Giá trị lịch sử và văn hoá của tranh dân gian đồ thế Việt Nam

(LĐTĐ) Với suy nghĩ tranh dân gian Việt Nam vẫn có những khoảng trống lớn về việc nghiên cứu và nếu không kịp thời thực hiện thì có thể những dòng tranh ấy sẽ dần dần biến mất, Nhà nghiên cứu, sưu tầm Nguyễn Thị Thu Hòa đã bắt tay vào tìm hiểu tư liệu, khảo sát điền dã để cho ra đời những cuốn sách về tranh dân gian Huế và tranh đồ thế ở Việt Nam.
Luồng gió mới cho tranh dân gian Đông Hồ Trải nghiệm hình ảnh bản thân với tranh dân gian Hàng Trống Mang tranh dân gian vào đời sống hiện đại

Chiều 22/4, tại di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã diễn ra lễ ra mắt sách "Tranh dân gian Huế" và "Tranh dân gian đồ thế Việt Nam". Tác phẩm của Nhà nghiên cứu, sưu tầm Nguyễn Thị Thu Hòa, do Nhà xuất bản Thế giới và Bảo tàng Gốm sứ ấn hành.

Nhà nghiên cứu, sưu tầm Nguyễn Thị Thu Hòa hiện là Giám đốc Bảo tàng gốm sứ Hà Nội - một trong những bảo tàng gốm sứ tư nhân đầu tiên của Việt Nam. Khởi đầu với công việc sưu tầm gốm sứ, trong quá trình đi sưu tầm bà đã phát hiện ra có nhiều dòng tranh dân gian đặc sắc đang lưu lạc hoặc đã thất truyền.

Giá trị lịch sử và văn hoá của tranh dân gian đồ thế Việt Nam
Nhà nghiên cứu, sưu tầm Nguyễn Thị Thu Hòa chia sẻ về tranh dân gian đồ thế Việt Nam.

Từ đó, với mong muốn bảo tồn, giữ gìn và phát huy những di sản của ông cha ta để lại, bà đã cất công tìm hiểu tư liệu, khảo sát điền dã thực địa để thực hiện và hoàn thành nhiều công trình khoa học đặc sắc về tranh dân gian Việt Nam, trong đó một số công trình được in thành sách rất công phu, như: Dòng tranh dân gian Đông Hồ, Dòng tranh dân gian Kim Hoàng, Dòng tranh dân gian Hàng Trống, Tranh dân gian Huế…

Tại sự kiện cũng diễn ra Tọa đàm "Tranh dân gian đồ thế Việt Nam - giá trị lịch sử văn hóa", thảo luận về những giá trị lịch sử văn hóa của tranh dân gian đồ thế Việt Nam, và phương hướng bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân gian.

Theo Nhà nghiên cứu, sưu tầm Nguyễn Thị Thu Hòa, riêng tranh dân gian đồ thế có không gian sống riêng của nó, đó là trong các nghi lễ tín ngưỡng, tôn giáo. Vì thế, như dòng tranh làng Sình, Huế khi nghiên cứu thì phải tham gia rất nhiều nghi lễ theo vòng đời con người: Đầy tháng, đầy năm, trưởng thành…

Chính vì thế, quyển sách tranh dân gian đồ thế mất công nhất trong tất cả các dòng tranh với hơn 1000 ảnh minh họa, ảnh tranh để khắc họa tôn giáo, tín ngưỡng, phong tục thể hiện qua cách sử dụng tranh. Ngoài ra, tranh đồ thế cũng là một dòng tranh đặc thù, tương đối nhạy cảm trong bối cảnh xã hội đang lên án việc sử dụng hàng mã gây ô nhiễm môi trường, lãng phí, hỏa hoạn…

Nhà nghiên cứu, sưu tầm Nguyễn Thị Thu Hoà chia sẻ, việc làm quen với các tăng ni, pháp sư, thanh đồng, thầy cúng là tương đối vất vả, khó khăn trong thời gian đầu. Được sự giúp đỡ của những nhà nghiên cứu, nghệ nhân tranh đồ thế, ở mọi vùng miền của đất nước thì những đúc kết của bà đã được cô đọng lại trong quyển sách: "Tranh dân gian đồ thế Việt Nam".

