Để kho tàng ca dao mãi trường tồn

(LĐTĐ) Mỗi một quốc gia, dân tộc đều có những nét đặc trưng riêng về bản sắc và nền văn hoá của mình. Đối với nước ta trải qua quá trình hơn một nghìn năm dựng nước và giữ nước, tục ngữ, ca dao đã góp phần tạo nên bản sắc văn hóa mãi mãi trường tồn.
Hình ảnh con lợn trong ca dao, tục ngữ Con gà trong ca dao ẩm thực

Ca dao, hay còn gọi là phong dao, là một thuật ngữ được dùng với nhiều nghĩa rộng hẹp khác nhau. Theo nghĩa gốc thì ca là bài hát có khúc điệu, dao là bài hát không có khúc điệu. Ca dao là danh từ ghép chỉ toàn bộ những bài hát lưu hành phổ biến trong dân gian có hoặc không có khúc điệu. Với nghĩa này, ca dao là thơ dân gian truyền thống, được truyền miệng dưới dạng những câu hát không theo một điệu nhất định, thường phổ biến theo thể thơ lục bát cho dễ nhớ, dễ thuộc hoặc là những lời đối đáp với kết cấu ngắn gọn, cùng những đại từ nhân xưng như “mình – ta”, “anh – em”.

Để kho tàng ca dao mãi trường tồn
Hát ru đã đi vào giấc ngủ của bao nhiêu thế hệ người Việt. (Ảnh minh họa)

Bên cạnh đó, ca dao đã vận dụng rất thành công trong việc sử dụng ngôn ngữ dân tộc. Đó là thứ ngôn ngữ rất giản dị, đẹp đẽ và trong sáng để diễn tả được tâm hồn đa dạng phong phú của con người. Trong ca dao đã có sự kết hợp giữa ngôn ngữ nghệ thuật với ngôn ngữ của đời sống và lời ăn tiếng nói hằng ngày: “Lá này là lá xoan đào/ Tương tư gọi nó thế nào hở em”.

Kho tàng ca dao dân ca Việt Nam xuất hiện từ lâu đời, được phân thành những loại ca dao khác nhau, ca dao ru con, ca dao về tình yêu, ca dao về tình cảm gia đình, ca dao than thân, ca dao trào phúng…,và gìn giữ lưu truyền theo thời gian.

Cũng như các thể loại khác của văn học dân gian, ca dao dân ca ra đời từ chính những hoạt động thực tiễn của đời sống con người, và cũng chính vì vậy, đến với ca dao, ta thường bắt gặp những nét sinh hoạt, những cảnh vật quen thuộc trong đời sống hàng ngày của nhân dân lao động. Đó là cảnh làm ăn vất vả, cực nhọc: “Cày đồng đang buổi ban trưa/ Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày/ Ai ơi bưng bát cơm đầy/ Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần”, là những sinh hoạt, hội hè mang đậm bản sắc dân gian,… Qua đó, người đọc sẽ có dịp cảm nhận được lối sống, lối nghĩ và những phẩm chất quý báu của con người Việt Nam.

Bên cạnh đó, ca dao còn chất chứa những bài học sâu sắc về cuộc sống, về các mối quan hệ xã hội. Đó không chỉ là bài học về tình yêu gia đình, lòng biết ơn đối với bậc sinh thành: “Công Cha như núi Thái Sơn/ Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra/ Một lòng thờ Mẹ kính Cha/ Cho tròn chữ hiếu mới là đạo Con” mà còn là bài học về lòng yêu nước, tình cảm giữa người với người: “Nhiễu điều phủ lấy giá gương/ Người trong một nước phải thương nhau cùng”. Ca dao dạy ta lòng kiên trì, nhẫn nại, khắc phục khó khăn: “Chớ than phận khó ai ơi/ Còn da lông mọc còn trồi nảy cây”, dạy con người về đức tính khiêm tốn, nhẫn nại: “Tới đây lạ xứ quê người/ Trăm bề nhẫn nhịn đừng cười tôi quê”…Tất cả những bài học đó, những tư tưởng tình cảm đó, trong cuộc sống hôm nay vẫn luôn là những bài học sâu sắc, đáng giá. Điều đó chứng tỏ vai trò cũng như tầm quan trọng của sự tồn tại của ca dao dân ca trong lời ăn tiếng nói, trong công việc giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức, lối sống hằng ngày. Có thể nói, ca dao dân ca góp phần quan trọng vào việc hoàn thiện nhân cách con người, rèn luyện, bồi đắp những tư tưởng đẹp, tình cảm đẹp.

