Gìn giữ nét đẹp hồn quê

(LĐTĐ) Từ lâu, hình ảnh cây đa, bến nước, sân đình là những biểu tượng văn hóa gắn với làng quê, hồn quê Việt. Ở các làng quê vùng Đồng bằng Bắc bộ nói chung và Hà Nội nói riêng hiện vẫn còn dấu tích của những giếng cổ có niên đại lên tới hàng trăm năm mà người dân vẫn còn đang sử dụng, phục vụ cho đời sống. Tuy nhiên, cơn lốc đô thị hóa cũng đang là thách thức lớn khiến giếng cổ có nguy cơ biến mất.
Những nét lạ ở Yên Trường Những bóng giếng Hà thành

Ký ức một thời

Giếng làng từ lâu trong tâm tưởng người dân luôn là mạch nguồn sâu thẳm, là nơi lưu bóng hồn quê và ôm trọn những ký ức của một thời chưa xa. Với bà Nguyễn Thị Ngả ở huyện Ứng Hòa cũng vậy. Tuổi thơ của bà gắn liền với chiếc giếng chùa cạnh nhà.

Bà kể, hồi nhỏ, bản thân thường cùng bạn rủ nhau ra bờ giếng lấy đất thó nặn thành pháo, chơi trò pháo đất. Mỗi khi đập xuống đất là pháo nổ giòn vang hòa trong tiếng cười lanh lảnh, giòn giã vô tư của tuổi thơ.

Làng có 2 giếng thì giếng chùa nằm ở đầu làng, là nguồn nước chủ yếu để người dân sinh hoạt, nên nhà nào cũng ra giếng gánh nước về trữ trong nhà. Tại đây, trong những buổi gánh nước chung, giếng vô tình cũng trở thành chứng nhân cho tình cảm của không biết bao đôi lứa.

Gìn giữ nét đẹp hồn quê
Một giếng cổ ở xã Trường Yên (huyện Chương Mỹ) được người dân gìn giữ. Ảnh: Giang Nam

Qua những biến thiên của thời gian, ở làng nhiều gia đình xây bể lớn để chứa nước mưa ăn cả năm, rồi cấp tiến hơn khi lại có nước máy dẫn đến tận nhà… tất thảy đều là căn nguyên khiến người làng ít dùng nước giếng. Giếng bị bỏ quên, dòng nước trong xanh trở nên đục ngầu.

May thay, người làng vẫn nhớ chiếc giếng mát lành thuở nào, cùng góp kinh phí tu sửa, khơi trong lại giếng. Dù nước giếng hiện người dân không dùng đến song vẫn là điểm nhấn tô đẹp cảnh quan chùa làng.

Thực tế, không riêng gì giếng chùa ở câu chuyện trên, hiện nhiều ngôi làng tại các huyện Thường Tín, Ứng Hòa, Quốc Oai, Đan Phượng… chuyện bảo tồn giếng làng không đơn giản. Làng Yên Trường, xã Trường Yên (huyện Chương Mỹ) là ví dụ.

Theo ghi nhận, nơi đây hiện cũng giữ được nhiều giếng cổ. Nhiều lão niên bộc bạch, xưa nếu tính gộp cả xã thì có tới 99 giếng, đa số giếng là “thiên tạo”, mạch nước ngầm chắt ra từ vỉa tầng đá ong nên trong, mát và sạch. Bà Nguyễn Thị Hòa, sinh năm 1948, người làng Yên Trường chia sẻ, do giếng hình thành tự nhiên nên miệng giếng ở Yên Trường dù vẫn hình tròn nhưng lòng giếng thì khúc khuỷu, hình dáng như bàn chân con người.

