Để kho tàng ca dao mãi trường tồn

(LĐTĐ) Mỗi một quốc gia, dân tộc đều có những nét đặc trưng riêng về bản sắc và nền văn hoá của mình. Đối với nước ta trải qua quá trình hơn một nghìn năm dựng nước và giữ nước, tục ngữ, ca dao đã góp phần tạo nên bản sắc văn hóa mãi mãi trường tồn.
Hình ảnh con lợn trong ca dao, tục ngữ Con gà trong ca dao ẩm thực

Ca dao, hay còn gọi là phong dao, là một thuật ngữ được dùng với nhiều nghĩa rộng hẹp khác nhau. Theo nghĩa gốc thì ca là bài hát có khúc điệu, dao là bài hát không có khúc điệu. Ca dao là danh từ ghép chỉ toàn bộ những bài hát lưu hành phổ biến trong dân gian có hoặc không có khúc điệu. Với nghĩa này, ca dao là thơ dân gian truyền thống, được truyền miệng dưới dạng những câu hát không theo một điệu nhất định, thường phổ biến theo thể thơ lục bát cho dễ nhớ, dễ thuộc hoặc là những lời đối đáp với kết cấu ngắn gọn, cùng những đại từ nhân xưng như “mình – ta”, “anh – em”.

Để kho tàng ca dao mãi trường tồn
Hát ru đã đi vào giấc ngủ của bao nhiêu thế hệ người Việt. (Ảnh minh họa)

Bên cạnh đó, ca dao đã vận dụng rất thành công trong việc sử dụng ngôn ngữ dân tộc. Đó là thứ ngôn ngữ rất giản dị, đẹp đẽ và trong sáng để diễn tả được tâm hồn đa dạng phong phú của con người. Trong ca dao đã có sự kết hợp giữa ngôn ngữ nghệ thuật với ngôn ngữ của đời sống và lời ăn tiếng nói hằng ngày: “Lá này là lá xoan đào/ Tương tư gọi nó thế nào hở em”.

Kho tàng ca dao dân ca Việt Nam xuất hiện từ lâu đời, được phân thành những loại ca dao khác nhau, ca dao ru con, ca dao về tình yêu, ca dao về tình cảm gia đình, ca dao than thân, ca dao trào phúng…,và gìn giữ lưu truyền theo thời gian.

Cũng như các thể loại khác của văn học dân gian, ca dao dân ca ra đời từ chính những hoạt động thực tiễn của đời sống con người, và cũng chính vì vậy, đến với ca dao, ta thường bắt gặp những nét sinh hoạt, những cảnh vật quen thuộc trong đời sống hàng ngày của nhân dân lao động. Đó là cảnh làm ăn vất vả, cực nhọc: “Cày đồng đang buổi ban trưa/ Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày/ Ai ơi bưng bát cơm đầy/ Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần”, là những sinh hoạt, hội hè mang đậm bản sắc dân gian,… Qua đó, người đọc sẽ có dịp cảm nhận được lối sống, lối nghĩ và những phẩm chất quý báu của con người Việt Nam.

Bên cạnh đó, ca dao còn chất chứa những bài học sâu sắc về cuộc sống, về các mối quan hệ xã hội. Đó không chỉ là bài học về tình yêu gia đình, lòng biết ơn đối với bậc sinh thành: “Công Cha như núi Thái Sơn/ Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra/ Một lòng thờ Mẹ kính Cha/ Cho tròn chữ hiếu mới là đạo Con” mà còn là bài học về lòng yêu nước, tình cảm giữa người với người: “Nhiễu điều phủ lấy giá gương/ Người trong một nước phải thương nhau cùng”. Ca dao dạy ta lòng kiên trì, nhẫn nại, khắc phục khó khăn: “Chớ than phận khó ai ơi/ Còn da lông mọc còn trồi nảy cây”, dạy con người về đức tính khiêm tốn, nhẫn nại: “Tới đây lạ xứ quê người/ Trăm bề nhẫn nhịn đừng cười tôi quê”…Tất cả những bài học đó, những tư tưởng tình cảm đó, trong cuộc sống hôm nay vẫn luôn là những bài học sâu sắc, đáng giá. Điều đó chứng tỏ vai trò cũng như tầm quan trọng của sự tồn tại của ca dao dân ca trong lời ăn tiếng nói, trong công việc giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức, lối sống hằng ngày. Có thể nói, ca dao dân ca góp phần quan trọng vào việc hoàn thiện nhân cách con người, rèn luyện, bồi đắp những tư tưởng đẹp, tình cảm đẹp.

