Chuyện bảo tồn và giữ nghề truyền thống

(LĐTĐ) Sinh ra trong cái nôi của nghệ thuật rối nước, thế nhưng, mãi tới năm 2000, anh Nguyễn Văn Viên - Truyền nhân đời thứ sáu trong gia đình năm đời liên tiếp giữ chức Trưởng phường rối nước Chàng Sơn, mới thực sự “bén duyên” với rối. Với anh, rối nước là tình yêu, niềm đam mê trọn vẹn dành cho nghệ thuật truyền thống của dân tộc.
Giữ nghề truyền thống bằng ứng dụng công nghệ vào sản xuất Để làng nghề truyền thống phát triển bền vững Độc đáo “làng bách nghệ” Chàng Sơn

Đam mê không thể bằng lời

Bóng chiều đổ xuống, miền quê ngoại thành xã Chàng Sơn (huyện Thạch Thất, Hà Nội) bỗng trở nên yên bình và tĩnh lặng. Anh Nguyễn Văn Viên, nghệ nhân trẻ, Phó phường rối nước Chàng Sơn, ngồi cặm cụi ngắm những chú tễu, con trâu… đã bị bụi bẩn bám két lại, ánh mắt nhìn xa xăm. Với anh Viên, hơn 20 năm gắn bó với những con rối, khó khăn nhiều, vất vả cũng không ít, nhưng niềm đam mê chưa bao giờ vơi đi. Anh Viên tâm niệm, rối nước không chỉ là nghề truyền thống của Chàng Sơn mà còn là giá trị văn hóa của dân tộc, vì thế không thể để mai một.

Chuyện bảo tồn và giữ nghề truyền thống
Ông Nguyễn Văn Dậu – Trưởng phường rối nước Chàng Sơn đau đáu về việc gìn giữ nghề.

Dáng đậm, nước da bánh mật, nhiều người nghĩ anh Nguyễn Văn Viên phải nhiều tuổi lắm. Ấy thế, khi gặp và tiếp xúc mới biết, anh Viên chỉ là chàng trai thế hệ 8x (sinh năm 1982) và so với nghề rối nước, cái nghề mà chỉ có các cụ cao niên mới rành rẽ bí quyết, anh Viên là nghệ nhân còn khá trẻ. Chia sẻ về nghiệp rối nước ở Chàng Sơn, anh Viên kể, trước đây rối nước Chàng Sơn từng “tung hoành” ở các ao làng và để lại danh tiếng từ hàng trăm năm trước. Nhưng, bẵng đi một thời gian do ảnh hưởng của chiến tranh, rồi sự thay đổi của thế thời, rối nước Chàng Sơn dần vắng bóng tiếng chèo, tiếng trống quân; nhiều người diễn rối vì thế cũng bỏ xứ phiêu bạt khắp nơi… Lúc ấy tưởng như rối nước đã chết.

Theo ông Nguyễn Văn Dậu, với niềm đam mê với rối của cha ông như anh Nguyễn Văn Viên thì rối nước Chàng Sơn không thể thất truyền. Bảo tồn là thế, song cái khó ở Chàng Sơn hiện tại là không có đất diễn cho rối nước. Các ao hồ đều rất bẩn và ô nhiễm. Trong khi đó, sân chơi cho rối nước thì 3 - 5 năm mới diễn ra một lần, kinh phí duy trì khó khăn…

Ấy vậy, sợi dây nối từ quá khứ với hiện tại vẫn mãnh liệt và rồi với niềm đam mê với nghệ thuật rối, với trách nhiệm gìn giữ giá trị truyền thống, rối nước lại hồi sinh trong niềm hân hoan của không chỉ dân làng Chàng Sơn. Ông Nguyễn Văn Dậu (81 tuổi, Trưởng phường rối nước Chàng Sơn) - bác ruột của anh Nguyễn Văn Viên đã có một thời gian lang bạt, thế nhưng vì đau đáu với nghề mà đã quay trở lại kêu gọi dân làng cùng các con cháu tham gia phục dựng phường rối nước. “Năm 2001, được sự tài trợ của Quỹ Ford, phường rối Chàng Sơn đã xây dựng chương trình, phục dựng nghiệp rối. 22 trò cổ được phục dựng, các con rối cũng được làm mới lại. Nhờ đó, rối nước Chàng Sơn dần hồi phục và được nhiều người biết đến”, anh Viên nhớ lại.