Chất trí tuệ, giàu tư tưởng tình cảm trong ca dao dân ca là những nguồn nhựa sống bổ sung cho văn hóa dân gian thêm phong phú và đậm đà bản sắc. Nhiều câu ca dao là những câu nói về quan hệ giữa anh em, bạn bè. Từ thực tế cuộc sống, những câu hát dân gian, những câu nói chân thành, chất phác thể hiện những cái hay, tinh tuý trong ứng xử giao tiếp được kết tinh, chắt lọc từ cuộc sống hằng ngày. Ca dao, dân ca được sáng tạo bởi quần chúng nhân dân lao động, gần gũi với tập quán sinh hoạt của con người. Trong những câu hát dân ca, ca dao, con người luôn có hoài bão vươn tới cái hay, cái đẹp, cái thanh tao của cuộc sống. Lối hát giao duyên và các bài hát vui chơi trong đời sống thể hiện tinh thần lạc quan, yêu đời, tình yêu đôi lứa thật lãng mạn: “Hỡi cô cắt cỏ bên sông/ Có muốn ăn nhãn thì lồng sang đây/ Sang đây anh nắm cổ tay/ Anh hỏi câu này có lấy anh không?”. Bằng lối chơi chữ, miêu tả dí dỏm, nhân cách hoá, những câu nói tượng trưng cho lời tỏ tình thật mộc mạc, chân tình của người nông dân Việt Nam.

Ca dao, dân ca Việt Nam là kho tàng văn hóa, tri thức dân gian, phản ánh những phong tục, tập quán, tâm tư nguyện vọng của con người Việt Nam, tạo thành một hệ thống hình ảnh thiên nhiên, con người và lao động cùng hoà quyện vào nhau, tạo nên cuộc sống, thiên nhiên và con người Việt Nam.

Ngày nay, người ta lưu giữ kho tàng văn hóa độc đáo ấy không chỉ qua những bài học trong sách mà còn qua những hoạt động diễn xướng truyền thống, dưới các hình thức trình diễn hiện đại, trong các hội thi hát dân ca địa phương và toàn quốc. Ca dao đã đi vào tâm hồn của con người một cách tự nhiên và là một sản phẩm tinh thần vô giá, bởi vậy cần phải giữ gìn và phát huy vai trò cũng như giá trị của ca dao trong thời đại mới./.

Phương Linh

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Israel: 5 công dân Mỹ bị thương trong vụ nổ súng tại Jerusalem

Israel: 5 công dân Mỹ bị thương trong vụ nổ súng tại Jerusalem

ĐSQ Mỹ tại Israel xác nhận vụ tấn công bằng súng nhằm vào một xe buýt ở thành cổ Jerusalem vào sáng 14/8 đã khiến 7 người bị thương, trong ...
Cẩn trọng “sập bẫy” học phí đại học, phụ huynh, thí sinh trở thành nạn nhân

Cẩn trọng “sập bẫy” học phí đại học, phụ huynh, thí sinh trở thành nạn nhân

Chọn trường xét tuyển đại học 2022, thí sinh cần rất thận trọng khi tìm hiểu thông tin về học phí bởi có nhiều “chiêu thức” để qua mắt khiến ...
Thủ tướng Chính phủ yêu cầu hoàn thiện Đề án xử lý dự án Đạm Hà Bắc

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu hoàn thiện Đề án xử lý dự án Đạm Hà Bắc

(LĐTĐ) Mới đây, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã đi kiểm tra, khảo sát thực địa và làm việc với lãnh đạo các bộ, ngành, cơ quan liên quan ...
Đưa quan hệ hợp tác hữu nghị giữa Công đoàn hai Thủ đô Hà Nội và Viêng Chăn đi vào chiều sâu, thực chất

Đưa quan hệ hợp tác hữu nghị giữa Công đoàn hai Thủ đô Hà Nội và Viêng Chăn đi vào chiều sâu, thực chất

(LĐTĐ) Chiều 14/8, tại trụ sở Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) thành phố Hà Nội đã diễn ra buổi hội đàm và ký biên bản ghi nhớ quan hệ hợp tác ...
Giữ gìn lâu dài, bảo vệ tuyệt đối an toàn thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhiệm vụ chính trị đặc biệt

Giữ gìn lâu dài, bảo vệ tuyệt đối an toàn thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhiệm vụ chính trị đặc biệt

(LĐTĐ) Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính khẳng định, giữ gìn lâu dài, bảo vệ tuyệt đối an toàn thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh và phát huy ý ...
Hà Nội: Hỗ trợ tiền thuê nhà cho người lao động đầy đủ, kịp thời

Hà Nội: Hỗ trợ tiền thuê nhà cho người lao động đầy đủ, kịp thời

(LĐTĐ) Triển khai thực hiện Quyết định số 08/2022/QĐ-TTg ngày 28/3/2022 của Thủ tướng Chính phủ về việc hỗ trợ tiền thuê nhà cho người lao động, Ủy ban nhân dân ...
Chậm chi hỗ trợ tiền thuê nhà cho người lao động

Chậm chi hỗ trợ tiền thuê nhà cho người lao động

(LĐTĐ) Mặc dù hiện nay Trung ương đã chuyển tiền về cho tỉnh nhưng do các cơ quan chức năng của tỉnh Bình Dương đang phải hoàn thành các thủ tục ...

