Gìn giữ nét đẹp hồn quê

(LĐTĐ) Từ lâu, hình ảnh cây đa, bến nước, sân đình là những biểu tượng văn hóa gắn với làng quê, hồn quê Việt. Ở các làng quê vùng Đồng bằng Bắc bộ nói chung và Hà Nội nói riêng hiện vẫn còn dấu tích của những giếng cổ có niên đại lên tới hàng trăm năm mà người dân vẫn còn đang sử dụng, phục vụ cho đời sống. Tuy nhiên, cơn lốc đô thị hóa cũng đang là thách thức lớn khiến giếng cổ có nguy cơ biến mất.
Những nét lạ ở Yên Trường Những bóng giếng Hà thành

Ký ức một thời

Giếng làng từ lâu trong tâm tưởng người dân luôn là mạch nguồn sâu thẳm, là nơi lưu bóng hồn quê và ôm trọn những ký ức của một thời chưa xa. Với bà Nguyễn Thị Ngả ở huyện Ứng Hòa cũng vậy. Tuổi thơ của bà gắn liền với chiếc giếng chùa cạnh nhà.

Bà kể, hồi nhỏ, bản thân thường cùng bạn rủ nhau ra bờ giếng lấy đất thó nặn thành pháo, chơi trò pháo đất. Mỗi khi đập xuống đất là pháo nổ giòn vang hòa trong tiếng cười lanh lảnh, giòn giã vô tư của tuổi thơ.

Làng có 2 giếng thì giếng chùa nằm ở đầu làng, là nguồn nước chủ yếu để người dân sinh hoạt, nên nhà nào cũng ra giếng gánh nước về trữ trong nhà. Tại đây, trong những buổi gánh nước chung, giếng vô tình cũng trở thành chứng nhân cho tình cảm của không biết bao đôi lứa.

Gìn giữ nét đẹp hồn quê
Một giếng cổ ở xã Trường Yên (huyện Chương Mỹ) được người dân gìn giữ. Ảnh: Giang Nam

Qua những biến thiên của thời gian, ở làng nhiều gia đình xây bể lớn để chứa nước mưa ăn cả năm, rồi cấp tiến hơn khi lại có nước máy dẫn đến tận nhà… tất thảy đều là căn nguyên khiến người làng ít dùng nước giếng. Giếng bị bỏ quên, dòng nước trong xanh trở nên đục ngầu.

May thay, người làng vẫn nhớ chiếc giếng mát lành thuở nào, cùng góp kinh phí tu sửa, khơi trong lại giếng. Dù nước giếng hiện người dân không dùng đến song vẫn là điểm nhấn tô đẹp cảnh quan chùa làng.

Thực tế, không riêng gì giếng chùa ở câu chuyện trên, hiện nhiều ngôi làng tại các huyện Thường Tín, Ứng Hòa, Quốc Oai, Đan Phượng… chuyện bảo tồn giếng làng không đơn giản. Làng Yên Trường, xã Trường Yên (huyện Chương Mỹ) là ví dụ.

Theo ghi nhận, nơi đây hiện cũng giữ được nhiều giếng cổ. Nhiều lão niên bộc bạch, xưa nếu tính gộp cả xã thì có tới 99 giếng, đa số giếng là “thiên tạo”, mạch nước ngầm chắt ra từ vỉa tầng đá ong nên trong, mát và sạch. Bà Nguyễn Thị Hòa, sinh năm 1948, người làng Yên Trường chia sẻ, do giếng hình thành tự nhiên nên miệng giếng ở Yên Trường dù vẫn hình tròn nhưng lòng giếng thì khúc khuỷu, hình dáng như bàn chân con người.