Chất trí tuệ, giàu tư tưởng tình cảm trong ca dao dân ca là những nguồn nhựa sống bổ sung cho văn hóa dân gian thêm phong phú và đậm đà bản sắc. Nhiều câu ca dao là những câu nói về quan hệ giữa anh em, bạn bè. Từ thực tế cuộc sống, những câu hát dân gian, những câu nói chân thành, chất phác thể hiện những cái hay, tinh tuý trong ứng xử giao tiếp được kết tinh, chắt lọc từ cuộc sống hằng ngày. Ca dao, dân ca được sáng tạo bởi quần chúng nhân dân lao động, gần gũi với tập quán sinh hoạt của con người. Trong những câu hát dân ca, ca dao, con người luôn có hoài bão vươn tới cái hay, cái đẹp, cái thanh tao của cuộc sống. Lối hát giao duyên và các bài hát vui chơi trong đời sống thể hiện tinh thần lạc quan, yêu đời, tình yêu đôi lứa thật lãng mạn: “Hỡi cô cắt cỏ bên sông/ Có muốn ăn nhãn thì lồng sang đây/ Sang đây anh nắm cổ tay/ Anh hỏi câu này có lấy anh không?”. Bằng lối chơi chữ, miêu tả dí dỏm, nhân cách hoá, những câu nói tượng trưng cho lời tỏ tình thật mộc mạc, chân tình của người nông dân Việt Nam.

Ca dao, dân ca Việt Nam là kho tàng văn hóa, tri thức dân gian, phản ánh những phong tục, tập quán, tâm tư nguyện vọng của con người Việt Nam, tạo thành một hệ thống hình ảnh thiên nhiên, con người và lao động cùng hoà quyện vào nhau, tạo nên cuộc sống, thiên nhiên và con người Việt Nam.

Ngày nay, người ta lưu giữ kho tàng văn hóa độc đáo ấy không chỉ qua những bài học trong sách mà còn qua những hoạt động diễn xướng truyền thống, dưới các hình thức trình diễn hiện đại, trong các hội thi hát dân ca địa phương và toàn quốc. Ca dao đã đi vào tâm hồn của con người một cách tự nhiên và là một sản phẩm tinh thần vô giá, bởi vậy cần phải giữ gìn và phát huy vai trò cũng như giá trị của ca dao trong thời đại mới./.

Phương Linh

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

"Mái ấm Công đoàn" giúp cô giáo Bùi Thị Hoa thoát cảnh ngập, lụt

"Mái ấm Công đoàn" giúp cô giáo Bùi Thị Hoa thoát cảnh ngập, lụt

(LĐTĐ) "Tôi rất xúc động và xin cảm ơn sự quan tâm, giúp đỡ của các cấp Công đoàn Thủ đô, nhà trường và đồng nghiệp. Mái ấm này tiếp thêm ...
Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc thăm Rạng Đông - doanh nghiệp tiêu biểu do doanh nhân cao tuổi quản lý

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc thăm Rạng Đông - doanh nghiệp tiêu biểu do doanh nhân cao tuổi quản lý

(LĐTĐ) Chiều 27/10, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc đã đến thăm và làm việc với Công ty cổ phần Bóng đèn Phích nước Rạng Đông ...
Thắng nhọc nhằn Đài Bắc Trung Hoa, U23 Việt Nam để lại nhiều nỗi lo

