tày, anh Thạch đã nuôi dưỡng trong mình niềm say mê điệu then lúc nghe đài và sau đó gặp được người thầy mà cho đến nay anh vẫn vô cùng trân quý, biết ơn. Từ thời điểm đã học thành thạo đàn Tính, hát Then, anh Thạch đã tìm nhiều cách để cải tiến âm thanh của chiếc đàn vì bản thân anh cảm thấy chưa đủ thỏa mãn. Trong hành trình làm ra cây đàn cho riêng mình, anh cũng đã gặp được những người bạn, những người cùng chia sẻ đam mê và yêu thích cây đàn Tính mới lạ của anh. Nhờ điểm gặp gỡ này, nghệ nhân Chu Văn Thạch đã thực hiện được ước mơ mở xưởng chế tác đàn Tính tại chính quê nhà của mình.

Chu Văn Thạch còn được biết đến là một “thầy giáo” vô cùng tâm huyết trên nền tảng mạng xã hội Youtube. Cho đến nay, anh sở hữu 2 kênh Youtube chính thức là “Chu Thạch Official” và “Đàn tính Chuthach” với gần 15 nghìn lượt theo dõi.

Kể chuyện về nguồn cảm hứng làm Youtube, anh Thạch cho biết xuất phát từ tình yêu của anh với nghệ thuật hát Then. Trong quá trình tự nghiên cứu và tìm hiểu, anh nhận thấy những thay đổi trong khuynh hướng của những người cùng đam mê. Ngày xưa, người đam mê hát Then phải biết chơi đàn Tính mới hát được Then. Càng về sau, nhiều người muốn hát Then nhưng lại bỏ cuộc vì không biết đàn cây đàn Tính. Từ đây, anh Thạch nảy ra ý tưởng làm nhạc để người ta hát Then mà không cần phải đắn đo nữa.

Với nghệ nhân Chu Văn Thạch, sự phát triển của công nghệ số thời đại ngày nay vừa là thách thức, nhưng cũng là cơ hội mới cho hành trình giữ gìn và phát huy loại hình nghệ thuật của dân tộc. Chính bởi suy nghĩ này, anh đã nhanh chóng nắm bắt những cơ hội mà mạng xã hội đem lại, dựa vào đó để lan tỏa kiến thức, chia sẻ những gì mà bản thân anh học được cho những người chưa biết cũng đam mê hát Then và đàn Tính.

Những video trên Youtube của anh Thạch đang làm không chỉ là những bài giảng từ cơ bản đến nâng cao về hát Then, đàn Tính mà còn là những video anh giao lưu với các nghệ nhân hát Then đến từ nhiều địa phương, tỉnh thành khác trên Tổ quốc. Nhưng nổi bật hơn cả, những thước phim nghệ nhân Chu Văn Thạch biểu diễn trên các sân khấu lớn cả trong nước và quốc tế luôn thu hút được nhiều lượt quan tâm nhất.

Ở thôn Buôn nói riêng và xứ Tuyên nói chung, anh Thạch nổi tiếng được biết đến như một nghệ nhân hát Then tuy trẻ nhưng đã có nhiều thành tích xuất sắc. Khi có cơ hội được đứng trên những sân khấu tầm cỡ, được biểu diễn trước biết bao công chúng quốc tế, anh thấy vô cùng tự hào. Anh Thạch chia sẻ, đó là những kỉ niệm vô cùng ý nghĩa khi được mang âm hưởng, tiếng hát của dân tộc mình lan tỏa đến bạn bè nước ngoài, để họ hiểu về văn hoá, nét đẹp của dân tộc mình.

Nhìn lại hành trình tự học, tự làm nghề của mình, nghệ nhân Chu Văn Thạch thấy rằng anh đã sống và nỗ lực lan tỏa giá trị của hát Then, đàn Tính một cách tâm huyết nhất. Chàng Then ấy đã viết nên câu chuyện của một người trẻ mang trong mình khát khao truyền lửa, truyền năng lượng tích cực cho các bạn trẻ khác về tinh thần gìn giữ tiếng hát Then cổ của dân tộc. Và trên con đường này, anh Thạch vẫn luôn mong muốn sẽ có nhiều hơn những người trẻ có thể bước cùng mình để thực hiện sứ mệnh quảng bá văn hoá của dân tộc đến với bạn bè bốn phương.