Điểm tiếc nuối duy nhất là qua thời gian, nhiều giếng ở làng đã bị vùi lấp, giờ còn 6 - 7 giếng, nằm rải rác ở các xóm. Bên mỗi giếng nước đều có cổ thụ soi bóng mát và am nhỏ để thờ. Để tránh lá cây rụng xuống làm ô nhiễm nguồn nước, người dân xây tường bao quanh miệng giếng và căng bạt để làm mái che. Nước giếng được lọc qua đá ong trong vắt, không bao giờ cạn. Vậy nhưng cũng có điểm lạ là hễ giếng nào không có người sử dụng là mạch nước tự dưng trở nên không còn ngon ngọt.

Theo lời bà Hòa, giếng làng cũng gắn với nhiều câu chuyện kỳ thú, góp phần hình thành nên lệ tục có một không hai của Yên Trường. Chẳng là, làng Yên Trường và cả xã Trường Yên đều có lệ ăn Tết hai lần mỗi năm. Nghĩa là, sau khi ăn Tết Nguyên đán (Tết cả) thì trong làng, ngoài xã lại hối hả cho cái Tết tháng Giêng với tên gọi là “Tết lại” hay “Tết cùng”.

Nguồn gốc của việc tổ chức ăn Tết hai lần là do ngày xưa giặc tràn về làng, cha ông, tổ tiên phải đi lánh nạn và không kịp ăn Tết. Thịt, giò, bánh chưng đã chuẩn bị nhưng chưa kịp ăn, người dân liền cho vào túi, thả hết xuống giếng. Giặc rút, cuối tháng Giêng, người dân trở về làng, kéo đồ lên. Nhờ giếng nước mát lành, thực phẩm không bị hỏng, người dân lại cùng sẻ chia những thức quà đầy quý giá ấy.

Bà Hòa bảo, cho đến nay dù Tết truyền thống của dân tộc hay cái Tết của riêng xã nhà thì mỗi người con đều trân quý. Cận Tết về làng Yên Trường, bên những chiếc giếng cổ vẫn thấy cảnh người dân múc nước rửa lá dong, vo gạo, đãi đỗ để gói bánh chưng. Nhờ có giếng làng mà người dân sống chan hòa, gần gũi, đoàn kết với nhau hơn.

Bảo vệ một nét văn hóa

Không chỉ riêng làng Yên Trường giữ giếng, thực tế ở nhiều nơi, có nhiều giếng làng bị lấp đi để lấy mặt bằng xây dựng. Tuy nhiên, cũng có không ít nơi, giếng làng vẫn đang tham gia vào đời sống thường nhật của người dân, vẫn là nguồn nước sạch của nhiều nhà. Hơn nữa, ở nhiều vùng quê, trước đình làng, bên chùa làng vẫn giữ nguyên những giếng xây gạch Bát Tràng, được coi là nguồn tụ thủy tụ phúc của cả làng.

Giếng làng là một phần không thể thiếu trong cấu trúc nông thôn xưa. Giếng nước tượng trưng cho sức sống của làng. “Cây đa, giếng nước, mái đình” là những biểu tượng của làng, là hồn làng. Quan trọng như vậy nhưng phận giếng làng đang long đong trong dòng chảy thời gian. Điều đáng nói là nhiều giếng làng hiện vẫn chưa được đưa vào danh mục kiểm kê di tích, chưa được sự quan tâm, bảo vệ thỏa đáng. Nên chăng, các ngành chức năng cần nghiên cứu thêm các biện pháp bảo vệ giếng như là bảo vệ một nét đẹp, bảo vệ một di tích.

Ở những nơi này, dù không còn là nguồn cấp nước dùng cho dân nhưng nhiều làng quê vẫn giữ gìn nước giếng sạch sẽ.

Còn nhớ, đận 2019 người viết có ghé ngôi làng cổ Ngọc Trục (xã Đông Lỗ, huyện Ứng Hòa), trùng hợp khi ấy người dân cũng đang rất phấn khởi khi mới tôn tạo xong chiếc giếng làng để mạch nước luôn sáng trong.

