Những bóng giếng Hà thành

(LĐTĐ) Nằm trong không gian đồng bằng Bắc Bộ, Hà Nội là một trong những địa phương nổi tiếng bậc nhất với nhiều giếng làng cổ kính và rất đẹp. Trong dòng chảy thời gian, mỗi giếng là một số phận, có cái đoản mệnh, có cái đa đoan, lại có cái như biết nói, như biết nhắc người ta nhớ đến nó. Hơn hết, ngày nay nhớ đến những giếng làng, người ta sẽ nghĩ ngay đến mạch nguồn của văn hoá dân gian, là những ngày cuối năm, cả làng xóm tụ quanh miệng giếng để mổ lợn, lau lá, gói bánh chưng…
nhung bong gieng ha thanh Thưởng thức nét độc đáo ẩm thực đường phố Hà Thành
nhung bong gieng ha thanh “Phố khóa” đất Hà thành
nhung bong gieng ha thanh Người giữ hồn giò chả Ước Lễ

Nơi lưu giữ ký ức

Trong một dịp tình cờ khi tiếp chuyện với nhà nghiên cứu Nguyễn Tọa (Nguyên Phó Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Hà Nội) về sự hiện diện của những giếng làng trong đời sống, tôi biết rằng, cách đây khoảng 50 năm, những chiếc giếng khơi là một phần không thể thiếu của Hà Nội tạo nên nét “văn hóa giếng”. Đó không chỉ là nơi lấy nước mà còn thành chỗ tụ tập của đám trẻ con mỗi khi đi đá bóng về; nơi những ánh mắt của trai gái trao nhau mỗi khi gánh nước, rửa rau; chốn để các bà nội trợ chia sẻ câu chuyện tưởng như không bao giờ hết. Cánh đàn ông còn thả cả chai bia xuống giếng để làm lạnh.

Kỳ thực, cho đến nay, ở không ít nơi, bên những miệng giếng dịp cuối năm, người dân vẫn tụ tập rửa lá dong gói bánh chưng, mổ lợn cùng ăn Tết. Chẳng hạn, ở làng Yên Thôn (xã Thạch Xá, Thạch Thất) còn có tục vào đêm 30 Tết, người dân ra giếng làng gánh nước về lấy may. Hoặc cũng có nơi giờ vẫn còn giữ lệ trai đi lấy vợ phải ra giếng làng lấy nước về thổi xôi làm sính lễ. Trân quý và quan trọng nhưng giếng giờ cũng chẳng được vị thế như xưa. Nhắc chuyện này, nhà nghiên cứu Nguyễn Tọa bảo, đó là sự biến thiên tất yếu.

nhung bong gieng ha thanh
Giếng cổ Phú Diễn theo lối chân quỳ dạ cá.

Phải. Khi có nước máy, giếng vẫn được dùng vì cả xóm phải dùng chung một vòi nước công cộng. Mất nước máy, giếng là lựa chọn duy nhất của dân trong phố. Khi nước máy vào từng nhà thì giếng khơi bỗng chốc bị… bỏ quên. Nguồn nước mát trong từ giếng khơi không còn được trọng dụng, người dân quên dần tính cộng đồng nơi sân giếng. Nay, có thể tìm thấy ở nhiều ngôi làng những giếng xưa cũ. Nhưng có một sự thật là hầu hết các giếng làng còn lại hiện nay đều chỉ như một… di sản của làng.

Đồng lòng gìn giữ

Đó là với góc nhìn nghiên cứu, với riêng cá nhân tôi, giếng vẫn hằn in như nguồn mạch của văn hoá dân gian. Quanh giếng cũng hội tụ không ít câu chuyện kỳ lạ. Ở di tích Đền Cổ Loa, huyện Đông Anh cũng vẫn còn di tích giếng Ngọc gắn với truyền thuyết chuyện tình của nàng công chúa Mỵ Châu. Dân ở đây cho rằng, những viên ngọc nếu được rửa bằng nước giếng này sẽ trở lại sáng đẹp. Hoặc ở Thượng điện chùa Linh Tiên quán, Hà Nội, có một giếng nước đặc biệt. Nước giếng quanh năm trong, ngọt và múc mấy cũng không cạn. Người dân vẫn lấy nước ở đây cúng tế thần tiên. Người bị thương, ốm đau hay mệt mỏi khi dùng nước giếng sẽ chóng bình phục, lành bệnh…