Ngọc Linh - Mai Anh

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Đội tuyển bắn cung Việt Nam tích cực luyện tập trước giờ khai mạc Olympic Paris 2024

Đội tuyển bắn cung Việt Nam tích cực luyện tập trước giờ khai mạc Olympic Paris 2024

(LĐTĐ) Sau hành trình bay kéo dài 12 tiếng, các cán bộ Đoàn Thể thao Việt Nam do Trưởng đoàn Đặng Hà Việt dẫn đầu đã có mặt tại sân bay Charles de gaulle, thủ đô Paris, Pháp lúc gần 8h (giờ địa phương) ngày 24/7.
LĐLĐ quận Cầu Giấy gắn biển công trình “Vườn hoa cây xanh”

LĐLĐ quận Cầu Giấy gắn biển công trình “Vườn hoa cây xanh”

(LĐTĐ) Vừa qua, chào mừng kỷ niệm 95 năm Ngày thành lập Công đoàn Việt Nam (28/7/1929 - 28/7/2024); hướng tới kỷ niệm 70 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2024), Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) quận Cầu Giấy đã tổ chức gắn biển công trình “Vườn hoa cây xanh” tại Trường Mầm non Bình Minh.
Công đoàn các nước, các tổ chức quốc tế bày tỏ tiếc thương vô hạn trước sự ra đi của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Công đoàn các nước, các tổ chức quốc tế bày tỏ tiếc thương vô hạn trước sự ra đi của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

(LĐTĐ) Các tổ chức quốc tế đã gửi điện, thư chia buồn đến Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam bày tỏ tình cảm, niềm tiếc thương vô hạn trước sự ra đi của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng.
Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội thăm, tặng quà gia đình chính sách

Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội thăm, tặng quà gia đình chính sách

(LĐTĐ) Chiều 24/7, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân (HĐND) thành phố Hà Nội Nguyễn Ngọc Tuấn đã thăm, động viên, tặng quà các gia đình chính sách đang sinh sống trên địa bàn phường Cổ Nhuế, quận Bắc Từ Liêm, nhân dịp kỷ niệm 77 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2024).
Công an Hà Nội triển khai phương án bảo đảm an ninh, trật tự Lễ Quốc tang Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Công an Hà Nội triển khai phương án bảo đảm an ninh, trật tự Lễ Quốc tang Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

(LĐTĐ) Thực hiện chỉ đạo của Đảng ủy Công an Trung ương, lãnh đạo Bộ Công an, Thành ủy, UBND thành phố Hà Nội, chiều 24/7, Công an thành phố Hà Nội tổ chức Hội nghị triển khai phương án bảo đảm an ninh, trật tự Lễ Quốc tang Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng. Trung tướng Nguyễn Hải Trung, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Công an thành phố Hà Nội chủ trì hội nghị.
Quận Ba Đình: Nhiều hoạt động thiết thực tri ân người có công

Quận Ba Đình: Nhiều hoạt động thiết thực tri ân người có công

(LĐTĐ) Đã thành thông lệ, hàng năm, cứ đến dịp kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, quận Ba Đình đều quan tâm thực hiện tốt các hoạt động “đền ơn đáp nghĩa” bằng nhiều hình thức đa dạng, phong phú; qua đó góp phần tuyên tuyền, giáo dục cho các tầng lớp nhân dân về truyền thống, đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc, khơi dậy lòng tự hào, từ đó xác định tốt trách nhiệm, ra sức thi đua học tập và rèn luyện, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao.
Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp Chủ tịch Quốc hội Cu-ba sang dự Lễ tang Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp Chủ tịch Quốc hội Cu-ba sang dự Lễ tang Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

(LĐTĐ) Ngày 24/7, tại Phủ Chủ tịch, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tiếp đoàn đại biểu cấp cao Đảng, Nhà nước Cu-ba do Chủ tịch Quốc hội Ết-tê-ban La-xô Ết-nan-đết dẫn đầu sang chia buồn và tham dự Lễ tang đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng.

Tin khác

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: Nhà văn hóa lớn của dân tộc

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: Nhà văn hóa lớn của dân tộc

(LĐTĐ) Sự ra đi của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã để lại niềm tiếc thương vô hạn đối với cán bộ, đảng viên, người lao động và nhân dân Thủ đô cũng như cả nước. Những di sản ông để lại về văn hóa là vô cùng sâu sắc và toàn diện; là cơ sở, nền tảng để Đảng ta tiếp tục xây dựng đường lối phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong thời kỳ mới.
Phát huy giá trị văn hóa Lễ hội Tổng Nam Phù

Phát huy giá trị văn hóa Lễ hội Tổng Nam Phù

(LĐTĐ) Lễ hội Tổng Nam Phù được nhân dân trong 10 làng thuộc huyện Thanh Trì và huyện Thường Tín tổ chức để kỷ niệm nhị vị Bồ Tát có công xây dựng nên 3 ngôi chùa cổ nổi tiếng là chùa Tự Khoát, chùa Đông Phù và chùa Ninh Xá; truyền nghề giúp dân sinh sống và phát triển giáo pháp của đức Phật.
Nhiều chương trình nghệ thuật tri ân các thương binh, liệt sĩ dịp 27/7