Thắng nhọc nhằn Đài Bắc Trung Hoa, U23 Việt Nam để lại nhiều nỗi lo

(LĐTĐ) Dù được đánh giá cao hơn rất nhiều so với đối thủ, nhưng U23 Việt Nam đã có một trận đấu rất vất vả trong việc xuyên phá "xe bus ...
Mô hình thành phố thông minh của Viettel được công nhận hiệu quả và sáng tạo nhất thế giới

Mô hình thành phố thông minh của Viettel được công nhận hiệu quả và sáng tạo nhất thế giới

(LĐTĐ) Giải thưởng thành phố thông minh (The Smart Cities Award) là hạng mục nhằm tìm kiếm một giải pháp hoạt động hiệu quả và sáng tạo, đem lại lợi ích ...
Chính phủ ban hành Nghị định hướng dẫn 4 nhóm giải pháp miễn, giảm thuế hỗ trợ doanh nghiệp, người dân

Chính phủ ban hành Nghị định hướng dẫn 4 nhóm giải pháp miễn, giảm thuế hỗ trợ doanh nghiệp, người dân

(LĐTĐ) Ngày 27/10, Chính phủ đã ban hành Nghị định 92/2021/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành Nghị quyết số 406/NQ-UBTVQH15 ban hành một số giải pháp nhằm hỗ trợ doanh ...
Trao "Mái ấm Công đoàn" cho chị Lê Thị Hương

Trao "Mái ấm Công đoàn" cho chị Lê Thị Hương

(LĐTĐ) Chiều 27/10, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) thành phố Hà Nội Lê Đình Hùng trực tiếp đi trao "Mái ấm Công đoàn" cho chị Lê Thị Hương ...
Vượt đại ngàn đưa “ống nghe” về bản cứu người

Vượt đại ngàn đưa “ống nghe” về bản cứu người

(LĐTĐ) Bác sĩ Và Bá Tủa là người con của dân tộc Mông, ở xã biên giới Nhôn Mai, huyện Tương Dương, tỉnh Nghệ An. Sinh ra trên bản Huồi Cọ ...

Tin khác

Sẵn sàng triển khai công tác bảo đảm y tế ứng phó với thiên tai trong bối cảnh dịch bệnh

Sẵn sàng triển khai công tác bảo đảm y tế ứng phó với thiên tai trong bối cảnh dịch bệnh

(LĐTĐ) Mới đây, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Trường Sơn đã kí công điện 1705/CĐ-BYT về việc triển khai công tác y tế ứng phó với áp thấp nhiệt đới và mưa lũ khu vực Trung Bộ, Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.
Hà Nội thêm 28 ca nhiễm Covid-19 tại 10 quận, huyện

Hà Nội thêm 28 ca nhiễm Covid-19 tại 10 quận, huyện

(LĐTĐ) Theo thông tin từ Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật Hà Nội, từ 18h ngày 26/10 đến 18h ngày 27/10, Hà Nội ghi nhận 28 ca nhiễm Covid-19, trong đó cộng đồng (10), khu cách ly (17), khu phong tỏa (1).
Huyện Thanh Trì tiếp nhận và trao tặng 30 máy tính cùng 100 suất học bổng cho sinh khó khăn

Huyện Thanh Trì tiếp nhận và trao tặng 30 máy tính cùng 100 suất học bổng cho sinh khó khăn

(LĐTĐ) Sáng nay (27/10), huyện Thanh Trì cùng đại diện Ngân hàng công nghiệp Hàn Quốc chi nhánh Hà Nội và đại diện tổ chức Global Friends tại Việt Nam đã tổ chức trao tặng 100 suất học bổng và 30 máy tính cho các em học sinh có hoàn cảnh khó khăn.
Phát huy truyền thống tương thân tương ái từ "Bếp ăn Chữ thập đỏ"

