Gỡ “nút thắt” ùn tắc giao thông tại Hà Nội: "Nắn" ý thức song hành đồng bộ kết cấu hạ tầng

Hệ thống giao thông vượt ngưỡng chịu tải

Những năm gần đây, Hà Nội phát triển mạnh mẽ cả về diện mạo đô thị lẫn quy mô dân số. Dù vậy, sự bứt phá nhanh ấy lại kéo theo áp lực nặng nề lên hạ tầng giao thông. Sự mất cân đối giữa tốc độ tăng trưởng dân số, phương tiện cá nhân và khả năng đáp ứng của mạng lưới giao thông đang khiến hệ thống vận tải đô thị rơi vào trạng thái vận hành vượt ngưỡng kéo dài.

Thành phố hiện có mật độ dân số cao gấp 8 lần trung bình cả nước. Không chỉ đông dân, sự phân bố dân cư còn cực kỳ tập trung tại các quận nội thành, nơi không gian đô thị vốn đã chật hẹp. Nhiều phường lõi trung tâm như Cửa Nam, Cầu Giấy… gần như không còn dư địa mở rộng, vô hình trung tạo nên “áp lực nén” lên từng trục đường, từng nút giao, nơi mọi dòng người và phương tiện đều đang chen chúc từng ngày.

Ùn tắc giao thông là vấn đề nan giải mà Thủ đô Hà Nội đang phải đối mặt.

Cùng với đó, số lượng phương tiện cá nhân gia tăng chóng mặt. Hà Nội đang quản lý hơn 8 triệu phương tiện các loại, chưa tính lượng lớn phương tiện từ nơi khác vào Thành phố mỗi ngày. Tốc độ tăng trưởng phương tiện từ 4% đến 10% mỗi năm tạo ra khoảng cách quá lớn so với hạ tầng, vốn chỉ có khả năng tăng dưới 0,5%/năm. Hệ lụy nhãn tiền là ùn tắc ngày càng trầm trọng.

Hệ lụy tiếp theo nằm ở tỷ lệ đất dành cho giao thông còn hạn chế; đất dành cho giao thông tĩnh, một yếu tố thiết yếu để hỗ trợ vận hành đô thị hiện đại lại chưa đạt 1%. Không có chỗ gửi xe, phương tiện buộc phải dừng đỗ tùy tiện, tiếp tục “góp thêm” những điểm nghẽn mới vào hệ thống giao thông Thủ đô vốn đã căng như dây đàn.

Bên cạnh đó, mạng lưới vận tải hành khách công cộng vẫn chưa phát huy hết tiềm năng. Quy mô hạ tầng hiện tại chưa đủ để thay đổi hành vi đi lại đã hình thành từ lâu của người dân. Không chỉ tắc đường, Hà Nội còn phải đối diện với những hệ lụy kéo theo như: ô nhiễm không khí, tiếng ồn, tai nạn giao thông, suy giảm năng suất lao động và chi phí kinh tế khổng lồ bị “ngốn” mỗi ngày từ việc di chuyển. Những dòng phương tiện nối dài bất tận chẳng những gây mệt mỏi cho người tham gia giao thông mà còn ảnh hưởng đến hình ảnh và sức cạnh tranh của một Thủ đô đang hướng tới chuẩn mực đô thị văn minh, hiện đại.

Có thể nói, bài toán giao thông của Hà Nội không còn đơn thuần là vấn đề hạ tầng hay kỹ thuật mà là thách thức mang tính tổng hợp, liên quan chặt chẽ đến quy hoạch đô thị, mô hình phát triển kinh tế, phân bố dân cư, tổ chức giao thông và hành vi xã hội. Hà Nội đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tìm lời giải căn cơ, để hệ thống giao thông không còn “gồng mình” vượt ngưỡng mỗi ngày.

Thực hiện giải pháp đồng bộ để giảm ùn tắc

Trước thực trạng áp lực giao thông ngày càng gia tăng, Hà Nội xác định nhiệm vụ trọng tâm là triển khai các giải pháp mang tính tổng thể, bền vững. Sở Xây dựng đã xây dựng Đề án tổng thể giảm thiểu ùn tắc giao thông giai đoạn 2025 - 2030 và những năm tiếp theo. Đây được xem như kim chỉ nam để Thành phố chủ động ứng phó thách thức và định hướng phát triển giao thông trong tương lai. Đề án không chỉ dựa trên phân tích khoa học, đánh giá toàn diện nguyên nhân, mà còn chỉ ra rõ lộ trình và các nhóm giải pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Trọng tâm của Đề án là phát triển đồng bộ hạ tầng giao thông, nhất là các tuyến vành đai, trục hướng tâm, hầm chui, cầu vượt và mở rộng hệ thống giao thông tĩnh như bãi đỗ xe ngầm, cao tầng. Khi hệ thống khung giao thông được hoàn thiện, kết nối giữa các khu vực sẽ thông suốt hơn, tạo điều kiện phân bố lại mật độ dân cư và giảm áp lực đổ dồn về trung tâm.