Điểm tiếc nuối duy nhất là qua thời gian, nhiều giếng ở làng đã bị vùi lấp, giờ còn 6 - 7 giếng, nằm rải rác ở các xóm. Bên mỗi giếng nước đều có cổ thụ soi bóng mát và am nhỏ để thờ. Để tránh lá cây rụng xuống làm ô nhiễm nguồn nước, người dân xây tường bao quanh miệng giếng và căng bạt để làm mái che. Nước giếng được lọc qua đá ong trong vắt, không bao giờ cạn. Vậy nhưng cũng có điểm lạ là hễ giếng nào không có người sử dụng là mạch nước tự dưng trở nên không còn ngon ngọt.

Theo lời bà Hòa, giếng làng cũng gắn với nhiều câu chuyện kỳ thú, góp phần hình thành nên lệ tục có một không hai của Yên Trường. Chẳng là, làng Yên Trường và cả xã Trường Yên đều có lệ ăn Tết hai lần mỗi năm. Nghĩa là, sau khi ăn Tết Nguyên đán (Tết cả) thì trong làng, ngoài xã lại hối hả cho cái Tết tháng Giêng với tên gọi là “Tết lại” hay “Tết cùng”.

Nguồn gốc của việc tổ chức ăn Tết hai lần là do ngày xưa giặc tràn về làng, cha ông, tổ tiên phải đi lánh nạn và không kịp ăn Tết. Thịt, giò, bánh chưng đã chuẩn bị nhưng chưa kịp ăn, người dân liền cho vào túi, thả hết xuống giếng. Giặc rút, cuối tháng Giêng, người dân trở về làng, kéo đồ lên. Nhờ giếng nước mát lành, thực phẩm không bị hỏng, người dân lại cùng sẻ chia những thức quà đầy quý giá ấy.

Bà Hòa bảo, cho đến nay dù Tết truyền thống của dân tộc hay cái Tết của riêng xã nhà thì mỗi người con đều trân quý. Cận Tết về làng Yên Trường, bên những chiếc giếng cổ vẫn thấy cảnh người dân múc nước rửa lá dong, vo gạo, đãi đỗ để gói bánh chưng. Nhờ có giếng làng mà người dân sống chan hòa, gần gũi, đoàn kết với nhau hơn.

Bảo vệ một nét văn hóa

Không chỉ riêng làng Yên Trường giữ giếng, thực tế ở nhiều nơi, có nhiều giếng làng bị lấp đi để lấy mặt bằng xây dựng. Tuy nhiên, cũng có không ít nơi, giếng làng vẫn đang tham gia vào đời sống thường nhật của người dân, vẫn là nguồn nước sạch của nhiều nhà. Hơn nữa, ở nhiều vùng quê, trước đình làng, bên chùa làng vẫn giữ nguyên những giếng xây gạch Bát Tràng, được coi là nguồn tụ thủy tụ phúc của cả làng.

Giếng làng là một phần không thể thiếu trong cấu trúc nông thôn xưa. Giếng nước tượng trưng cho sức sống của làng. “Cây đa, giếng nước, mái đình” là những biểu tượng của làng, là hồn làng. Quan trọng như vậy nhưng phận giếng làng đang long đong trong dòng chảy thời gian. Điều đáng nói là nhiều giếng làng hiện vẫn chưa được đưa vào danh mục kiểm kê di tích, chưa được sự quan tâm, bảo vệ thỏa đáng. Nên chăng, các ngành chức năng cần nghiên cứu thêm các biện pháp bảo vệ giếng như là bảo vệ một nét đẹp, bảo vệ một di tích.

Ở những nơi này, dù không còn là nguồn cấp nước dùng cho dân nhưng nhiều làng quê vẫn giữ gìn nước giếng sạch sẽ.

Còn nhớ, đận 2019 người viết có ghé ngôi làng cổ Ngọc Trục (xã Đông Lỗ, huyện Ứng Hòa), trùng hợp khi ấy người dân cũng đang rất phấn khởi khi mới tôn tạo xong chiếc giếng làng để mạch nước luôn sáng trong.