Đáng chú ý, tất thảy người dân Ngọc Trục đều có chung suy nghĩ rằng việc tôn tạo giếng làng góp phần gìn giữ công trình kiến trúc mang nét đẹp văn hóa của làng, làm cho cảnh quan văn hóa làng quê thêm phong vị hữu tình. Không chỉ vậy, để nhắc nhở con cháu luôn nhớ về cội nguồn tổ tiên, cùng chung sức dựng xây xóm làng no ấm, các cao niên còn cho khắc bên thành giếng đại tự: “Ẩm hà tư nguyên” (Uống nước nhớ nguồn - PV).

Ngoài Ngọc Trục, hiện còn không ít vùng cũng coi giếng như linh hồn của làng. Chẳng hạn, ở Đại Phùng (Đan Phượng) người dân vẫn duy trì việc dọn dẹp khơi trong nguồn nước. Nước giếng là mạch nguồn thiêng vô tận được đất trời và các vị thần linh phù hộ nên cũng là phúc đức của làng, là sinh khí tốt lành.

Hay như ở Đường Lâm (thị xã Sơn Tây) hiện còn một giếng nước huyền thoại. Đó là Giếng xin sữa, dù chỉ tròn nhỉnh hơn vành nón, mà ngàn năm nay nước vẫn đầy và trong vắt. Từ đời này truyền qua đời khác câu chuyện rằng, những bà mẹ Đường Lâm sinh con mà thiếu sữa nuôi con thì đến bên giếng này làm lễ xin sữa, rồi xin giếng nước.

Khi nước giếng được uống vào là người mẹ sẽ có đủ sữa cho con bú. Dung dị hơn, một số giếng hiện còn được cộng đồng tạo cảnh quan làm nơi hóng mát hoặc cho trẻ em bơi lội. Ví dụ như giếng làng Cựu xã Vân Từ, giếng chùa làng Phượng Vũ xã Phượng Dực (huyện Phú Xuyên); giếng làng Cống Xuyên xã Nghiêm Xuyên (huyện Thường Tín)…

Cách thức giữ gìn, bảo vệ giếng ở mỗi nơi, mỗi làng quê ít nhiều khác nhau song có một điều là ở đâu quá trình đô thị hóa chậm hoặc người dân có ý thức bảo vệ, giữ gìn nếp xưa thì các di tích được bảo tồn, phát huy giá trị, nhờ đó mà nhiều giếng làng vẫn tồn tại cùng thời gian./.

Giang Nam

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Nông dân huyện Đan Phượng: Quyết tâm làm giàu từ nông nghiệp

Nông dân huyện Đan Phượng: Quyết tâm làm giàu từ nông nghiệp

(LĐTĐ) Năm 2022 đã đi được gần nửa chặng đường để đạt các mục tiêu nông nghiệp kỳ vọng, nông dân huyện Đan Phượng vẫn đang trên đà bứt tốc để ...
Chuỗi giá trị không phát thải khí nhà kính - góp phần hạn chế biến đổi khí hậu

Chuỗi giá trị không phát thải khí nhà kính - góp phần hạn chế biến đổi khí hậu

(LĐTĐ) Ngày 25/5, Unilever Việt Nam đã tổ chức hội thảo “Chuỗi giá trị không phát thải khí nhà kính” nhằm khẳng định cam kết hành động vì khí hậu thông ...
Địa phương nào không tiếp nhận đủ vắc xin để xảy ra dịch phải chịu trách nhiệm

Địa phương nào không tiếp nhận đủ vắc xin để xảy ra dịch phải chịu trách nhiệm

(LĐTĐ) Ngày 25/5, Bộ Y tế thông tin, tại Công điện 702/CĐ-BYT ngày 24/5/2022, Bộ Y tế đề nghị Bí thư Tỉnh ủy, Thành ủy, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân ...
Khởi động Dự án “Công viên xanh trong lòng thành phố” năm 2022