Tin khác

Cẩn trọng “sập bẫy” học phí đại học, phụ huynh, thí sinh trở thành nạn nhân

Cẩn trọng “sập bẫy” học phí đại học, phụ huynh, thí sinh trở thành nạn nhân

Chọn trường xét tuyển đại học 2022, thí sinh cần rất thận trọng khi tìm hiểu thông tin về học phí bởi có nhiều “chiêu thức” để qua mắt khiến phụ huynh học sinh dễ dàng trở thành nạn nhân của “bẫy” học phí và phải nai lưng kiếm tiền nộp.
Năm học 2022-2023: Đoàn kết, đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng

Năm học 2022-2023: Đoàn kết, đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng

(LĐTĐ) Trên cơ sở những kết quả đã đạt được và khắc phục tồn tại, hạn chế trong năm học 2021-2022, ngành Giáo dục xác định chủ đề năm học 2022-2023 là “đoàn kết, nỗ lực vượt khó khăn, đổi mới sáng tạo, củng cố, nâng cao chất lượng các hoạt động giáo dục và đào tạo”.
4/4 học sinh Việt Nam giành Huy chương tại Olympic Tin học quốc tế năm 2022

4/4 học sinh Việt Nam giành Huy chương tại Olympic Tin học quốc tế năm 2022

(LĐTĐ) Thông tin từ Cục Quản lý chất lượng (Bộ Giáo dục và Đào tạo), 4/4 học sinh Việt Nam tham dự Olympic Tin học quốc tế lần thứ 34 năm 2022 đều giành Huy chương với 1 Huy chương Vàng và 3 Huy chương Bạc.
Hà Nội: Lớp 1 tựu trường sớm nhất từ ngày 22/8

Hà Nội: Lớp 1 tựu trường sớm nhất từ ngày 22/8

(LĐTĐ) Theo Khung kế hoạch thời gian năm học 2022-2023 đối với giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên trên địa bàn thành phố Hà Nội, ngày tựu trường sớm nhất vào ngày 29/8/2022 (riêng đối với lớp 1, tựu trường sớm nhất từ ngày 22/8/2022).
TP.HCM: Số trẻ nhập viện vì mắc Covid-19 có dấu hiệu tăng trở lại

TP.HCM: Số trẻ nhập viện vì mắc Covid-19 có dấu hiệu tăng trở lại

(LĐTĐ) Theo Sở Y tế thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM), hiện nay các bệnh viện Nhi của Thành phố đang điều trị 13 trẻ mắc Covid-19 có triệu chứng, tất cả trường hợp này đều chưa được tiêm vắc xin Covid-19.
Bài 2: Cần có những giải pháp căn cơ

Bài 2: Cần có những giải pháp căn cơ

(LĐTĐ) Như báo Lao động Thủ đô đã phản ánh về tình hình sạt lở tại tỉnh Hà Tĩnh đang có chiều hướng ngày càng phức tạp khiến người dân lo lắng. Song hiện tại địa phương vẫn đang loay hoay về phương án chống sạt lở. Trong đó, nguyên nhân chính là nguồn vốn còn hạn chế và tình trạng khai thác cát trái phép vẫn tái diễn...
Du lịch sôi động, khách sạn vẫn thiếu hụt nhân lực

Du lịch sôi động, khách sạn vẫn thiếu hụt nhân lực

Ngành du lịch, khách sạn trong nước vẫn chưa thể giải bài toán “đau đầu” do thiếu hụt nguồn nhân lực nghiêm trọng sau dịch COVID-19. Nhiều doanh nghiệp (DN) cho rằng, tình trạng thiếu nhân sự đang tăng cao ở thời điểm cuối tuần, dịp nghỉ lễ, kỳ nghỉ hè ở các điểm du lịch mặc dù không khí vẫn đang diễn ra rất sôi động.
Phát huy vai trò của phụ nữ trong công tác phòng, chống ma túy

Phát huy vai trò của phụ nữ trong công tác phòng, chống ma túy

(LĐTĐ) Thời gian qua, Hội Liên hiệp Phụ nữ quận Tây Hồ đã chủ động phối hợp với các cơ quan liên quan đẩy mạnh công tác tuyên truyền, xây dựng các câu lạc bộ, mô hình phòng, chống tội phạm và tệ nạn ma túy, góp phần bảo đảm an ninh trật tự tại các khu dân cư trên địa bàn.
Đợt phim kỷ niệm 77 năm Ngày cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2/9

Đợt phim kỷ niệm 77 năm Ngày cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2/9

(LĐTĐ) Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa ban hành quyết định tổ chức Đợt phim “Kỷ niệm 77 năm Ngày Cách mạng tháng Tám thành công (19/8/1945 - 19/8/2022) và Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (02/9/1945 - 02/9/2022)”.
Những “mảng sáng” trong năm học 2021-2022

Những “mảng sáng” trong năm học 2021-2022

(LĐTĐ) Năm học 2021-2022 diễn ra trong bối cảnh dịch Covid-19 bùng phát trở lại và diễn biến phức tạp. Ngành Giáo dục đã linh hoạt ứng phó, kiên trì mục tiêu chất lượng, hoàn thành mục tiêu “kép” vừa phòng, chống dịch Covid-19, vừa hoàn thành nhiệm vụ năm học, đáp ứng yêu cầu đổi mới và bảo đảm chất lượng giáo dục, đào tạo.
Xem thêm
Phiên bản di động