"Tranh dân gian đồ thế Việt Nam có lẽ là dòng tranh xuất hiện sớm nhất trong các dòng tranh dân gian Việt Nam vì nó là dòng tranh phục vụ cho tôn giáo, tín ngưỡng của người Việt Nam", Nhà nghiên cứu, sưu tầm Nguyễn Thị Thu Hòa cho hay.

Bên cạnh nhu cầu tồn tại về các khía cạnh vật chất, con người còn có nhu cầu về tinh thần, cần được có cảm giác an toàn. Con người còn tồn tại thì còn tôn giáo, tín ngưỡng. Nếu như tranh dân gian kính hiện nay chỉ phổ biến ở Nam Bộ, tranh Hàng Trống, Đông Hồ phổ biến ở Bắc Bộ thì tranh dân gian đồ thế của người Kinh Việt Nam hiện diện ở mọi nơi, hiện diện vào các lễ nghi vòng đời của con người (trừ đám cưới), hiện diện ở ngày rằm, mồng một…

Mặt khác, có thể khẳng định một trong những thành tố cấu thành nên văn hóa Việt Nam là tôn giáo, tín ngưỡng, phong tục. Tranh dân gian đồ thế Việt Nam lại là một thành tố trong tôn giáo, tín ngưỡng, phong tục đó. Chính vì thế, gìn giữ, bảo tồn được tranh dân gian đồ thế Việt Nam cũng là gìn giữ và bảo tồn được văn hóa Việt Nam.

Thực tế cho thấy, hiện nay, chỉ còn không quá 10 gia đình trên khắp Việt Nam là còn theo đuổi với nghề làm tranh đồ thế và càng ngày sẽ càng thu hẹp quy mô sản xuất với sự cạnh tranh từ tranh in công nghiệp về giá thành và mẫu mã. Duy nhất nghệ nhân Kì Hữu Phước, tranh làng Sình, Huế được đãi ngộ của Nhà nước, nhưng cũng không nhiều.

Vậy nên, theo Nhà nghiên cứu, sưu tầm Nguyễn Thị Thu Hòa, cần có sự chung tay của các cơ quan quản lý văn hóa để nghệ nhân có thể duy trì nghề nghiệp của mình bằng việc mở ra các bảo tàng tranh, trợ cấp nghệ nhân, cấp vốn để nghiên cứu, cải tiến mẫu mã để tranh dân gian đồ thế có sức cạnh tranh trên thị trường.

Dòng tranh dân gian đồ thế Việt Nam chủ yếu là tranh in khắc từ mộc bản, số lượng và kiểu tranh khá dồi dào và phong phú. Có loại tranh chỉ toàn mảng. Có loại tranh chỉ toàn nét. Có loại kết hợp cả nét lẫn mảng.

Nhà nghiên cứu, sưu tầm Nguyễn Thị Thu Hòa cho biết: "Đừng tưởng chỉ mảng in màu đen sì thì xấu. Những tranh đồ thế gia súc, gia cầm, thủy cầm như lợn, trâu, bò, ngựa, voi, gà… hay cá đôi khi có tạo mảng đầy gợi cảm. Điển hình là tranh đồ thế Lợn độc của Kim Hoàng: Chỉ căn cứ vào mảng đen gốc thì đầy thiếu sót, nhưng khi in trên nền màu, đỏ, cam hay hồng điều và phối hợp vẽ thêm nét đen trắng thì tờ tranh sinh động và đẹp hồn hậu đến bất ngờ".

Một số những vị thần có đầu là người, thân là cá, rắn cũng thể hiện sự chuyển biến trong nếp nghĩ của nhân dân ta từ xưa, nhân cách hóa các loài động vật, trong quá trình biến chuyển đến những hình ảnh là các vị thần có thân thể như con người. Mỗi một nghệ nhân tranh đồ thế dân gian Việt Nam cũng là một kho tàng về những phong tục tập quán, lễ nghi có còn và mất.

Với những giá trị đó, tranh đồ thế Việt Nam hoàn toàn có thể sử dụng để trang trí các sản phẩm ứng dụng trong đời sống đương đại, như tranh làng Sình, Huế đã được nhiều cửa hàng bán các sản phẩm của Huế trang trí trên các vỏ bọc quà, sách, đèn, lịch cho năm mới. Hy vọng với sự ra đời của quyển sách này có thể có nhiều tư liệu hơn nữa cho những họa sĩ, nhà thiết kế để có thể ứng dụng rộng rãi hơn nữa, để tranh dân gian đồ thế có một diện mạo mới để tồn tại và phát triển.

