Giao thông xanh: Nền tảng kiến tạo đô thị văn minh, hiện đại, bền vững

Khẳng định vai trò vận tải công cộng chủ lực

Những năm gần đây, diện mạo giao thông Hà Nội đang chuyển mình mạnh mẽ theo hướng hiện đại và bền vững. Giữa nhịp sống đô thị hối hả, những đoàn tàu điện màu xanh bạc chạy dọc tuyến Cát Linh - Hà Đông hay đoạn trên cao tuyến Nhổn - ga Hà Nội không chỉ mang đến một cách di chuyển mới, mà còn là biểu tượng của quyết tâm xây dựng hệ thống giao thông công cộng văn minh, thân thiện môi trường, giảm dần phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.

Đến nay, Thủ đô đã có 21,5 km đường sắt đô thị được đưa vào khai thác, gồm tuyến Cát Linh - Hà Đông dài 13km và đoạn trên cao của tuyến Nhổn - ga Hà Nội dài 8,5km. Dù mới chỉ là bước khởi đầu trong quy hoạch tổng thể nhưng hai tuyến này đã tạo nên dấu ấn đậm nét.

Ngay khi đi vào vận hành, các tuyến tàu điện đã chứng minh được tính ưu việt của vận tải hành khách công cộng hiện đại khối lượng lớn, góp phần kéo giảm ô nhiễm và ùn tắc giao thông. Ảnh: Đinh Luyện

Theo thống kê, tuyến Nhổn - ga Hà Nội dù mới đưa vào khai thác 8 ga đầu tiên (từ Nhổn đến Cầu Giấy) đã phục vụ trung bình 19.000 - 21.000 lượt hành khách mỗi ngày. Con số này không chỉ phản ánh hiệu quả vận hành, mà còn cho thấy niềm tin của người dân đối với loại hình giao thông công cộng khối lượng lớn.

Còn với tuyến Cát Linh - Hà Đông, theo Công ty TNHH MTV Đường sắt Hà Nội kể từ ngày chính thức khai thác (6/11/2021), Hà Nội đã ghi dấu một bước ngoặt lịch sử trong tiến trình hiện đại hóa giao thông công cộng. Sau 4 năm vận hành, tuyến metro đầu tiên của Việt Nam đã thực hiện hơn 317.000 chuyến tàu an toàn tuyệt đối, phục vụ trên 42,9 triệu lượt hành khách, trở thành “mạch giao thông chủ lực” kết nối khu vực trung tâm với phía Tây thành phố.

Đáng chú ý, cả hai tuyến metro của Hà Nội đều duy trì tỉ lệ đúng giờ trên 99%, trong khi mức độ hài lòng của hành khách vượt 99,9%. Đây là những con số thể hiện rõ năng lực vận hành và chất lượng dịch vụ theo chuẩn mực quốc tế. Với mỗi chuyến tàu khởi hành, không chỉ là hành khách được chuyên chở, mà còn là niềm tin, là hy vọng về một Hà Nội xanh hơn, hiện đại hơn và đáng sống hơn.

Song, thành công hôm nay mới chỉ là bước khởi đầu cho một hành trình dài. Hà Nội đang đặt mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành khoảng 100km đường sắt đô thị, hình thành mạng lưới giao thông công cộng khối lượng lớn bao phủ các hướng đô thị trung tâm, vệ tinh và vùng ven. Trong đó, tuyến Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo dài 11,5km (gồm 2,6km trên cao và 8,9km đi ngầm), tuyến số 5 Văn Cao - Hòa Lạc dài 39,6km. Khi hoàn thành, các tuyến metro này không chỉ mở rộng phạm vi kết nối vùng mà còn tạo nên trục phát triển xanh, góp phần hình thành mạng lưới đô thị thông minh, thân thiện môi trường.

Cùng với đó, Hà Nội đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp khác như ứng dụng hệ thống quản lý giao thông thông minh (ITS), phát triển phương tiện sử dụng năng lượng sạch, tăng tỷ lệ xe buýt điện, xe đạp công cộng, đồng thời quy hoạch lại không gian đô thị theo hướng giảm áp lực giao thông nội đô. Mỗi bước đi tuy âm thầm nhưng đều thể hiện tầm nhìn dài hạn biến giao thông xanh thành trụ cột của đô thị bền vững.

Phấn đấu hoàn thành kế hoạch chuyển đổi xanh

Nếu đường sắt đô thị là “xương sống” của hệ thống giao thông công cộng, thì mạng lưới xe buýt xanh lại chính là “huyết mạch” nuôi dưỡng nhịp sống đô thị bền vững. Trong bức tranh ấy, Hà Nội đang đi đầu cả nước trong chuyển đổi phương tiện vận tải sử dụng nhiên liệu sạch. Đây được xem là một bước đi chiến lược để hiện thực hóa mục tiêu “giao thông xanh - đô thị xanh - cuộc sống xanh”.