Một hướng đi chiến lược khác là đẩy mạnh vận tải hành khách công cộng. Thành phố đặt mục tiêu mở rộng mạng lưới xe buýt, tăng cường các tuyến buýt kết nối với metro, phát triển đường sắt đô thị theo đúng quy hoạch. Mục tiêu là tạo ra một hệ thống giao thông đa phương thức, thuận tiện, dễ tiếp cận để người dân sẵn sàng từ bỏ thói quen sử dụng phương tiện cá nhân. Khi giao thông công cộng trở thành “lựa chọn tốt nhất”, ùn tắc sẽ được giảm từ gốc.

Thành phố cũng hướng tới ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) vào quản lý và điều hành giao thông. Công nghệ giám sát thông minh, phân tích dữ liệu thời gian thực, cảnh báo và phân luồng tự động sẽ giúp tối ưu vận hành mạng lưới giao thông và hạn chế tối đa ùn ứ bất thường. Đây chính là nền tảng của hạ tầng giao thông thông minh mà Hà Nội đang từng bước xây dựng.

Song hành với việc nâng cấp hạ tầng, Thành phố đặt ra yêu cầu quản lý nhu cầu giao thông hợp lý. Việc hạn chế phương tiện cá nhân vào khu vực trung tâm sẽ được thực hiện theo lộ trình, song song với các chính sách khuyến khích sử dụng phương tiện sạch, thân thiện môi trường. Nâng cao ý thức, xây dựng văn hóa giao thông văn minh cũng là chìa khóa quan trọng để tạo chuyển biến bền vững trong ứng xử và thói quen di chuyển.

Để đảm bảo tính khả thi, Đề án nhấn mạnh việc huy động đa dạng nguồn lực xã hội: kết hợp ngân sách nhà nước, thu hút đầu tư tư nhân, và mở rộng hợp tác quốc tế, từ đó thúc đẩy triển khai các dự án trọng điểm nhanh hơn, hiệu quả hơn.

Sử dụng phương tiện vận tải hành khách công cộng là một trong những giải pháp giúp hạn chế ùn tắc.

Tại hội thảo về Đề án tổng thể, các chuyên gia đều khẳng định tính cấp thiết của nhiệm vụ này. Tiến sĩ, Kiến trúc sư Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam nhấn mạnh cần đặt Đề án trong tầm nhìn dài hạn phát triển đô thị, thực hiện đúng tính thực tiễn và có trọng tâm, trọng điểm nhằm đạt hiệu quả cao nhất. Đô thị hóa là động lực phát triển kinh tế, song phải đi cùng quy hoạch đồng bộ hệ thống giao thông và tăng cường quản lý, xử lý vi phạm.

Chuyên gia giao thông Phan Lê Bình nhìn nhận bài toán ùn tắc không có “lối thoát nhanh” mà đòi hỏi đầu tư nghiên cứu lâu dài và bài bản. Một trong những giải pháp then chốt theo ông là phát triển cơ chế thu thập, phân tích dữ liệu giao thông đầy đủ và chính xác nhằm xây dựng “xương sống” của quy hoạch. Về phát triển bãi đỗ xe, ông đề xuất cần sớm điều chỉnh khung giá dịch vụ đỗ xe để thu hút doanh nghiệp đầu tư bãi đỗ hiện đại, công nghệ cao, qua đó tăng quỹ đỗ xe hợp pháp và giảm dừng đỗ tùy tiện.

Giảm thiểu ùn tắc giao thông không chỉ là nhiệm vụ cấp bách trước mắt mà còn là yêu cầu chiến lược để Hà Nội phát triển nhanh và bền vững. Với tầm nhìn dài hạn, cùng những giải pháp đồng bộ từ quy hoạch đô thị, phát triển hạ tầng đến chuyển đổi số và nâng cao ý thức cộng đồng, Thủ đô đang từng bước tháo gỡ “điểm nghẽn” giao thông vốn kéo dài nhiều năm. Một Hà Nội thông minh, xanh, an toàn và văn minh đang được định hình từ chính những nỗ lực hôm nay. Khi hạ tầng được đầu tư đồng bộ, khi giao thông công cộng trở thành lựa chọn chủ đạo và khi mỗi công dân đều hành xử có trách nhiệm trên đường phố, Thủ đô sẽ vững bước đi lên, xứng đáng với vai trò trung tâm chính trị - kinh tế - văn hóa của cả nước, là nơi đáng sống và đáng tự hào trong mắt bạn bè quốc tế.