Blockchain: Bài toán hạ tầng số và cuộc đua giữ chân nhân tài

Blockchain không còn là khái niệm xa lạ trong các chiến lược phát triển công nghệ của nhiều quốc gia. Tại Việt Nam, công nghệ blockchain được xác định là một trong những công nghệ chiến lược quốc gia, gắn với mục tiêu làm chủ hạ tầng số và phát triển các mô hình kinh tế mới dựa trên dữ liệu. Việc xây dựng hệ thống blockchain quốc gia không chỉ mang ý nghĩa về mặt kỹ thuật, mà còn đóng vai trò tạo lập một “lớp dữ liệu tin cậy”, từ đó hình thành các lớp tài chính số, tài sản số và các mô hình kinh tế số có khả năng mở rộng.

Theo các chuyên gia, điểm cốt lõi của blockchain nằm ở khả năng minh bạch, phi tập trung và bất biến dữ liệu. Khi được triển khai ở quy mô quốc gia, nền tảng blockchain sẽ trở thành hạ tầng quan trọng để quản lý dữ liệu, xác thực giao dịch, truy xuất nguồn gốc và bảo đảm niềm tin trong môi trường số. Đây cũng là điều kiện tiên quyết để Việt Nam có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị số toàn cầu.

Tuy nhiên, bên cạnh những kỳ vọng lớn, thực tế triển khai blockchain vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những vấn đề nổi bật là bài toán nhân sự. Công nghệ blockchain đòi hỏi đội ngũ kỹ sư, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp có trình độ cao, trong khi nguồn nhân lực này lại đang phân tán, thậm chí chảy ra nước ngoài để tìm kiếm môi trường làm việc và cơ hội phát triển tốt hơn. Việc thu hút nhân tài quay trở về, cũng như tạo điều kiện để họ gắn bó lâu dài với hệ sinh thái trong nước, trở thành yếu tố then chốt quyết định sự thành công của chiến lược blockchain quốc gia.

Công nghệ blockchain đòi hỏi đội ngũ kỹ sư, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp có trình độ cao. (Ảnh minh hoạ: BT)

Tại Diễn đàn Quản trị Doanh nghiệp Việt Nam 2025, vấn đề này đã được đặt ra một cách thẳng thắn. Chia sẻ từ góc nhìn của người trong cuộc, ông Lê Thanh, nhà đồng sáng lập Ninety Eight, cho rằng nguồn nhân lực blockchain của Việt Nam có chất lượng không hề thua kém các quốc gia phát triển, nhưng vẫn cần thêm niềm tin và cơ chế phù hợp để phát huy hết tiềm năng.

Theo ông Lê Thanh, xét về năng lực chuyên môn, người Việt đã và đang đóng góp rất lớn cho ngành blockchain toàn cầu. Trong quá trình làm việc và tiếp xúc với các công ty hàng đầu thế giới suốt nhiều năm, ông nhận thấy hầu như không có doanh nghiệp lớn nào trong lĩnh vực blockchain thiếu vắng sự tham gia của người Việt. Từ các “ông lớn” như Binance, Coinbase cho đến những dự án nền tảng lõi như Ethereum, dấu ấn của các kỹ sư, nhà nghiên cứu Việt Nam xuất hiện ở nhiều khâu quan trọng, từ học thuật đến phát triển sản phẩm.

Bên cạnh đó, lợi thế về địa lý và khả năng tiếp cận tri thức toàn cầu cũng mở ra nhiều cơ hội cho Việt Nam. Nhiều chuyên gia blockchain là người Việt được đào tạo và làm việc tại Mỹ, châu Âu, sau đó tham gia vào các dự án công nghệ tiên tiến. Khi các chính sách mới của Nhà nước, đặc biệt là những định hướng liên quan đến tài sản số và blockchain được ban hành, không ít người đã chủ động tìm hiểu cơ hội quay về để đóng góp cho hệ sinh thái trong nước.

Tuy nhiên, theo ông Lê Thanh, rào cản lớn trong nhiều năm qua nằm ở hành lang pháp lý và mức độ hỗ trợ chính sách. Dù Việt Nam có nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực blockchain, nhưng việc thiếu khung pháp lý rõ ràng khiến các doanh nghiệp gặp khó khăn khi mở rộng quy mô, tiếp cận vốn và triển khai sản phẩm. So với các quốc gia đi trước, đây là một bất lợi đáng kể.

Điểm tích cực là hiện nay, khi Nhà nước thể hiện rõ quan điểm ủng hộ tài sản số và công nghệ blockchain, cơ hội đang mở ra cho cả doanh nghiệp trong nước lẫn đội ngũ nhân lực trẻ. Theo ông Lê Thanh, sự thay đổi này không chỉ mang ý nghĩa về mặt chính sách, mà còn tạo ra niềm tin - yếu tố mà cộng đồng blockchain Việt Nam còn thiếu trong giai đoạn đầu phát triển.

“Niềm tin và tinh thần dám nghĩ dám làm đến cùng là điều quan trọng nhất. Khi tôi bắt đầu theo đuổi lĩnh vực blockchain, rất ít người tin đây sẽ là một ngành công nghiệp của tương lai. Việc ngày hôm nay được Nhà nước ghi nhận và đồng hành là sự công nhận rất lớn, không chỉ với cá nhân tôi mà với cả cộng đồng làm nghề”, ông Lê Thanh chia sẻ.

Ở góc độ công nghệ, ông cho rằng khoảng cách giữa Việt Nam và các quốc gia phát triển như Mỹ không quá xa. Blockchain là lĩnh vực không đòi hỏi đầu tư hạ tầng vật lý quá lớn như nhiều ngành công nghiệp truyền thống khác, nhờ đặc tính phi tập trung và chia sẻ nguồn lực. Trong khi đó, nền giáo dục Việt Nam có thế mạnh về toán học và khoa học cơ bản - những yếu tố then chốt để đào tạo nhân lực blockchain chất lượng cao.

Nhìn về dài hạn, các chuyên gia cho rằng để blockchain thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới, Việt Nam cần song song triển khai nhiều giải pháp: hoàn thiện khung pháp lý, xây dựng hạ tầng blockchain quốc gia, phát triển thị trường tài sản số minh bạch và quan trọng nhất là tạo môi trường đủ hấp dẫn để nhân tài yên tâm cống hiến. Khi những yếu tố này hội tụ, blockchain không chỉ là công nghệ, mà sẽ trở thành nền tảng cho một hệ sinh thái kinh tế số năng động, có khả năng cạnh tranh khu vực và toàn cầu.

Bảo Thoa