“Hồn” rối sẽ còn mãi

Chàng Sơn vốn nổi tiếng với nghề mộc, bởi thế, khi chế tác, những người thợ mộc khéo léo đã thổi hồn vào những con rối khiến chúng sinh động hơn, nét mặt biểu cảm hơn so với các phường khác. Anh Nguyễn Văn Viên cũng vậy, là thợ mộc, lại được sinh ra và lớn lên trong gia đình có truyền thống rối nước, chính tay anh là người đã chế tác ra những con rối biểu diễn. Bằng sự tài hoa, sáng tạo của đôi bàn tay và sự chỉ dẫn kỹ thuật của các cụ cao niên trong làng, anh Viên đã thổi hồn cho những con rối vốn vô tri, vô giác để biến chúng thành những nhân vật có cử chỉ linh hoạt, có linh hồn, đôi lúc thậm chí nó còn có cả “tình yêu” nữa…

Chuyện bảo tồn và giữ nghề truyền thống
Thỉnh thoảng anh Viên lại mang những con rối ra lui chùi, sơn sửa lại

Kỹ thuật và nét đặc trưng của phường rối nước Chàng Sơn rất đặc biệt. Rối Chàng Sơn sử dụng dây để điều khiển thay vì múa bằng sào như các phường rối khác. Với kỹ thuật này, con rối có thể đi xa hàng chục mét, hoặc đến gần khán giả để buông trò. Để điều khiển được những con rối, theo anh Viên, người điều khiển phải thực sự có tài, khéo léo, tính toán khoa học sao cho mỗi cử động tay của người biểu diễn có thể tạo ra những chuyển động phức tạp của con rối. Ví dụ như tích trò câu cá, người biểu diễn sẽ sử dụng kỹ thuật điều khiển sao cho rối cá có thể bơi lội dưới nước và “cắn câu”, sau đó là cảnh chú cá vùng vẫy, vít cong cả chiếc cần tre trong tay người câu cá…

Hiện nay, vì cuộc sống kinh tế bận rộn cứ cuốn đi với những công việc và cả cuộc mưu sinh mê mải. Nhưng với anh Viên, rối nước luôn có một vị trí quan trọng, khó có thể thay thế. Chẳng phải nghề có thể kiếm sống, nhưng mỗi khi đoàn có buổi biểu diễn, anh Viên lại bỏ hết công việc để hòa nhập hồn mình với hồn rối. Ở Chàng Sơn, hiện cũng có 3 - 4 người trạc tuổi như anh Viên. Họ cùng trẻ và cùng có tình yêu dành cho rối. Nhưng, hiện thu nhập từ ngày công làm mộc khá cao, cùng với việc thiếu các chính sách hỗ trợ từ các cơ quan chức năng, nhiều nghệ nhân trẻ không còn đam mê với nghề. Bởi những khó khăn đó, 4 - 5 năm nay, rối nước Chàng Sơn như lại “ngủ đông”. Nhưng những lúc rảnh rỗi, anh Viên lại ngồi đục đục, sửa sang, rồi mang những con rối ra lau chùi lại…

“Hồn” rối sẽ không thể chết, anh Viên quan niệm đơn giản vậy thôi. Trước đây, bây giờ hay sau này, với anh Viên, những con rối là tình yêu, chúng thực sự có linh hồn và trở thành một niềm đam mê. Nghề mộc Chàng Sơn còn thì nghề rối vẫn còn. Trước đây các cụ làm được, thì không cớ gì thế hệ trẻ lại không làm được.

Đỗ Đạt

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Nhộn nhịp "phố nướng cá lóc" TP.HCM trong ngày vía Thần Tài

Nhộn nhịp "phố nướng cá lóc" TP.HCM trong ngày vía Thần Tài

(LĐTĐ) “Đến hẹn lại lên”, ngày 31/1 (Mùng 10 Tết Nguyên đán 2023) là ngày vía Thần Tài, tuyến đường Tân Kỳ Tân Quý, quận Tân Phú, thành phố Hồ Chí ...
Báo chí cần làm tốt hơn nữa công tác thông tin kịp thời, chính xác

Báo chí cần làm tốt hơn nữa công tác thông tin kịp thời, chính xác

(LĐTĐ) Sáng 31/1, tại Hà Nội, Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Thông tin và Truyền thông, Hội Nhà báo Việt Nam phối hợp Báo Nhân Dân tổ chức Hội nghị ...
Làng Thụy Phú, duy trì nét đẹp trong lễ hội truyền thống và mừng thọ đầu năm

Làng Thụy Phú, duy trì nét đẹp trong lễ hội truyền thống và mừng thọ đầu năm

(LĐTĐ) Sáng 31/01/2023, Đảng uỷ - Hội đồng đồng nhân dân - Ủy ban nhân dân - Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và Hội Người cao tuổi thôn Thụy Phú, ...
Đặc sắc các hoạt động mừng Đảng, mừng Xuân tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Đặc sắc các hoạt động mừng Đảng, mừng Xuân tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

(LĐTĐ) Từ ngày 1 - 28/2/2023 tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội), sẽ diễn ra chương trình "Sắc Xuân ...
Đồng Nai: Hơn 1.500 tỷ đồng xây dựng cầu Thống Nhất

Đồng Nai: Hơn 1.500 tỷ đồng xây dựng cầu Thống Nhất

(LĐTĐ) Ngày 31/1, Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh Đồng Nai khởi công xây dựng cầu Thống Nhất thuộc dự án đường trục trung tâm thành phố Biên Hoà, đoạn từ ...
Công nhận 27 bảo vật quốc gia

Công nhận 27 bảo vật quốc gia

(LĐTĐ) Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà vừa ký Quyết định số 41/QĐ-TTg ngày 30/1/2023 công nhận 27 bảo vật quốc gia (đợt 11, năm 2022).
Điểm sáng trong việc cưới xin văn minh

Điểm sáng trong việc cưới xin văn minh

(LĐTĐ) Với nhiều cách làm sáng tạo, hiệu quả, đến nay, phường Minh Khai (quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội) đã từng bước đưa nếp sống văn minh trong việc cưới ...