Phát huy truyền thống tương thân tương ái từ "Bếp ăn Chữ thập đỏ"

(LĐTĐ) Từ năm 2015 đến nay, Hội Chữ thập đỏ huyện Thanh Trì đã duy trì bếp ăn từ thiện phát miễn phí cho bệnh nhân nghèo đang điều trị tại các Bệnh viện K2 - xã Tam Hiệp, K3 - xã Tân Triều và bệnh nhân đang chạy thận tại Bệnh viên Nông nghiệp huyện.
Ngày đầu tiên tiêm vắc-xin Covid-19 cho trẻ em ở thành phố Hồ Chí Minh

Ngày đầu tiên tiêm vắc-xin Covid-19 cho trẻ em ở thành phố Hồ Chí Minh

(LĐTĐ) Thành phố Hồ Chí Minh đã bắt đầu tiêm vắc-xin Covid-19 cho học sinh ở huyện Củ Chi, đây cũng là những học sinh đầu tiên của cả nước được tiêm vắc-xin ngừa Covid-19.
Huyện Mê Linh phát hiện 3 ca mắc Covid-19 cộng đồng

Huyện Mê Linh phát hiện 3 ca mắc Covid-19 cộng đồng

(LĐTĐ) Sáng 27/10, Trưởng phòng Y tế huyện Mê Linh Nguyễn Thành Khang thông tin, trên địa bàn thôn Bạch Trữ, xã Tiến Thắng (huyện Mê Linh) có 3 ca mắc Covid-19 cộng đồng. Các trường hợp F0 này có lịch trình phức tạp, tiếp xúc với nhiều người.
Thi trực tuyến: Nỗ lực thực hiện kiểm tra, đánh giá đúng năng lực học sinh

Thi trực tuyến: Nỗ lực thực hiện kiểm tra, đánh giá đúng năng lực học sinh

Do ảnh hưởng của dịch COVID-19, nhiều địa phương buộc phải sử dụng hình thức trực tuyến để tổ chức kiểm tra, đánh giá học sinh giữa học kỳ 1 năm học 2021-2022. Bên cạnh việc đảm bảo đường truyền, thách thức mới với các trường là đảm bảo nghiêm túc, công bằng và đánh giá đúng năng lực học sinh.
Kể lại hành trình đi tìm hòa bình của dân tộc và Thủ đô qua "Bản giao hưởng hòa bình"

Kể lại hành trình đi tìm hòa bình của dân tộc và Thủ đô qua "Bản giao hưởng hòa bình"

(LĐTĐ) “Bản giao hưởng hòa bình” - chương trình nghệ thuật thường niên của Đài Phát thanh và Truyền hình Hà Nội sẽ được phát sóng trực tiếp vào 20h ngày 30/10 trên các kênh Truyền hình Hà Nội 1, 2.
Điều chỉnh giám sát, cách ly y tế đối với người đến/về Hà Nội từ các địa phương khác

Điều chỉnh giám sát, cách ly y tế đối với người đến/về Hà Nội từ các địa phương khác

(LĐTĐ) Sở Y tế Hà Nội vừa ban hành văn bản số 17403/SYT-NVY về việc hướng dẫn tạm thời thực hiện các biện pháp y tế đối với người đến/về Hà Nội từ các địa phương khác.
Thành phố Hồ Chí Minh dự kiến khởi động tiêm vắc xin Covid-19 cho trẻ em vào 27/10

Thành phố Hồ Chí Minh dự kiến khởi động tiêm vắc xin Covid-19 cho trẻ em vào 27/10

(LĐTĐ) Sau khi tập huấn vào ngày 26/10, thành phố Hồ Chí Minh dự kiến sẽ triển khai tiêm vắc xin Covid-19 cho trẻ em ở Quận 1 và Củ Chi vào ngày 27/10, trong vòng 7 ngày.
Xem thêm
Phiên bản di động