Rồi tại Đường Lâm (Sơn Tây), giếng còn mang ý nghĩa tâm linh như sự hưng vong của cả một làng. Tại đây, giếng thường rộng từ 3 - 5m, sâu trên 10m. Miệng giếng ghép bằng những tảng đá ong sần sùi, màu nâu trầm, rất bền và vững chãi. Hơn hết, bên đình Mông Phụ, còn có hai giếng cổ. Người làng thường bảo, giếng đã có tuổi đời 4 thế kỷ. Những giếng nước này tượng trưng cho đôi mắt rồng thiêng liêng của ngôi làng. Đó là những sự “lạ” quanh giếng mà tôi ghi được, nhưng để coi là kiến trúc độc đáo bậc nhất có lẽ phải kể đến giếng được đẽo đá nguyên khối theo thế “chân quỳ dạ cá” tại Phú Diễn (quận Bắc Từ Liêm). Làng Phú Diễn giờ đã ồn ào khác xưa. Vẫn xóm đấy làng đấy, vẫn ao sen sân đình nhưng không giấu nổi những xâm lấn phố phường. Có người tinh ý lại vui tính cứ ví Phú Diễn như cô gái xuân thì bước chân quê lên phố.

nhung bong gieng ha thanh
Độ sâu của giếng là 8 thước, và tang giếng bằng gạch xếp khít.

Vì đổi thay nhiều nên đi tìm một chút hồn làng lắng đọng sao khó quá. Nhưng may thay, chút hồn làng cỏn con cũng còn sót lại ở cái giếng ngay đầu Xóm Giếng. Bước chân qua con đường làng vốn ken đặc xe cộ là một khuôn viên nhỏ. Bao giếng này không hình lục lăng như thường thấy, người ta xây bao đến sát vỉa hè. Bên trong, chếch tay trái là chiếc giếng cổ, mà người làng vẫn quen gọi là giếng khơi. Người ta thấy cái hình ảnh miệng giếng đẹp đẽ làm bằng đá tròn nguyên khối ẩn đủ những nắn nót của nghệ nhân.

Chếch sang phía bên phải vài thước là ban thờ nhỏ. Thì ra ở Phú Diễn, giếng cũng có thần bản thổ. Vẫn được hương hoa suốt ba mươi ngày trong tháng. Nếu thực có thần linh, thì hẳn thần giếng đây cũng hài lòng trước tâm tôn kính của nhân quần. Gần đó, một bia đá của thời mới, có ghi: “Giếng khơi làng Phú Diễn là ngôi giếng cổ. Tuy chưa biết đích xác niên đại. Nhưng những sợi dây gàu cọ vào miệng giếng có nhiều vết lõm rất sâu, là dấu ấn thời gian giếng tồn tại đã lâu đời. Vành giếng liền tròn, chạm chân quỳ dạ cá tinh xảo.

Người làng đến nay vẫn bảo, mạch nước giếng dồi dào, trong mát cung cấp cho cả làng dùng từ thế hệ này qua thế hệ khác quanh năm không bao giờ cạn, là nguồn sống của bao đời. Thế mới biết, giếng cổ ấy không chỉ là bảo vật làng hoặc chứng tích khai lập thổ cư xưa kia. Giếng đã được tôn thành “ngôi”, thì tất không thể thường được. Cứ những chữ nghĩa ấy mà xét mới thấy những giá trị không dễ cân đo của người Phú Diễn. Lại nói về những nét chạm khắc chân quỳ dạ cá, theo chút kiến thức nhỏ bé có được, tôi thấy cái thế chân quỳ dạ cá ấy mà người thợ lấy dáng cho miệng giếng kia đã cố cách điệu từ hình hoa sen. Ở gờ giếng có đường soi xung quanh nắn nót lắm.

