Giá trị lịch sử và văn hoá của tranh dân gian đồ thế Việt Nam

(LĐTĐ) Với suy nghĩ tranh dân gian Việt Nam vẫn có những khoảng trống lớn về việc nghiên cứu và nếu không kịp thời thực hiện thì có thể những dòng tranh ấy sẽ dần dần biến mất, Nhà nghiên cứu, sưu tầm Nguyễn Thị Thu Hòa đã bắt tay vào tìm hiểu tư liệu, khảo sát điền dã để cho ra đời những cuốn sách về tranh dân gian Huế và tranh đồ thế ở Việt Nam.
Luồng gió mới cho tranh dân gian Đông Hồ Trải nghiệm hình ảnh bản thân với tranh dân gian Hàng Trống Mang tranh dân gian vào đời sống hiện đại

Chiều 22/4, tại di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã diễn ra lễ ra mắt sách "Tranh dân gian Huế" và "Tranh dân gian đồ thế Việt Nam". Tác phẩm của Nhà nghiên cứu, sưu tầm Nguyễn Thị Thu Hòa, do Nhà xuất bản Thế giới và Bảo tàng Gốm sứ ấn hành.

Nhà nghiên cứu, sưu tầm Nguyễn Thị Thu Hòa hiện là Giám đốc Bảo tàng gốm sứ Hà Nội - một trong những bảo tàng gốm sứ tư nhân đầu tiên của Việt Nam. Khởi đầu với công việc sưu tầm gốm sứ, trong quá trình đi sưu tầm bà đã phát hiện ra có nhiều dòng tranh dân gian đặc sắc đang lưu lạc hoặc đã thất truyền.

Giá trị lịch sử và văn hoá của tranh dân gian đồ thế Việt Nam
Nhà nghiên cứu, sưu tầm Nguyễn Thị Thu Hòa chia sẻ về tranh dân gian đồ thế Việt Nam.

Từ đó, với mong muốn bảo tồn, giữ gìn và phát huy những di sản của ông cha ta để lại, bà đã cất công tìm hiểu tư liệu, khảo sát điền dã thực địa để thực hiện và hoàn thành nhiều công trình khoa học đặc sắc về tranh dân gian Việt Nam, trong đó một số công trình được in thành sách rất công phu, như: Dòng tranh dân gian Đông Hồ, Dòng tranh dân gian Kim Hoàng, Dòng tranh dân gian Hàng Trống, Tranh dân gian Huế…

Tại sự kiện cũng diễn ra Tọa đàm "Tranh dân gian đồ thế Việt Nam - giá trị lịch sử văn hóa", thảo luận về những giá trị lịch sử văn hóa của tranh dân gian đồ thế Việt Nam, và phương hướng bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân gian.

Theo Nhà nghiên cứu, sưu tầm Nguyễn Thị Thu Hòa, riêng tranh dân gian đồ thế có không gian sống riêng của nó, đó là trong các nghi lễ tín ngưỡng, tôn giáo. Vì thế, như dòng tranh làng Sình, Huế khi nghiên cứu thì phải tham gia rất nhiều nghi lễ theo vòng đời con người: Đầy tháng, đầy năm, trưởng thành…

Chính vì thế, quyển sách tranh dân gian đồ thế mất công nhất trong tất cả các dòng tranh với hơn 1000 ảnh minh họa, ảnh tranh để khắc họa tôn giáo, tín ngưỡng, phong tục thể hiện qua cách sử dụng tranh. Ngoài ra, tranh đồ thế cũng là một dòng tranh đặc thù, tương đối nhạy cảm trong bối cảnh xã hội đang lên án việc sử dụng hàng mã gây ô nhiễm môi trường, lãng phí, hỏa hoạn…

Nhà nghiên cứu, sưu tầm Nguyễn Thị Thu Hoà chia sẻ, việc làm quen với các tăng ni, pháp sư, thanh đồng, thầy cúng là tương đối vất vả, khó khăn trong thời gian đầu. Được sự giúp đỡ của những nhà nghiên cứu, nghệ nhân tranh đồ thế, ở mọi vùng miền của đất nước thì những đúc kết của bà đã được cô đọng lại trong quyển sách: "Tranh dân gian đồ thế Việt Nam".

"Tranh dân gian đồ thế Việt Nam có lẽ là dòng tranh xuất hiện sớm nhất trong các dòng tranh dân gian Việt Nam vì nó là dòng tranh phục vụ cho tôn giáo, tín ngưỡng của người Việt Nam", Nhà nghiên cứu, sưu tầm Nguyễn Thị Thu Hòa cho hay.

