5 Dự luật mở đường cho Việt Nam trong kỷ nguyên số

Ngay sau khi hợp nhất từ ngày 1/3/2025, Bộ Khoa học và Công nghệ đã bắt tay xây dựng hệ thống pháp lý mới cho lĩnh vực, với mục tiêu dẫn dắt sự phát triển của khoa học công nghệ. Đến tháng 6/2025, Bộ đã trình Quốc hội xem xét, thông qua 5 luật có tính nền tảng, gồm: Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo; Luật Công nghiệp công nghệ số; Luật Năng lượng nguyên tử (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.

Hiện Bộ tiếp tục chủ trì soạn thảo thêm 5 dự luật khác, gồm: Luật Chuyển đổi số; Luật Công nghệ cao (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ; và Luật Trí tuệ nhân tạo. Các dự luật này được kỳ vọng sẽ được thông qua vào cuối năm 2025, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý thúc đẩy phát triển toàn diện lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng trình bày Tờ trình dự án Luật Chuyển giao công nghệ.

Luật Chuyển đổi số

Dự thảo Luật Chuyển đổi số xác định việc quản lý, điều hành trên môi trường số là mặc định, còn quản lý trên giấy chỉ là ngoại lệ. Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm mọi công dân, không phân biệt độ tuổi, giới tính, trình độ hay điều kiện địa lý, đều có cơ hội tiếp cận và sử dụng dịch vụ công trực tuyến.

Dự luật yêu cầu hệ thống dịch vụ công trực tuyến phải tuân thủ chuẩn mực quốc tế, có giao diện thân thiện, đa ngôn ngữ, có hỗ trợ người khuyết tật và người ở vùng khó khăn. Việc thiết kế dịch vụ được định hướng theo “sự kiện cuộc sống” của người dân và vòng đời doanh nghiệp, giúp giảm thủ tục, tiết kiệm thời gian, chi phí.

Người dân, doanh nghiệp chỉ cung cấp thông tin một lần, quy trình xử lý được liên thông, liền mạch, không phụ thuộc địa giới hành chính. Luật cũng khẳng định chuyển đổi số là “đột phá hàng đầu”, lấy người dân làm trung tâm, quản lý dựa trên dữ liệu để “không ai bị bỏ lại phía sau”.

Luật Công nghệ cao (sửa đổi)

Sau gần 20 năm thực thi, Luật Công nghệ cao được sửa đổi nhằm tạo đột phá trong tự chủ công nghệ, phát triển ngành công nghiệp chiến lược, nâng cao hiệu quả các khu công nghệ cao và khuyến khích doanh nghiệp “Make in VietNam”.

Dự thảo xác định công nghệ không chỉ là lĩnh vực ưu đãi đầu tư mà còn là trụ cột bảo đảm an ninh kinh tế, quốc phòng và chủ quyền quốc gia. Các khái niệm “công nghệ chiến lược”, “công nghiệp chiến lược” được bổ sung, hướng tới tập trung phát triển các công nghệ lõi như AI, bán dẫn, sinh học, vật liệu mới.

Chính sách ưu đãi được thiết kế minh bạch, hiệu quả hơn, mở rộng đối tượng thụ hưởng. Dự thảo cũng chia công nghệ cao thành ba lớp: công nghệ lõi (phải tự làm chủ), công nghệ chiến lược (bảo đảm tự chủ) và công nghệ cao (phục vụ phát triển).

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ

Lần sửa đổi này hướng tới mục tiêu biến kết quả nghiên cứu, sáng chế của người Việt thành tài sản có thể giao dịch, đưa Việt Nam tiến tới nền kinh tế mà tài sản trí tuệ chiếm tỷ trọng lớn.

Dự luật cho phép quyền sở hữu trí tuệ được định giá, mua bán, đưa vào làm tài sản doanh nghiệp. Đây là bước chuyển từ “bảo vệ quyền” sang “tài sản hóa, thương mại hóa và thị trường hóa” kết quả nghiên cứu. Nhà nước sẽ hỗ trợ xác lập, định giá, quản lý và khai thác quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời ưu tiên mua lại quyền sở hữu các sản phẩm quan trọng liên quan đến an ninh, kinh tế - xã hội.

Chính phủ cũng khuyến khích hình thành thị trường sở hữu trí tuệ minh bạch, khuyến khích doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và đầu tư vào tài sản trí tuệ như một nguồn lực chiến lược.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ

Dự luật Chuyển giao công nghệ (sửa đổi) nhằm thúc đẩy hoạt động chuyển giao hiệu quả, cập nhật xu hướng quốc tế. Các thủ tục hành chính được rút gọn; danh mục công nghệ mới, công nghệ chiến lược được bổ sung; ưu đãi tăng dần theo ba mức độ chuyển giao: ứng dụng - làm chủ - nghiên cứu - phát triển.

(Ảnh minh họa).

Đặc biệt, dự thảo bổ sung quy định về tổ chức trung gian chuyển giao công nghệ, mô hình phổ biến ở nhiều nước nhưng còn thiếu tại Việt Nam. Các tổ chức này giúp doanh nghiệp nhỏ, vùng khó khăn tiếp cận và làm chủ công nghệ. Nhà nước cũng được phép mua, phổ biến công nghệ nội sinh đã làm chủ để phục vụ sản xuất, đồng thời kiểm soát chặt chẽ hoạt động chuyển giao xuyên biên giới, bảo đảm an ninh công nghệ.

Luật Trí tuệ nhân tạo

Trí tuệ nhân tạo đang phát triển nhanh hơn tốc độ hoàn thiện thể chế, tạo khoảng trống pháp lý, đặc biệt trong xác định trách nhiệm khi AI gây thiệt hại. Dự thảo Luật Trí tuệ nhân tạo của Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất phân loại AI theo 4 mức rủi ro:

Rủi ro không chấp nhận được, bị cấm hoàn toàn (ví dụ AI gây tổn hại đến quyền con người, an ninh quốc gia, thao túng hành vi, tạo nội dung giả mạo); rủi ro cao, phải được đánh giá sự phù hợp và chịu giám sát trước khi lưu hành; rủi ro trung bình, được phép hoạt động nhưng phải minh bạch nguồn gốc, cách thức vận hành; rủi ro thấp, được khuyến khích phát triển và sử dụng rộng rãi.

Luật cũng đặt nền tảng cho hạ tầng trí tuệ Việt Nam gồm: hạ tầng tính toán và dữ liệu quốc gia, mô hình nền tảng và công nghệ lõi, nhân lực và cộng đồng trí tuệ, hệ sinh thái ứng dụng và thể chế an toàn AI. Mục tiêu là hình thành “con đường AI Việt Nam”, lấy trung tâm tính toán dữ liệu AI mở, công nghệ mở và các khung thử nghiệm làm động lực phát triển.

Việc đồng bộ hóa, hoàn thiện các dự luật trong giai đoạn 2025 - 2026 sẽ tạo hành lang pháp lý hiện đại, giúp Việt Nam bứt phá trong chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và tự chủ công nghệ, những trụ cột của một quốc gia hùng cường trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.