Khởi động Dự án “Công viên xanh trong lòng thành phố” năm 2022

(LĐTĐ) “Công viên xanh trong lòng thành phố” là một dự án xã hội được Trung tâm Hỗ trợ và Phát triển Sinh viên Việt Nam, Thành đoàn, Hội đồng Đội ...
Kết quả ngày thi đấu thứ 2

Kết quả ngày thi đấu thứ 2

(LĐTĐ) Ngày thi đấu thứ 2 Giải bóng đá Công nhân, viên chức, lao động (CNVCLĐ) Cúp báo Lao động Thủ đô lần thứ VII năm 2022 diễn ra dưới thời ...
Nâng cao hiệu quả hoạt động Công đoàn trong chuỗi các siêu thị bán lẻ tại Việt Nam

Nâng cao hiệu quả hoạt động Công đoàn trong chuỗi các siêu thị bán lẻ tại Việt Nam

(LĐTĐ) Ngày 25/5, tại Hà Nội, đã diễn ra Hội thảo Nâng cao hiệu quả hoạt động Công đoàn trong chuỗi các siêu thị bán lẻ tại Việt Nam trong điều ...
Thầm lặng đóng góp cho thành công Giải bóng đá Cúp báo Lao động Thủ đô lần thứ VII

Thầm lặng đóng góp cho thành công Giải bóng đá Cúp báo Lao động Thủ đô lần thứ VII

(LĐTĐ) Giải bóng đá công nhân, viên chức, lao động (CNVCLĐ) Cúp báo Lao động Thủ đô lần thứ VII năm 2022 đang bước vào những ngày tranh tài sôi nổi ...

Tin khác

Huyện Mê Linh khen thưởng vận động viên có thành tích xuất sắc tại SEA Games 31

Huyện Mê Linh khen thưởng vận động viên có thành tích xuất sắc tại SEA Games 31

(LĐTĐ) Vừa qua, Huyện ủy - Hội đồng nhân dân - Ủy ban nhân dân - Ủy ban Mặt trận Tổ quốc huyện Mê Linh đã tổ chức Hội nghị gặp mặt, biểu dương, khen thưởng vận động viên (VĐV) Nguyễn Thị Phương có thành tích đặc biệt xuất sắc tại SEA Games 31.
Phụ nữ Tây Hồ bàn giao mái ấm tình thương cho hội viên phụ nữ khuyết tật

Phụ nữ Tây Hồ bàn giao mái ấm tình thương cho hội viên phụ nữ khuyết tật

(LĐTĐ) Nhân Ngày Người khuyết tật Việt Nam và hướng tới kỷ niệm Ngày Gia đình Việt Nam, Hội Liên hiệp Phụ nữ quận Tây Hồ hỗ trợ kinh phí xây sửa mái ấm tình thương cho hội viên Công Thị Mai, phụ nữ khuyết tật, hoàn cảnh khó khăn hiện đang sinh sống tại phường Phú Thượng.
Hà Nội: Mở rộng vùng phục vụ xe buýt về Thường Tín, Gia Lâm và Đại học Quốc gia tại Hòa Lạc

Hà Nội: Mở rộng vùng phục vụ xe buýt về Thường Tín, Gia Lâm và Đại học Quốc gia tại Hòa Lạc

(LĐTĐ) Thành phố Hà Nội sẽ hợp lý hóa luồng tuyến, mở rộng vùng phục vụ của xe buýt tại các huyện Thường Tín, Gia Lâm, kết nối tuyến buýt vào dự án Đại học Quốc gia Hà Nội tại Hòa Lạc.
Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bảo đảm an toàn

Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bảo đảm an toàn

(LĐTĐ) Với sự chỉ đạo quyết liệt của lãnh đạo Công an thành phố Hà Nội, các đơn vị chức năng không chỉ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ đảm bảo an toàn tuyệt đối cho kỳ SEA Games 31, mà còn góp phần tạo hình ảnh thân thiện cho các đoàn, đại biểu, khách mời và du khách khi đến Thủ đô.
Lan tỏa phong trào xây dựng thôn, xóm sạch đẹp