Bên cạnh nhu cầu tồn tại về các khía cạnh vật chất, con người còn có nhu cầu về tinh thần, cần được có cảm giác an toàn. Con người còn tồn tại thì còn tôn giáo, tín ngưỡng. Nếu như tranh dân gian kính hiện nay chỉ phổ biến ở Nam Bộ, tranh Hàng Trống, Đông Hồ phổ biến ở Bắc Bộ thì tranh dân gian đồ thế của người Kinh Việt Nam hiện diện ở mọi nơi, hiện diện vào các lễ nghi vòng đời của con người (trừ đám cưới), hiện diện ở ngày rằm, mồng một…

Mặt khác, có thể khẳng định một trong những thành tố cấu thành nên văn hóa Việt Nam là tôn giáo, tín ngưỡng, phong tục. Tranh dân gian đồ thế Việt Nam lại là một thành tố trong tôn giáo, tín ngưỡng, phong tục đó. Chính vì thế, gìn giữ, bảo tồn được tranh dân gian đồ thế Việt Nam cũng là gìn giữ và bảo tồn được văn hóa Việt Nam.

Thực tế cho thấy, hiện nay, chỉ còn không quá 10 gia đình trên khắp Việt Nam là còn theo đuổi với nghề làm tranh đồ thế và càng ngày sẽ càng thu hẹp quy mô sản xuất với sự cạnh tranh từ tranh in công nghiệp về giá thành và mẫu mã. Duy nhất nghệ nhân Kì Hữu Phước, tranh làng Sình, Huế được đãi ngộ của Nhà nước, nhưng cũng không nhiều.

Vậy nên, theo Nhà nghiên cứu, sưu tầm Nguyễn Thị Thu Hòa, cần có sự chung tay của các cơ quan quản lý văn hóa để nghệ nhân có thể duy trì nghề nghiệp của mình bằng việc mở ra các bảo tàng tranh, trợ cấp nghệ nhân, cấp vốn để nghiên cứu, cải tiến mẫu mã để tranh dân gian đồ thế có sức cạnh tranh trên thị trường.

Dòng tranh dân gian đồ thế Việt Nam chủ yếu là tranh in khắc từ mộc bản, số lượng và kiểu tranh khá dồi dào và phong phú. Có loại tranh chỉ toàn mảng. Có loại tranh chỉ toàn nét. Có loại kết hợp cả nét lẫn mảng.

Nhà nghiên cứu, sưu tầm Nguyễn Thị Thu Hòa cho biết: "Đừng tưởng chỉ mảng in màu đen sì thì xấu. Những tranh đồ thế gia súc, gia cầm, thủy cầm như lợn, trâu, bò, ngựa, voi, gà… hay cá đôi khi có tạo mảng đầy gợi cảm. Điển hình là tranh đồ thế Lợn độc của Kim Hoàng: Chỉ căn cứ vào mảng đen gốc thì đầy thiếu sót, nhưng khi in trên nền màu, đỏ, cam hay hồng điều và phối hợp vẽ thêm nét đen trắng thì tờ tranh sinh động và đẹp hồn hậu đến bất ngờ".

Một số những vị thần có đầu là người, thân là cá, rắn cũng thể hiện sự chuyển biến trong nếp nghĩ của nhân dân ta từ xưa, nhân cách hóa các loài động vật, trong quá trình biến chuyển đến những hình ảnh là các vị thần có thân thể như con người. Mỗi một nghệ nhân tranh đồ thế dân gian Việt Nam cũng là một kho tàng về những phong tục tập quán, lễ nghi có còn và mất.

Với những giá trị đó, tranh đồ thế Việt Nam hoàn toàn có thể sử dụng để trang trí các sản phẩm ứng dụng trong đời sống đương đại, như tranh làng Sình, Huế đã được nhiều cửa hàng bán các sản phẩm của Huế trang trí trên các vỏ bọc quà, sách, đèn, lịch cho năm mới. Hy vọng với sự ra đời của quyển sách này có thể có nhiều tư liệu hơn nữa cho những họa sĩ, nhà thiết kế để có thể ứng dụng rộng rãi hơn nữa, để tranh dân gian đồ thế có một diện mạo mới để tồn tại và phát triển.