Phương Bùi

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Công ty TNHH Sumitomo Nacco Forklift Việt Nam: Nỗ lực chăm lo cho người lao động

Công ty TNHH Sumitomo Nacco Forklift Việt Nam: Nỗ lực chăm lo cho người lao động

(LĐTĐ) Thành lập từ năm 2009, Công ty Trách nhiệm hữu hạn (TNHH) Sumitomo Nacco Forklift Việt Nam luôn tạo điều kiện cho Công đoàn cơ sở hoạt động và phối ...
Hải Phòng: Tổng kiểm tra, rà soát hoạt động dịch vụ kinh doanh karaoke

Hải Phòng: Tổng kiểm tra, rà soát hoạt động dịch vụ kinh doanh karaoke

(LĐTĐ) UBND thành phố Hải Phòng vừa yêu cầu Thủ trưởng các Sở, ban, ngành, đoàn thể, Chủ tịch UBND các quận, huyện, người đứng đầu các cơ quan, đơn vị ...
Giải thưởng Lớn Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội năm 2022 vinh danh đạo diễn Trần Văn Thủy

Giải thưởng Lớn Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội năm 2022 vinh danh đạo diễn Trần Văn Thủy

(LĐTĐ) Ngày 6/10, Ban Tổ chức Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội của báo Thể thao và Văn hóa (Thông tấn xã Việt Nam) chính thức ...
Khởi tố nhóm đối tượng cho vay nặng lãi dưới hình thức "bốc bát họ"

Khởi tố nhóm đối tượng cho vay nặng lãi dưới hình thức "bốc bát họ"

(LĐTĐ) Theo Cơ quan điều tra, khi khách vay "bát họ" 10 triệu đồng, thực tế khách chỉ được cầm về 8 triệu đồng, 2 triệu đồng bị Ngọc Anh và ...
Trao giải Cuộc thi và Triển lãm ảnh nghệ thuật Việt Nam 2022

Trao giải Cuộc thi và Triển lãm ảnh nghệ thuật Việt Nam 2022

(LĐTĐ) Chiều ngày 6/10, Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã tổ chức khai mạc, trao giải thưởng "Cuộc thi và ...
Hà Nội: Trao 500 suất quà cho bệnh nhân ung thư có hoàn cảnh khó khăn

Hà Nội: Trao 500 suất quà cho bệnh nhân ung thư có hoàn cảnh khó khăn

(LĐTĐ) Chiều 6/10, Hội Chữ thập đỏ quận Thanh Xuân phối hợp cùng Công ty TNHH Lock&Lock Hà Nội đã trao 500 suất quà, trị giá hơn 370 triệu đồng cho ...
Từ ngày 6 -10/10: Diễn ra Lễ hội trái cây thành phố Hà Nội năm 2022

Từ ngày 6 -10/10: Diễn ra Lễ hội trái cây thành phố Hà Nội năm 2022

(LĐTĐ) Chào mừng kỷ niệm 68 năm ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2022); đồng thời, nhằm hỗ trợ kết nối tiêu thụ sản phẩm trái cây, nông sản vùng ...

Tin khác

Trao giải Cuộc thi và Triển lãm ảnh nghệ thuật Việt Nam 2022

Trao giải Cuộc thi và Triển lãm ảnh nghệ thuật Việt Nam 2022

(LĐTĐ) Chiều ngày 6/10, Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã tổ chức khai mạc, trao giải thưởng "Cuộc thi và Triển lãm ảnh nghệ thuật Việt Nam 2022".
Tổng duyệt Lễ khai mạc Đại hội Thể dục thể thao Thủ đô lần thứ X năm 2021-2022

Tổng duyệt Lễ khai mạc Đại hội Thể dục thể thao Thủ đô lần thứ X năm 2021-2022

(LĐTĐ) Thông qua Đại hội Thể dục thể thao Thủ đô lần thứ X năm 2021-2022, Hà Nội khẳng định quyết tâm tập trung nâng cao nguồn lực trong đào tạo vận động viên thể thao thành tích cao, vững vàng vị trí đứng đầu cả nước.
“Hoàng Việt nhất thống dư địa chí” đạt Giải A Giải thưởng Sách quốc gia lần thứ năm

“Hoàng Việt nhất thống dư địa chí” đạt Giải A Giải thưởng Sách quốc gia lần thứ năm