Và ở cái gờ soi này, tôi đếm đủ 72 vết rãnh do những dây gầu kéo nước tạo ra. Cái thế bụng cá phình to nhưng chân quỳ chắc chắn tạo cho giếng cổ như vừa có khí thiêng, lại uy nghi lẫm liệt như giếng cung vua phủ chúa. Các bậc nho lão xưa của Phú Diễn chắc rằng không học đòi lối ấy, nhưng cũng sùng mộ đạo Phật mà cách điệu hoa sen cho tỏ chút chí tình. Cũng may, bảo vật quý không bị phá đi, lấp mất giữa cái thời mọi thứ có thể bị phá và lấp.

Nhớ lại, quãng thời điểm năm 2015, tôi từng có cơ may gặp ông Trần Đức Chính. Ông Chính là con trai cụ đồ Tái nổi tiếng bậc nhất Phú Diễn nên cũng rõ sử làng hơn ai hết. Ông bảo, trước làng Phú Diễn không ở đây, mà ở cạnh Cầu Sắt. Vì cha ông có va chạm với người Cổ Nhuế nên mới chuyển nơi ở đến chỗ này. Còn nói làng có đến nghìn tuổi không, thì ông lắc đầu, vỏn vẹn bảo tuổi làng chỉ ước chừng vào khoảng bốn đến sáu trăm năm gì đó.

….Thế mới rõ, người xưa lập làng là tìm nơi có mạch nước tốt để đào giếng. Giếng gắn liền với làng, giống như một sự đảm bảo cho cuộc sống, sự an cư lạc nghiệp của cha ông ta từ xưa. Thật mừng khi nay ai nấy về Phú Diễn, tìm chiếc giếng khơi miệng làm bằng đá tròn nguyên khối vẫn được được người dân gìn giữ rất có ý thức. Giếng được bao quanh tường rào, cổng vào có đôi câu đối: “Thuỷ mạch khai thông linh khí tại /Thạch nhi tái tạo thuỵ phong lai” như lời nhắn nhủ đầy thương nhớ đến một địa điểm gần gũi với làng xã. Nơi có những con người thuần phác, những ngày Tết đến lại xôm tụ, cười nói với nhau bên miệng giếng làng.

Thảo Phạm Lê

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Thay đổi danh sách cổ đông lớn nước ngoài tại ABBANK

Thay đổi danh sách cổ đông lớn nước ngoài tại ABBANK

(LĐTĐ) Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) vừa thực hiện khớp lệnh bán hơn 84 triệu cổ phiếu ABB, tương đương 8,2% tỷ lệ sở hữu tại Ngân hàng TMCP An Bình (ABBANK) theo lộ trình thoái vốn đã thống nhất. Sau khi hoàn thành giao dịch, cổ đông lớn nước ngoài tại ABBANK hiện có Maybank - Ngân hàng lớn nhất Malaysia với tỷ lệ sở hữu là 16,4%.
Nghĩa cử cao đẹp của người công nhân ngành điện Thủ đô

Nghĩa cử cao đẹp của người công nhân ngành điện Thủ đô

(LĐTĐ) Ông Nguyễn Đăng Huân, trú tại thị trấn Thanh Lãng, huyện Bình Xuyên (Vĩnh Phúc), vừa gửi thư cám ơn anh Nguyễn Việt Anh - Công nhân Đội quản lý Điện 4 - Công ty Điện lực Mê Linh, vì đã có hành động và nghĩa cử cao đẹp khi giúp đỡ cháu Nguyễn Đăng Giang (con anh Huân) được đưa đến bệnh viện cấp cứu kịp thời khi gặp tai nạn giao thông.
Vải thiều Tân Yên tiếp tục được đưa vào hệ thống phân phối của Central Retail

Vải thiều Tân Yên tiếp tục được đưa vào hệ thống phân phối của Central Retail

(LĐTĐ) Ngày 27/5, tại Hội nghị kết nối, xúc tiến tiêu thụ sản phẩm vải thiều chín sớm Tân Yên năm 2024 diễn ra tại huyện Tân Yên (Bắc Giang), đại diện Ban lãnh đạo Tập đoàn Central Retail đã tiến hành ký kết hợp đồng ghi nhớ tiêu thụ vải thiều chín sớm Tân Yên năm 2024 và thực hiện nghi thức cắt băng xuất hành vải thiều chín sớm Tân Yên vào hệ thống phân phối của Central Retail.
Mức đóng bảo hiểm xã hội tối đa năm 2024 được tính như thế nào?