Phương Bùi

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Sôi nổi Ngày hội Văn hóa phụ nữ quận Tây Hồ

Sôi nổi Ngày hội Văn hóa phụ nữ quận Tây Hồ

(LĐTĐ) Chiều 4/3, Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) quận Tây Hồ phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ quận tổ chức Ngày hội Văn hóa phụ nữ quận Tây Hồ. Đây là sự kiện trong chùm hoạt động chào mừng kỷ niệm 114 năm Ngày Quốc tế Phụ nữ (8/3) và 1984 năm khởi nghĩa Hai Bà Trưng.
Nữ cán bộ Công đoàn Thủ đô hưởng ứng “Tuần lễ Áo dài”

Nữ cán bộ Công đoàn Thủ đô hưởng ứng “Tuần lễ Áo dài”

(LĐTĐ) Thực hiện chỉ đạo của Tổng Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) Việt Nam, LĐLĐ thành phố Hà Nội đã phát động toàn thể nữ cán bộ, đoàn viên, công nhân, viên chức, lao động (CNVCLĐ) tích cực hưởng ứng “Tuần lễ Áo dài” năm 2024 nhằm khẳng định và tôn vinh vị thế, giá trị của áo dài truyền thống đối với đời sống xã hội bằng các hoạt động thiết thực.
Sinh hoạt Câu lạc bộ Nữ công quận Hoàn Kiếm quý I/2024

Sinh hoạt Câu lạc bộ Nữ công quận Hoàn Kiếm quý I/2024

(LĐTĐ) Nhân kỷ niệm 114 năm Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3 và 1984 năm khởi nghĩa Hai Bà Trưng, vừa qua, Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) quận Hoàn Kiếm đã tổ chức cho hơn 120 cán bộ nữ công, cán bộ Công đoàn cơ sở tham quan, giao lưu, thực tế. Đây cũng là dịp LĐLĐ quận sơ kết công tác nữ công và tổ chức sinh hoạt Câu lạc bộ Nữ công quý I/2024.
Phụ nữ Thanh Trì lan tỏa nét đẹp thanh lịch qua Hội thi “Duyên dáng áo dài”

Phụ nữ Thanh Trì lan tỏa nét đẹp thanh lịch qua Hội thi “Duyên dáng áo dài”

(LĐTĐ) Sáng 4/3, Hội Liên hiệp Phụ nữ (LHPN) huyện Thanh Trì tổ chức Hội thi “Duyên dáng áo dài” với sự tham gia biểu diễn của hơn 300 cán bộ, hội viên phụ nữ đến từ hội phụ nữ 16 xã, thị trấn và cơ sở; trao giải “Nét đẹp áo dài” qua ảnh năm 2024.
Chuẩn y đồng chí Nguyễn Khánh Bình làm Phó Bí thư Huyện ủy Thanh Oai

Chuẩn y đồng chí Nguyễn Khánh Bình làm Phó Bí thư Huyện ủy Thanh Oai

(LĐTĐ) Ngày 4/3, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội Nguyễn Thị Tuyến đã chủ trì Lễ công bố và trao Quyết định của Ban Thường vụ Thành ủy về công tác cán bộ tại Huyện ủy Thanh Oai.
Học sinh học chương trình nào sẽ thi tốt nghiệp theo chương trình đó

Học sinh học chương trình nào sẽ thi tốt nghiệp theo chương trình đó

(LĐTĐ) Những học sinh chưa đỗ kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông (THPT) năm 2024 và những năm trước đó sẽ được tổ chức thi tốt nghiệp theo đúng nội dung chương trình giáo dục phổ thông đã được học.
2 tháng, hơn 23 ngàn người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài

2 tháng, hơn 23 ngàn người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài

(LĐTĐ) Cục Quản lý lao động ngoài nước, thuộc Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐTBXH) vừa có thông tin về tình hình đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài trong tháng 2 và 2 tháng đầu năm 2024.

Tin khác

Phụ nữ Thanh Trì lan tỏa nét đẹp thanh lịch qua Hội thi “Duyên dáng áo dài”

Phụ nữ Thanh Trì lan tỏa nét đẹp thanh lịch qua Hội thi “Duyên dáng áo dài”

(LĐTĐ) Sáng 4/3, Hội Liên hiệp Phụ nữ (LHPN) huyện Thanh Trì tổ chức Hội thi “Duyên dáng áo dài” với sự tham gia biểu diễn của hơn 300 cán bộ, hội viên phụ nữ đến từ hội phụ nữ 16 xã, thị trấn và cơ sở; trao giải “Nét đẹp áo dài” qua ảnh năm 2024.
Oản Việt chạm tới trái tim bạn bè quốc tế