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, đến nay toàn Thành phố đã có 393 xe buýt sử dụng nhiên liệu xanh, chiếm 20,7% tổng số phương tiện, tức là vượt trước kế hoạch của cả năm 2026 (mức đặt ra chỉ từ 20 - 23%). Dự kiến đến cuối năm 2025, tỷ lệ này sẽ đạt 26,5%, cho thấy tốc độ chuyển đổi mạnh mẽ và quyết liệt. Trên các tuyến phố trung tâm, hình ảnh những chiếc xe buýt điện, buýt CNG chạy êm, không khói bụi, đang dần trở nên quen thuộc với người dân và là minh chứng rõ ràng cho nỗ lực kiến tạo môi trường sống trong lành của Thủ đô.

Không chỉ xe buýt, tiến độ chuyển đổi trong mạng lưới taxi và xe công nghệ cũng ghi nhận kết quả tích cực. 60,8% xe taxi và 40,2% xe công nghệ trên địa bàn đã sử dụng nhiên liệu sạch, góp phần giảm đáng kể khí thải CO₂ và tiếng ồn trong khu vực nội đô. Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% xe buýt và taxi sẽ chuyển đổi sang phương tiện xanh.

Song hành với chuyển đổi phương tiện, hạ tầng trạm sạc và điểm tiếp năng lượng sạch cũng được rà soát, quy hoạch bài bản. Các địa phương đã đề xuất 52 vị trí lắp đặt, riêng Công ty TNHH MTV Khai thác điểm đỗ xe Hà Nội đề xuất 39 điểm tích hợp trong các bãi đỗ xe hiện hữu. Đây sẽ là “mạng lưới năng lượng xanh” song hành cùng các tuyến vận tải công cộng, bảo đảm hạ tầng sẵn sàng cho giai đoạn chuyển đổi toàn diện trong vài năm tới.

Hà Nội là địa phương đi đầu trong công tác chuyển đổi xe buýt sử dụng nhiên liệu xanh.

Cùng với đó, Thành phố đang khẩn trương hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và người dân trong việc chuyển đổi phương tiện từ ưu đãi thuế, phí, đến hỗ trợ đầu tư hạ tầng, giúp quá trình “xanh hóa” diễn ra đồng bộ và bền vững.

Theo Tổng Công ty Vận tải Hà Nội (Transerco), chỉ trong 6 tháng đầu năm 2025, đơn vị đã đưa vào vận hành 63 xe buýt điện trên 4 tuyến mới. Kết quả này giúp Transerco hoàn thành sớm kế hoạch của cả năm 2026, khẳng định quyết tâm và năng lực thích ứng nhanh của ngành vận tải công cộng Thủ đô.

Các chuyên gia giao thông nhận định, chuyển đổi phương tiện xanh không chỉ là xu hướng mà là giải pháp sống còn cho tương lai đô thị Hà Nội. Trao đổi với phóng viên Báo Lao động Thủ đô, TS. Vũ Hồng Trường, chuyên gia giao thông đô thị phân tích: Để đáp ứng nhu cầu đi lại bằng xe máy của 100% người dân, Hà Nội phải dành tới 30% diện tích đất đô thị cho hạ tầng giao thông; nếu chuyển sang ô tô cá nhân, con số đó lên đến 50%. Đây là một tỷ lệ không tưởng trong quỹ đất chật hẹp. Trong khi đó, mỗi hành khách đi xe buýt chỉ chiếm 2 - 3 m² diện tích đường, bằng một phần mười của ô tô con. Chính vì vậy, chỉ bằng cách kiểm soát phương tiện cá nhân và phát triển mạnh giao thông công cộng xanh, Hà Nội mới có thể giảm ùn tắc, nâng cao chất lượng không khí và xây dựng văn hóa giao thông văn minh, nhân văn.

Có thể thấy giao thông xanh không chỉ là xu thế, mà là nền tảng của đô thị hiện đại và bền vững. Nhiệm kỳ 2025 - 2030, Hà Nội đặt ra mục tiêu đầy khát vọng: hoàn thành 100km đường sắt đô thị, xây dựng hệ thống điều hành giao thông thông minh, phát triển đồng bộ hệ sinh thái giao thông công cộng, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi phương tiện xanh, giảm phát thải khí nhà kính. Thành phố hướng tới tỷ lệ vận tải hành khách công cộng đáp ứng 30% nhu cầu đi lại của người dân, đây là một chỉ tiêu thể hiện quyết tâm thay đổi thói quen di chuyển, hình thành “văn hóa đi lại xanh” nơi đô thị văn minh.

Dẫu còn không ít khó khăn về vốn đầu tư, quỹ đất hay hạ tầng kỹ thuật, song với tầm nhìn dài hạn và sự đồng lòng của cả hệ thống chính trị, Hà Nội đang đi đúng hướng. Mỗi tuyến metro hoàn thành, mỗi chuyến buýt điện lăn bánh, mỗi trạm sạc được dựng lên… đều là một bước tiến cụ thể hiện thực hóa khát vọng về Thủ đô xanh - văn minh - bền vững, nơi con người và thiên nhiên cùng song hành, nơi giao thông không chỉ là phương tiện đi lại mà là thước đo của chất lượng sống và văn minh đô thị.