Mức đóng bảo hiểm xã hội tối đa năm 2024 được tính như thế nào?

(LĐTĐ) Mức đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) tối đa năm 2024 dựa trên Luật BHXH 2014 và Nghị định 134/2015/NĐ-CP, tối đa bằng 20 lần mức lương cơ sở. Công thức tính là: Mức đóng BHXH tối đa/tháng = Mức đóng BHXH (%) * 20 * lương cơ sở.
Đơn phương chấm dứt hợp đồng trái luật, người lao động có được hưởng trợ cấp thất nghiệp?

Đơn phương chấm dứt hợp đồng trái luật, người lao động có được hưởng trợ cấp thất nghiệp?

(LĐTĐ) Theo Luật Việc làm 2013, người lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật sẽ không đủ điều kiện để hưởng trợ cấp thất nghiệp.
LĐLĐ quận Long Biên tổ chức đánh giá thi đua hoạt động công đoàn khối trường học

LĐLĐ quận Long Biên tổ chức đánh giá thi đua hoạt động công đoàn khối trường học

(LĐTĐ) Ngày 27/5, Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) quận Long Biên tổ chức Hội nghị đánh giá thi đua hoạt động công đoàn các trường tiểu học và mầm non trên địa bàn quận, năm học 2023 - 2024.
Liên đoàn Lao động quận Hoàn Kiếm: Ra mắt Công đoàn Công ty Cổ phần chuyển phát nhanh Đức Minh

Liên đoàn Lao động quận Hoàn Kiếm: Ra mắt Công đoàn Công ty Cổ phần chuyển phát nhanh Đức Minh

(LĐTĐ) Ngày 27/5, Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) quận Hoàn Kiếm tổ chức Hội nghị ra mắt Công đoàn cơ sở Công ty Cổ phần chuyển phát nhanh Đức Minh (Công ty Đức Minh); ký kết chương trình phúc lợi đoàn viên và tặng quà Điểm sinh hoạt văn hoá công nhân Công ty Đức Minh. Đồng chí Nguyễn Chính Hữu, Phó Chủ tịch LĐLĐ thành phố Hà Nội dự và phát biểu chỉ đạo tại buổi lễ.

Tin khác

Tăng cường kiểm tra, xử phạt các cơ sở vi phạm an toàn vệ sinh thực phẩm

Tăng cường kiểm tra, xử phạt các cơ sở vi phạm an toàn vệ sinh thực phẩm

(LĐTĐ) Triển khai Tháng hành động vì an toàn thực phẩm (ATTP) năm 2024, các đoàn kiểm tra quận Bắc Từ Liêm đã xử phạt vi phạm hành chính 54 cơ sở sản xuất, kinh doanh, với 260 triệu đồng, tịch thu và tiêu hủy 1.880 kg thịt đông lạnh; qua đó tạo sự chuyển biến tích cực trong tuân thủ quy định về ATTP.
Sôi nổi Ngày hội đồng hành cùng thanh niên công nhân

Sôi nổi Ngày hội đồng hành cùng thanh niên công nhân

(LĐTĐ) Ngày 26/5, tại Khu Công nghiệp Phú Nghĩa (huyện Chương Mỹ), Thành đoàn Hà Nội phối hợp với Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) Thành phố tổ chức Ngày hội đồng hành cùng thanh niên công nhân. Đây là một trong những hoạt động hưởng ứng Tháng Công nhân năm 2024. Hoạt động đã thu hút sự tham gia của hơn 500 thanh niên và gia đình công nhân trên địa bàn thành phố.
Quy hoạch Thủ đô Hà Nội: Tầm nhìn, tư duy mới tạo ra cơ hội và giá trị mới