Oản Việt chạm tới trái tim bạn bè quốc tế

(LĐTĐ) Tại không gian trưng bày văn hóa, sản phẩm sáng tạo khu vực phố đi bộ Trần Nhân Tông (Hà Nội), nhiều du khách nước ngoài chen nhau “check-in” tại gian hàng của Trung tâm Nghiên cứu và Ứng dụng Tâm lý - Giáo dục Ngọc Ân bởi sự hấp dẫn của gian hàng và cũng bởi câu chuyện lạ sau những “biểu tượng” bằng oản nghệ thuật đặc sắc này.
Hà Nội ghi nhận nhiều nét mới trong công tác tổ chức lễ hội đầu năm

Hà Nội ghi nhận nhiều nét mới trong công tác tổ chức lễ hội đầu năm

(LĐTĐ) Theo thống kê, thành phố Hà Nội hiện có 1.661 lễ hội, trong đó có 1.051 lễ hội được thông báo tổ chức trong năm 2024. Năm nay, việc tổ chức lễ hội đã có nhiều nét mới đáng ghi nhận, tạo không khí phấn khởi, yên tâm cho du khách khi đi lễ đầu năm.
Đặc sắc Lễ hội làng Yên Mỹ

Đặc sắc Lễ hội làng Yên Mỹ

(LĐTĐ) Sáng nay (1/3), tức ngày 21 tháng Giêng, tại xã Yên Mỹ, huyện Thanh Trì (Hà Nội) diễn ra Lễ hội truyền thống xã Yên Mỹ Xuân Giáp Thìn 2024. Lễ hội được tổ chức trong 2 ngày (21 và 22 tháng Giêng) tại cụm di tích Đình Yên Mỹ, Đền Nhà Bà và Chùa Yên Mỹ.
Nghệ An: Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới đạt nhiều kết quả

Nghệ An: Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới đạt nhiều kết quả

(LĐTĐ) Thời gian qua, tỉnh Nghệ An đã tích cực thực hiện các mục tiêu, chỉ tiêu về bình đẳng giới giai đoạn 2021-2025 và đạt nhiều kết quả rõ nét.
Sắp diễn ra Lễ hội Việt - Nhật lần thứ 9

Sắp diễn ra Lễ hội Việt - Nhật lần thứ 9

(LĐTĐ) Lễ hội Việt - Nhật lần thứ 9 có chủ đề "Cùng nắm chặt tay nhau - Từ giờ về sau” sẽ diễn ra từ ngày 9 - 10/3 tại Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) với nhiều hoạt động giao lưu văn hóa nghệ thuật đặc sắc của 2 nước.
Phát động Cuộc thi Ảnh nghệ thuật Việt Nam năm 2024

Phát động Cuộc thi Ảnh nghệ thuật Việt Nam năm 2024

(LĐTĐ) Ngày 29/2, Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã phát động Cuộc thi và Triển lãm Ảnh nghệ thuật Việt Nam năm 2024. Đây là hoạt động được tổ chức định kỳ 2 năm 1 lần.
Kết phim "Chúng ta của 8 năm sau", Nguyệt và sếp Giang có hạnh phúc viên mãn?

Kết phim "Chúng ta của 8 năm sau", Nguyệt và sếp Giang có hạnh phúc viên mãn?

(LĐTĐ) Trong những diễn biến mới nhất của bộ phim "Chúng ta của 8 năm sau", câu chuyện giữa Nguyệt và sếp Giang đang khiến khán giả trông ngóng một cái kết đẹp. Liệu rằng, sau bao lần tìm mọi phương án để chinh phục của sếp Giang và sự né tránh của Nguyệt, thì đôi lứa có thực sự tìm thấy hạnh phúc bên nhau?
Mùa bàng thay lá

Mùa bàng thay lá

(LĐTĐ) Những con phố trong ngày ra Giêng đang thay lớp áo mới trên từng cây bàng. Mới ngày nào cây phủ đầy sắc đỏ, nay kết thúc đời lá. Rồi cái nắng vừa đủ ấm của xuân đến đã ươm những nách chồi non, thắp lên giữa nền trời xanh mây trắng.
Phát động cuộc thi ảnh chào mừng 70 năm Ngày Giải phóng Thủ đô

Phát động cuộc thi ảnh chào mừng 70 năm Ngày Giải phóng Thủ đô

(LĐTĐ) Chào mừng kỷ niệm 70 năm ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2024), Thành phố tổ chức cuộc thi Ảnh nghệ thuật Hà Nội mở rộng có chủ đề “Thủ đô Hà Nội - Vị thế mới - Tầm vóc mới”.
Xem thêm
Phiên bản di động