Đáng chú ý, tất thảy người dân Ngọc Trục đều có chung suy nghĩ rằng việc tôn tạo giếng làng góp phần gìn giữ công trình kiến trúc mang nét đẹp văn hóa của làng, làm cho cảnh quan văn hóa làng quê thêm phong vị hữu tình. Không chỉ vậy, để nhắc nhở con cháu luôn nhớ về cội nguồn tổ tiên, cùng chung sức dựng xây xóm làng no ấm, các cao niên còn cho khắc bên thành giếng đại tự: “Ẩm hà tư nguyên” (Uống nước nhớ nguồn - PV).

Ngoài Ngọc Trục, hiện còn không ít vùng cũng coi giếng như linh hồn của làng. Chẳng hạn, ở Đại Phùng (Đan Phượng) người dân vẫn duy trì việc dọn dẹp khơi trong nguồn nước. Nước giếng là mạch nguồn thiêng vô tận được đất trời và các vị thần linh phù hộ nên cũng là phúc đức của làng, là sinh khí tốt lành.

Hay như ở Đường Lâm (thị xã Sơn Tây) hiện còn một giếng nước huyền thoại. Đó là Giếng xin sữa, dù chỉ tròn nhỉnh hơn vành nón, mà ngàn năm nay nước vẫn đầy và trong vắt. Từ đời này truyền qua đời khác câu chuyện rằng, những bà mẹ Đường Lâm sinh con mà thiếu sữa nuôi con thì đến bên giếng này làm lễ xin sữa, rồi xin giếng nước.

Khi nước giếng được uống vào là người mẹ sẽ có đủ sữa cho con bú. Dung dị hơn, một số giếng hiện còn được cộng đồng tạo cảnh quan làm nơi hóng mát hoặc cho trẻ em bơi lội. Ví dụ như giếng làng Cựu xã Vân Từ, giếng chùa làng Phượng Vũ xã Phượng Dực (huyện Phú Xuyên); giếng làng Cống Xuyên xã Nghiêm Xuyên (huyện Thường Tín)…

Cách thức giữ gìn, bảo vệ giếng ở mỗi nơi, mỗi làng quê ít nhiều khác nhau song có một điều là ở đâu quá trình đô thị hóa chậm hoặc người dân có ý thức bảo vệ, giữ gìn nếp xưa thì các di tích được bảo tồn, phát huy giá trị, nhờ đó mà nhiều giếng làng vẫn tồn tại cùng thời gian./.

Giang Nam

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Thượng tướng Trần Quốc Tỏ điều hành hoạt động của Bộ Công an

Thượng tướng Trần Quốc Tỏ điều hành hoạt động của Bộ Công an

(LĐTĐ) Ngày 22/5, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã ký Quyết định số 439/QĐ-TTg về việc giao điều hành hoạt động của Bộ Công an. Theo đó, Thủ tướng giao Thượng tướng Trần Quốc Tỏ - Thứ trưởng Bộ Công an, điều hành hoạt động của Bộ Công an cho đến khi kiện toàn chức danh Bộ trưởng Bộ Công an.
Quốc hội phê chuẩn Ủy viên Hội đồng quốc phòng và an ninh với ông Trần Thanh Mẫn

Quốc hội phê chuẩn Ủy viên Hội đồng quốc phòng và an ninh với ông Trần Thanh Mẫn

(LĐTĐ) (LĐTĐ) Sáng 22/5, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội xem xét, phê chuẩn Ủy viên Hội đồng quốc phòng và an ninh với Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn.
Quốc hội miễn nhiệm chức vụ Bộ trưởng Bộ Công an

Quốc hội miễn nhiệm chức vụ Bộ trưởng Bộ Công an

(LĐTĐ) Sáng 22/5, với 465 đại biểu tham gia biểu quyết (bằng 95.48% tổng số đại biểu Quốc hội), trong đó cả 465 đại biểu tán thành, Quốc hội đã miễn nhiệm chức vụ Bộ trưởng Bộ Công an nhiệm kỳ 2021 - 2026 với Đại tướng Tô Lâm.
Hà Nội: Liên quân Cảnh sát giao thông xử lý triệt để vi phạm về nồng độ cồn