Quy hoạch Thủ đô Hà Nội: Tầm nhìn, tư duy mới tạo ra cơ hội và giá trị mới

(LĐTĐ) Kết luận của Bộ Chính trị nêu rõ, Quy hoạch Thủ đô cần có "tầm nhìn mới - tư duy mới toàn cầu, tư duy Thủ đô và hành động Hà Nội", tạo ra "cơ hội mới - giá trị mới" trong phát triển Thủ đô "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại" cả trước mắt và lâu dài.
Tây Hồ đẩy mạnh chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội không dùng tiền mặt

Tây Hồ đẩy mạnh chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội không dùng tiền mặt

(LĐTĐ) Tính đến hết tháng 4, quận Tây Hồ có 19.423 người được hưởng lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội, trong đó, 10.538 người đã có thẻ ATM, đạt 54,26%; 8.895 người nhận tiền mặt, chiếm 45,7%. Trong tháng 5/2024, quận phấn đấu 100% số người được hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội chuyển đổi hình thức chi trả bằng tiền mặt sang không dùng tiền mặt.
Quận Nam Từ Liêm thăm hỏi, hỗ trợ các nạn nhân vụ cháy tại Trung Kính

Quận Nam Từ Liêm thăm hỏi, hỗ trợ các nạn nhân vụ cháy tại Trung Kính

(LĐTĐ) Ngay sau khi xảy ra vụ cháy tại phố Trung Kính, phường Trung Hòa, quận Cầu Giấy rạng sáng ngày 24/5, sáng cùng ngày, đoàn công tác của Quận ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc quận Nam Từ Liêm đã đến thăm hỏi, chia sẻ và hỗ trợ các gia đình có thân nhân bị nạn trong vụ cháy.
Sơn Tây: Nỗ lực xây dựng phong trào thi đua “Dạy tốt - Học tốt”

Sơn Tây: Nỗ lực xây dựng phong trào thi đua “Dạy tốt - Học tốt”

(LĐTĐ) Ủy ban nhân dân (UBND) thị xã Sơn Tây đã khen thưởng 11 tập thể, 67 thầy giáo, cô giáo và 196 học sinh tiêu biểu trong phong trào thi đua “Dạy tốt - Học tốt” thị xã Sơn Tây năm học 2023-2024.
Tổ chức thành công Đại hội MTTQ Việt Nam huyện Thanh Oai

Tổ chức thành công Đại hội MTTQ Việt Nam huyện Thanh Oai

(LĐTĐ) Trong 2 ngày (22 và 23/5), Ủy ban mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam huyện Thanh Oai đã tổ chức thành công Đại hội đại biểu MTTQ Việt Nam huyện lần thứ XXI, nhiệm kỳ 2024-2029.
Bà Vũ Thị Thành tái đắc cử Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam quận Long Biên khóa V

Bà Vũ Thị Thành tái đắc cử Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam quận Long Biên khóa V

(LĐTĐ) Ngày 23/5, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam quận Long Biên đã tổ chức Đại hội lần thứ V, nhiệm kỳ 2024 - 2029. Tại Đại hội, qua hiệp thương, bà Vũ Thị Thành được tín nhiệm, tái đắc cử Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam quận Long Biên khóa V, nhiệm kỳ 2024 - 2029.
Quận Tây Hồ: Đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả việc học tập và làm theo Bác

Quận Tây Hồ: Đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả việc học tập và làm theo Bác

(LĐTĐ) Ngày 23/5, tại Khu di tích lịch sử Đá Chông (huyện Ba Vì), Quận ủy Tây Hồ tổ chức lễ báo công dâng Bác; sơ kết thực hiện Kết luận số 01-KL/TW của Bộ Chính trị “về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” năm 2023-2024.
Quận Đống Đa: Đẩy mạnh cải cách, nâng cao hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính

Quận Đống Đa: Đẩy mạnh cải cách, nâng cao hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính

(LĐTĐ) Ngày 23/5, Ủy ban nhân dân quận Đống Đa tổ chức Hội nghị đối thoại với tổ chức, cá nhân về thủ tục hành chính, giải quyết thủ tục hành chính năm 2024. Trong không khí thẳng thắn, cởi mở, các ý kiến, đề xuất của người dân đã được người đứng đầu cấp uỷ, chính quyền quận trả lời cụ thể, xác đáng ngay tại buổi đối thoại.
Xem thêm
Phiên bản di động