Lan tỏa phong trào xây dựng thôn, xóm sạch đẹp

(LĐTĐ) Từ lâu, việc cải tạo môi trường sống xanh - sạch - đẹp ở các khu dân cư của Thủ đô ngày càng thu hút sự vào cuộc của các tầng lớp nhân dân. Chẳng khó để thấy hình ảnh những cụ ông, cụ bà nhặt rác nơi đầu làng, cuối phố, trồng cây... góp phần nâng cao ý thức và nếp sống văn minh nơi ngoại thành.
Quận Bắc Từ Liêm: Tổ chức thành công môn thi đấu Pencak Silat với nhiều dấu ấn

Quận Bắc Từ Liêm: Tổ chức thành công môn thi đấu Pencak Silat với nhiều dấu ấn

(LĐTĐ) Những ngày qua, quận Bắc Từ Liêm đã chuẩn bị tốt mọi điều kiện để môn thi đấu Pencak Silat diễn ra an toàn, thuận lợi, thu hút được đông đảo khán giả đến cổ vũ. Qua đó, góp phần vào thành công chung của SEA Games 31 và tạo ấn tượng tốt đẹp với du khách trong, ngoài nước.
Hiện thực hoá mục tiêu 100% rác thải sinh hoạt được phân loại tại quận Hoàn Kiếm

Hiện thực hoá mục tiêu 100% rác thải sinh hoạt được phân loại tại quận Hoàn Kiếm

(LĐTĐ) Thông qua việc góp phần thực hiện mục tiêu 100% rác thải sinh hoạt được phân loại đã đề ra trong kế hoạch chiến lược của quận Hoàn Kiếm, “Mô hình kinh tế tuần hoàn rác thải dựa vào cộng đồng” tại quận Hoàn Kiếm là bước tiến quan trọng trong quyết tâm thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, quản lý rác thải, tập trung vào rác thải nhựa có giá trị thấp tại Việt Nam.
Hà Nội đẩy mạnh thanh tra, xử lý nghiêm vi phạm đấu giá tài sản

Hà Nội đẩy mạnh thanh tra, xử lý nghiêm vi phạm đấu giá tài sản

(LĐTĐ) Ủy ban nhân dân (UBND) thành phố Hà Nội giao Sở Tài nguyên và Môi trường tăng cường kiểm tra, thanh tra việc chấp hành pháp luật trong việc đưa quyền sử dụng đất ra đấu giá; xử lý nghiêm theo quy định đối với các hành vi vi phạm, tiếp tay, bao che đối với vi phạm về thẩm định giá, đấu giá.
Người dân Hà Nội đổ ra đường mừng U23 Việt Nam vô địch SEA Games 31

Người dân Hà Nội đổ ra đường mừng U23 Việt Nam vô địch SEA Games 31

(LĐTĐ) Ngay sau chiến thắng lịch sử của U23 Việt Nam trước U23 Thái Lan, hàng ngàn cổ động viên Hà Nội đã đổ ra đường "đi bão" để ăn mừng chiến thắng của những chiến binh "sao vàng".
Góp sức cho kỳ SEA Games 31 thành công

Góp sức cho kỳ SEA Games 31 thành công

(LĐTĐ) SEA Games 31 là sự kiện thể thao lớn, là cơ hội để quảng bá hình ảnh đất nước và Thủ đô. Để đảm bảo an ninh, an toàn cho các đoàn thể thao cũng như quan khách, khán giả tham dự sự kiện, hiện các lực lượng chức năng của thành phố Hà Nội như Cảnh sát giao thông, Thanh tra giao thông… đang nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ, ghi lại dấu ấn tốt đẹp trong lòng bạn bè quốc tế.
Xem thêm
Phiên bản di động