Kỳ cuối: Xây dựng Luật AI, kiến tạo niềm tin số và phát triển bền vững

Nền móng cho “AI có trách nhiệm”

Có thể thấy, hiện nay, nhiều quốc gia như Mỹ, Trung Quốc, EU, Nhật Bản đã sớm ban hành hoặc đang hoàn thiện Luật AI với những nguyên tắc rõ ràng về quản trị dữ liệu, trách nhiệm của nhà phát triển, và quyền của người sử dụng. Việt Nam, với định hướng trở thành quốc gia đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực, cũng không thể đứng ngoài xu thế đó.

Chủ trương của Đảng và Chính phủ đã nêu rõ: Phát triển trí tuệ nhân tạo gắn với an toàn, nhân văn, vì con người. Từ Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI đến năm 2030, đến Đề án Chính phủ điện tử, các định hướng đều nhấn mạnh yếu tố “AI có trách nhiệm”.

Chủ trương của Đảng và Chính phủ đã nêu rõ: Phát triển trí tuệ nhân tạo gắn với an toàn, nhân văn, vì con người.

Anh Lê Văn Thái (phường Hà Đông, Hà Nội) chia sẻ, anh rất ủng hộ việc sớm ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo. Thực tế cho thấy AI đang ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống, từ mạng xã hội, giáo dục, đến dịch vụ công. Nếu không có quy định rõ ràng, người dân rất dễ bị xâm phạm quyền riêng tư, bị lừa đảo qua các hình ảnh, giọng nói giả mạo.

“Một đạo luật cụ thể sẽ giúp quản lý, giám sát việc sử dụng AI minh bạch, có trách nhiệm hơn. Đồng thời, luật cũng cần khuyến khích doanh nghiệp và người dân ứng dụng công nghệ đúng hướng, phục vụ lợi ích chung. Tôi tin rằng, khi có hành lang pháp lý chặt chẽ, trí tuệ nhân tạo sẽ trở thành công cụ hỗ trợ con người, chứ không phải mối đe dọa. Ban hành Luật AI là việc cần làm ngay để chúng ta phát triển công nghệ một cách an toàn, văn minh và nhân văn”, anh Thái bày tỏ.

Phát biểu tại Hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề "Sức mạnh không giới hạn và những thách thức khó dự báo của trí tuệ nhân tạo - Tác động và ứng phó chính sách", Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh, Việt Nam ban hành Chiến lược trí tuệ nhân tạo (AI) lần đầu tiên là năm 2021. Nhưng AI là lĩnh vực thay đổi nhanh. Chiến lược này cần được cập nhật. Cuối năm nay, chúng ta sẽ có bản cập nhật Chiến lược AI quốc gia và Luật AI.

"Đây không chỉ là khung pháp lý, mà còn là tuyên ngôn về tầm nhìn quốc gia, AI phải trở thành hạ tầng trí tuệ của đất nước, phục vụ nhân dân, phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia".

Cũng theo Bộ trưởng, AI mở ra cơ hội lớn, nhưng cũng đặt ra nhiều vấn đề về đạo đức, việc làm và niềm tin xã hội. Vì vậy, chúng ta phải phát triển AI vừa nhanh, vừa an toàn, vừa nhân văn. AI vì con người, không thay thế con người mà phục vụ con người, AI là trợ lý của con người. AI là công cụ mạnh mẽ, nhưng con người mới là chủ thể ra quyết định, hãy để AI hỗ trợ, chứ không thay thế tư duy, giá trị và trách nhiệm của con người.

Về chính sách và thể chế, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cho biết sẽ ban hành Bộ quy tắc đạo đức AI quốc gia, hài hòa với chuẩn mực quốc tế, nhưng được thiết kế phù hợp với thực tiễn Việt Nam, và xây dựng Luật AI, chiến lược AI theo một số quan điểm cốt lõi sau đây: Quản lý theo mức độ rủi ro; minh bạch và trách nhiệm giải trình; đặt con người vào vị trí trung tâm; khuyến khích phát triển AI trong nước, tự chủ về AI; lấy AI làm động lực tăng trưởng nhanh và bền vững; bảo vệ chủ quyền số. Trong đó, dữ liệu, hạ tầng và công nghệ AI là ba trụ cột chiến lược của chủ quyền số.

Cần sự đồng hành của Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội

Việc xây dựng Luật Trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan lập pháp mà là một quá trình hợp tác liên ngành, đòi hỏi sự tham gia của toàn xã hội. Đây là bước đi quan trọng nhằm tạo nên một nền tảng pháp lý thống nhất, bảo đảm cho AI phát triển đúng hướng, phục vụ con người và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Trước hết, Nhà nước đóng vai trò “kiến trúc sư” của khung pháp lý, là cơ quan định hướng, ban hành các tiêu chuẩn, quy định đạo đức và cơ chế kiểm soát rủi ro trong nghiên cứu, sản xuất, ứng dụng AI. Nhà nước cần chủ động xây dựng chính sách theo hướng “mở nhưng an toàn”, vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển công nghệ, vừa kiểm soát được nguy cơ lạm dụng. Cùng với đó, cần tăng cường hợp tác quốc tế để tiếp thu kinh nghiệm, đồng thời xây dựng hệ thống quản trị dữ liệu và tiêu chuẩn quốc gia phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

Xây dựng Luật Trí tuệ nhân tạo không chỉ là yêu cầu cấp thiết, mà còn là bước đi chiến lược để kiến tạo niềm tin số, nền tảng cho kinh tế số và xã hội số phát triển bền vững.

Doanh nghiệp công nghệ là lực lượng tiên phong trong đổi mới sáng tạo, cần tự giác thực hiện nguyên tắc “AI có trách nhiệm”. Điều này không chỉ dừng lại ở việc tuân thủ pháp luật, mà còn thể hiện trong đạo đức nghề nghiệp: không thu thập, xử lý dữ liệu trái phép; không tạo ra sản phẩm gây tổn hại xã hội; bảo đảm minh bạch trong vận hành hệ thống. Khi doanh nghiệp chủ động tuân thủ, AI sẽ trở thành động lực tăng trưởng bền vững thay vì mối lo ngại.

Người dân cũng có vai trò quan trọng trong tiến trình này. Là người trực tiếp hưởng lợi từ thành tựu AI, họ đồng thời phải là người bảo vệ giá trị nhân văn trong môi trường số. Mỗi cá nhân cần nâng cao hiểu biết, kỹ năng số, nhận diện được rủi ro của công nghệ để sử dụng một cách thông minh và an toàn. Khi xã hội có nhận thức đúng đắn, luật pháp sẽ được thực thi hiệu quả hơn.

Xây dựng Luật Trí tuệ nhân tạo không chỉ là yêu cầu cấp thiết, mà còn là bước đi chiến lược để kiến tạo niềm tin số, nền tảng cho kinh tế số và xã hội số phát triển bền vững. Một hành lang pháp lý minh bạch, tiến bộ sẽ giúp Việt Nam làm chủ công nghệ, thu hút đầu tư quốc tế và khẳng định vị thế trên bản đồ công nghệ toàn cầu. Khi đó, AI không còn là nỗi lo về đạo đức hay pháp lý, mà trở thành động lực cho một quốc gia thông minh, an toàn và nhân văn.