(LĐTĐ) Tối 3/10 tại Nhà hát Đài Tiếng nói Việt Nam, Bộ Thông tin và Truyền thông, Hội Xuất bản Việt Nam đã tổ chức lễ trao giải thưởng Sách quốc gia lần thứ 5. Năm nay Giải thưởng Sách trao cho 26 cuốn, bộ sách, trong đó có 1 Giải A, 9 giải B và 16 giải C. Giải A trao cho bộ sách “Hoàng Việt nhất thống dư địa chí” (tác giả: Lê Quang Định; Dịch giả: Phan Đăng. Nhà xuất bản Thế giới liên kết Công ty Cổ phần Thái Hà).
Ngày hội văn hóa Việt - Lào: Trường Sơn chung dãy - Uống nước cùng nguồn

Ngày hội văn hóa Việt - Lào: Trường Sơn chung dãy - Uống nước cùng nguồn

Điện Biên - Đêm 1.10, tại TP Điện Biên Phủ đã diễn ra Lễ khai mạc Ngày hội văn hóa Việt Nam - Lào do Bộ VHTTDL phối hợp với UBND tỉnh Điện Biên tổ chức. Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã gửi lẵng hoa chúc mừng.
Giải Báo chí về phát triển văn hóa và xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh: Ngày càng khẳng định được vị thế

Giải Báo chí về phát triển văn hóa và xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh: Ngày càng khẳng định được vị thế

(LĐTĐ) Sau 5 năm, Giải Báo chí về phát triển văn hóa và xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh do Ban Tuyên giáo Thành ủy tham mưu tổ chức ngày càng khẳng định được vị thế, giúp các cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên và nhân dân nhận thức rõ tầm quan trọng của văn hóa đối với sự phát triển toàn diện, bền vững của Thủ đô và đất nước.
Gặp mặt nghệ nhân có nhiều đóng góp trong bảo tồn văn hóa dân tộc thiểu số phía Bắc năm 2022

Gặp mặt nghệ nhân có nhiều đóng góp trong bảo tồn văn hóa dân tộc thiểu số phía Bắc năm 2022

(LĐTĐ) Dự kiến trong 2 ngày 18-19/11, Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch sẽ tổ chức Hội nghị gặp mặt nghệ nhân và những người có nhiều đóng góp trong công tác bảo tồn, phát huy văn hóa các dân tộc thiểu số khu vực phía Bắc, năm 2022.
Tổ chức Cuộc thi Ảnh nghệ thuật “Hà Nội - Khát vọng phát triển”

Tổ chức Cuộc thi Ảnh nghệ thuật “Hà Nội - Khát vọng phát triển”

(LĐTĐ) Thiết thực chào mừng kỷ niệm 68 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2022), kỷ niệm 50 năm Chiến thắng “Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không” (18/12/1972 - 18/12/2022), Sở Văn hóa và Thể thao tổ chức Cuộc thi Ảnh nghệ thuật “Hà Nội - Khát vọng phát triển”.
Nhớ thương làn khói bếp

Nhớ thương làn khói bếp

(LĐTĐ) Mỗi buổi chiều loang thấm màu mây xám trên nền trời. Ký ức xa xăm từ làn khói bếp bảng lảng lại hiện về uốn lượn trong trí nhớ. Có phải những buổi chiều ngày xưa ấm áp lắm không? Sao khói bếp nhà ai cũng bay lên, bất kể mùa đông hay mùa hè, mùa xuân hay mùa thu. Nhất định khi mặt trời lặn phía đằng Tây, khói bếp nhà nhà lại bay.
Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc Dao

Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc Dao

(LĐTĐ) Từ ngày 6 - 8/10 tại thành phố Thái Nguyên sẽ diễn ra Ngày hội Văn hóa dân tộc Dao toàn quốc lần thứ II năm 2022 với chủ đề "Bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Dao. Bình đẳng, đoàn kết, hội nhập và phát triển".
Tạo cơ chế để ngành xuất bản thực hiện tốt sứ mệnh lưu giữ, truyền bá tri thức

Tạo cơ chế để ngành xuất bản thực hiện tốt sứ mệnh lưu giữ, truyền bá tri thức

(LĐTĐ) Sáng 28/9, tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Thông tin và Truyền thông, Hội Xuất bản Việt Nam, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật phối hợp tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Xuất bản Việt Nam - 70 năm xây dựng và phát triển”.
Xem thêm
Phiên bản di động