Hà Nội: Liên quân Cảnh sát giao thông xử lý triệt để vi phạm về nồng độ cồn

(LĐTĐ) Nhằm xử lý triệt để các vi phạm về trật tự an toàn giao thông, đặc biệt là vi phạm về nồng độ cồn, Phòng Cảnh sát giao thông - Công an thành phố Hà Nội, đã phối hợp với Công an quận Đống Đa triển khai lực lượng khép kín các khung giờ, khép kín địa bàn với tiêu chí không bỏ sót vi phạm, không có vùng cấm, không có ngoại lệ...
Tổ công tác 141 bắt giữ 2 đối tượng có hành vi tàng trữ trái phép chất ma túy

Tổ công tác 141 bắt giữ 2 đối tượng có hành vi tàng trữ trái phép chất ma túy

(LĐTĐ) Sáng 22/5, Phòng Cảnh sát giao thông - Công an thành phố Hà Nội, cho biết, tổ công tác Y9/141 đã liên tiếp phát hiện 2 vụ, bắt giữ 2 đối tượng có hành vi tàng trữ trái phép chất ma túy…
Chủ tịch nước Tô Lâm tuyên thệ, phát biểu nhậm chức

Chủ tịch nước Tô Lâm tuyên thệ, phát biểu nhậm chức

(LĐTĐ) Sáng nay (22/5), sau khi được Quốc hội bầu giữ chức Chủ tịch nước nhiệm kỳ 2021 - 2026, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tuyên thệ và phát biểu nhậm chức.
Quốc hội thông qua Nghị quyết bầu Chủ tịch nước với ông Tô Lâm

Quốc hội thông qua Nghị quyết bầu Chủ tịch nước với ông Tô Lâm

(LĐTĐ) Sáng 22/5, với 472/473 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, đạt tỷ lệ 96,92%, Quốc hội khóa XV đã thông qua Nghị quyết bầu Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam nhiệm kỳ 2021 - 2026 đối với ông Tô Lâm.

Tin khác

Sôi nổi cuộc thi "Đại sứ văn hóa đọc" quận Tây Hồ

Sôi nổi cuộc thi "Đại sứ văn hóa đọc" quận Tây Hồ

(LĐTĐ) Ngày 20/5, các trường tiểu học và trung học cơ sở (THCS) trên địa bàn quận Tây Hồ đồng loạt tổ chức Sơ khảo cuộc thi “Đại sứ văn hóa đọc”. Cuộc thi là một trong những hoạt động nằm trong chuỗi hoạt động của quận Tây Hồ chào mừng, kỷ niệm 70 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2024).
Khánh thành Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung tâm Thông tin Chỉ huy Công an TP. Hà Nội

Khánh thành Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung tâm Thông tin Chỉ huy Công an TP. Hà Nội

(LĐTĐ) Ngày 19/5, nhân kỷ niệm 60 năm Ngày Bác Hồ đến thăm, chúc Tết Công an thành phố Hà Nội và 134 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Công an Thành phố đã trang trọng tổ chức Lễ khánh thành công trình "Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh và bức Phù điêu Bác Hồ với Công an Thủ đô" tại trụ sở chính Công an Thành phố (số 87, phố Trần Hưng Đạo, quận Hoàn Kiếm); tổ chức Lễ khánh thành Trung tâm Thông tin Chỉ huy Công an Thành phố.
Quận Thanh Xuân liên hoan nghệ thuật quần chúng “Hà Nội - Niềm tin và hy vọng”

Quận Thanh Xuân liên hoan nghệ thuật quần chúng “Hà Nội - Niềm tin và hy vọng”

(LĐTĐ) Ủy ban nhân dân quận Thanh Xuân vừa tổ chức Chung khảo Liên hoan Nghệ thuật quần chúng “Hà Nội - Niềm tin và hy vọng”, kỷ niệm 70 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2024).
Hà Nội - Bắc Kinh kết nối, phát huy giá trị di sản