Nhiều chương trình nghệ thuật tri ân các thương binh, liệt sĩ dịp 27/7

(LĐTĐ) Thực hiện nhiệm vụ tổ chức các hoạt động kỷ niệm các ngày lễ lớn, sự kiện lịch sử, chính trị quan trọng của đất nước và Thủ đô năm 2024, Sở Văn hoá và Thể thao Hà Nội đã chỉ đạo các đơn vị nghệ thuật trực thuộc tổ chức các đêm diễn phục vụ nhân dân một số quận, huyện trên địa bàn thành phố trong dịp kỷ niệm 77 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2024).
500 thí sinh tham gia cuộc thi ảnh “Người đẹp Áo dài và Sen” năm 2024

500 thí sinh tham gia cuộc thi ảnh “Người đẹp Áo dài và Sen” năm 2024

(LĐTĐ) Được phát động từ ngày 14/6 đến ngày 10/7, cuộc thi ảnh “Người đẹp Áo dài và Sen" năm 2024 đã thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân và 500 thí sinh nữ tham gia.
Hà Nội: Đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền thực hiện các Quy tắc ứng xử

Hà Nội: Đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền thực hiện các Quy tắc ứng xử

(LĐTĐ) Nhằm tuyên truyền sâu, rộng 2 bộ Quy tắc ứng xử trong đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động Thủ đô, duy trì thành nề nếp, thường xuyên, Sở Văn hoá và Thể thao Hà Nội đã ban hành kế hoạch 495/KH-SVHTT tổ chức các hoạt động tuyên truyền thực hiện Quy tắc ứng xử của cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong các cơ quan thuộc thành phố Hà Nội và Quy tắc ứng xử nơi công cộng trên địa bàn thành phố Hà Nội năm 2024.
Chiêm ngưỡng những tác phẩm độc đáo tại lễ hội Sen Hà Nội năm 2024

Chiêm ngưỡng những tác phẩm độc đáo tại lễ hội Sen Hà Nội năm 2024

(LĐTĐ) Đến với lễ hội Sen Hà Nội đang được tổ chức tại quận Tây Hồ, người dân và du khách không chỉ được hòa mình vào không khí ngát hương sen mà còn được chiêm ngưỡng nhiều tác phẩm độc đáo.
Quảng bá, vinh danh nghề làm trà sen Hà Nội tới du khách

Quảng bá, vinh danh nghề làm trà sen Hà Nội tới du khách

(LĐTĐ) Công việc ướp trà sen được truyền từ nhiều đời nay tại các gia đình ở phường Quảng An (quận Tây Hồ) nhưng hiện chỉ còn một số gia đình còn gìn giữ. Bởi thế, Lễ hội Sen Hà Nội năm 2024 sẽ góp phần quảng bá tinh hoa sen Hà thành cũng như động viên các nghệ nhân trong việc gìn giữ nghề của cha ông.
Bảo tồn và phát triển hoa sen Việt Nam

Bảo tồn và phát triển hoa sen Việt Nam

(LĐTĐ) Ở Hà Nội, nhắc đến hoa sen người ta nghĩ ngay đến sen Bách Diệp của vùng đất Tây Hồ. Để bảo tồn và phát huy văn hóa đặc sắc và giá trị kinh tế của sen, Hà Nội đã mở rộng các vùng trồng sen ở nhiều quận, huyện, thị xã, đến nay có khoảng hơn 600ha trồng sen, tập trung ở nhiều địa phương.
Xác lập 2 kỷ lục tại Lễ hội Sen Hà Nội năm 2024

Xác lập 2 kỷ lục tại Lễ hội Sen Hà Nội năm 2024

(LĐTĐ) Vào lúc 20h tối nay 12/7, tại Không gian văn hóa sáng tạo Tây Hồ (ngõ 612, Lạc Long Quân, Tây Hồ, Hà Nội) sẽ chính thức khai mạc Lễ hội Sen Hà Nội năm 2024, với nhiều hoạt động trải nghiệm thú vị hứa hẹn thu hút số đông người dân và du khách quốc tế.
Hà Nội: Tổ chức kiểm tra việc thực hiện 2 Quy tắc ứng xử của Thành phố năm 2024

Hà Nội: Tổ chức kiểm tra việc thực hiện 2 Quy tắc ứng xử của Thành phố năm 2024

(LĐTĐ) Sở Văn hoá và Thể thao Hà Nội vừa ban hành kế hoạch kiểm tra việc thực hiện Quy tắc ứng xử của cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong cơ quan thuộc thành phố Hà Nội, Quy tắc ứng xử nơi công cộng trên địa bàn Thành phố năm 2024.
Xem thêm
Phiên bản di động