Hà Nội - Bắc Kinh kết nối, phát huy giá trị di sản

(LĐTĐ) Trong khuôn khổ hợp tác về lĩnh vực di sản văn hóa, Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Trung tâm Quản lý Công viên Bắc Kinh, Văn phòng Ban quản lý Cung điện Mùa hè tổ chức Lễ Khai mạc hoạt động nghiên cứu, trao đổi về bảo tồn và phát huy giá trị di sản giữa Hà Nội và Bắc Kinh, bao gồm: Triển lãm “Thăng Long - Hà Nội, Di sản kết nối và hội tụ” và Tọa đàm “Bắc Kinh - Hà Nội, kết nối phát huy giá trị di sản” tại Khu di sản thế giới Di Hòa Viên, Thủ đô Bắc Kinh, Trung Quốc.
Khai mạc "Ngày phụ nữ Thủ đô ứng dụng công nghệ đổi mới sáng tạo" năm 2024

Khai mạc "Ngày phụ nữ Thủ đô ứng dụng công nghệ đổi mới sáng tạo" năm 2024

(LĐTĐ) Tối 17/5, tại khu vực Hồ Văn, quần thể Di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hội Liên hiệp Phụ nữ (LHPN) thành phố Hà Nội tổ chức Lễ khai mạc “Ngày phụ nữ Thủ đô ứng dụng công nghệ đổi mới sáng tạo” năm 2024.
Hai học sinh xuất sắc Trường THPT Đông Đô vinh dự được kết nạp Đảng

Hai học sinh xuất sắc Trường THPT Đông Đô vinh dự được kết nạp Đảng

(LĐTĐ) Ngày 17/5, Đảng bộ Trường THPT Đông Đô tổ chức lễ kết nạp Đảng cho hai học sinh ưu tú của nhà trường.
Hà Nội thiết lập đề án xử lý ô nhiễm môi trường

Hà Nội thiết lập đề án xử lý ô nhiễm môi trường

(LĐTĐ) Ngày 17/5, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội làm việc với Thường trực Hội đồng nhân dân (HĐND), Ủy ban nhân dân (UBND), Ủy ban MTTQ Việt Nam Thành phố trước kỳ họp thứ bảy, Quốc hội khóa XV. Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND Thành phố Nguyễn Ngọc Tuấn, Phó Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố chủ trì hội nghị.
Hà Nội: Treo cờ Tổ quốc dịp kỷ niệm 134 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh

Hà Nội: Treo cờ Tổ quốc dịp kỷ niệm 134 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh

(LĐTĐ) Ủy ban nhân dân (UBND) thành phố Hà Nội đề nghị các cơ quan, đơn vị, bệnh viện, trường học và nhân dân trên địa bàn Thành phố treo cờ Tổ quốc từ ngày 18/5/2024 đến hết ngày 20/5/2024 kỷ niệm 134 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Bừng sắc phượng đỏ ngày hè

Bừng sắc phượng đỏ ngày hè

(LĐTĐ) Hà Nội mùa hè không chỉ có những cơn mưa mà còn nổi bật với màu đỏ rực của hoa phượng. Tại hồ Tây, những ngày này, hoa phượng nở sáng bừng cả một góc trời, nhiều bạn trẻ nô nức diện váy áo xúng xính chụp ảnh cùng hoa phượng.
Huyện Thanh Trì trao Huy hiệu Đảng nhân dịp 19/5

Huyện Thanh Trì trao Huy hiệu Đảng nhân dịp 19/5

(LĐTĐ) Vừa qua, Huyện ủy Thanh Trì đã tổ chức trao tặng Huy hiệu 60 năm, 55 năm, 50 năm, 45 năm và 40 năm tuổi đảng tới các đồng chí đảng viên nhân dịp sinh nhật Chủ tịch Hồ Chí Minh 19/5.
Xem thêm
Phiên bản di động