Tin khác

Thanh Trì trao Huy hiệu Đảng cho 191 đảng viên nhân dịp 3/2

Thanh Trì trao Huy hiệu Đảng cho 191 đảng viên nhân dịp 3/2

(LĐTĐ) Nhân kỷ niệm 93 năm ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930 - 3/2/2023), Đảng bộ huyện Thanh Trì có 191 đảng viên vinh dự được truy tặng, trao tặng Huy hiệu Đảng.
Phát động Tết trồng cây trên địa bàn huyện Đông Anh

Phát động Tết trồng cây trên địa bàn huyện Đông Anh

(LĐTĐ) Ngày 30/1, huyện Đông Anh đã tổ chức Lễ phát động Tết trồng cây “Đời đời nhớ ơn Bác Hồ” Xuân Quý Mão 2023.
Công sở Hà Nội thực hiện nghiêm túc kỷ cương hành chính sau Tết

Công sở Hà Nội thực hiện nghiêm túc kỷ cương hành chính sau Tết

(LĐTĐ) Cùng với việc thực hiện đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh triển khai thực hiện dịch vụ công trực tuyến, ngay từ những ngày đầu năm 2023, các cơ quan, công sở của Hà Nội đã duy trì nghiêm kỷ luật, kỷ cương trong giải quyết thủ tục hành chính. Theo ghi nhận, Bộ phận "một cửa" của các đơn vị đều bố trí công chức trực, giải quyết kịp thời nhu cầu làm thủ tục hành chính cho công dân, tổ chức.
Hà Nội: Kiểm tra đột xuất hoạt động kiểm soát thủ tục hành chính

Hà Nội: Kiểm tra đột xuất hoạt động kiểm soát thủ tục hành chính

(LĐTĐ) Ủy ban nhân dân (UBND) thành phố Hà Nội vừa ban hành Kế hoạch số 25/KH-UBND kiểm tra hoạt động kiểm soát thủ tục hành chính năm 2023 trên địa bàn thành phố Hà Nội.
Quận Đống Đa phát động Tết trồng cây Xuân Quý Mão năm 2023

Quận Đống Đa phát động Tết trồng cây Xuân Quý Mão năm 2023

(LĐTĐ) Sáng 30/1, tại trường Tiểu học Thái Thịnh, quận Đống Đa tổ chức Lễ phát động “Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ Xuân Quý Mão năm 2023”.
Hà Nội: Thực hiện nghiêm kiểm tra công vụ ngay sau nghỉ Tết Nguyên đán

Hà Nội: Thực hiện nghiêm kiểm tra công vụ ngay sau nghỉ Tết Nguyên đán

(LĐTĐ) Sở Nội vụ đề nghị các cơ quan, đơn vị tổ chức thực hiện kiểm tra công vụ đối với cơ quan, đơn vị mình ngay từ những ngày đầu làm việc sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Quý Mão năm 2023.
Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội khai bút đầu Xuân tại Đền thờ Chu Văn An

Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội khai bút đầu Xuân tại Đền thờ Chu Văn An

(LĐTĐ) Ngày 28/1 (mùng 7 tháng Giêng năm Quý Mão), tại di tích đình thờ danh nhân Chu Văn An, huyện Thanh Trì trang trọng tổ chức Lễ Khai bút Xuân Quý Mão 2023. Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội Nguyễn Thị Tuyến dự buổi lễ và thực hiện nghi thức khai bút đầu Xuân.
Huyện Thanh Trì phát động “Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ”

Huyện Thanh Trì phát động “Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ”

(LĐTĐ) Ngày 28/1, huyện Thanh Trì tổ chức Lễ phát động “Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ” Xuân Quý Mão năm 2023. Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội Nguyễn Thị Tuyến dự và tham gia trồng cây tại dự án kè ao số 1, xã Yên Mỹ.
Bí thư Thành ủy Hà Nội dự lễ phát động Tết trồng cây tại phường Định Công, quận Hoàng Mai

Bí thư Thành ủy Hà Nội dự lễ phát động Tết trồng cây tại phường Định Công, quận Hoàng Mai

(LĐTĐ) Sáng 28/1 (tức mùng 7 tháng Giêng), Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Đinh Tiến Dũng đã dự lễ phát động Tết trồng cây "Đời đời nhớ ơn Bác Hồ" Xuân Quý Mão 2023 tại cụm di tích lịch sử Đền, đình, miếu Định Công Thượng (phường Định Công, quận Hoàng Mai).
Quận Tây Hồ phát động Tết trồng cây

Quận Tây Hồ phát động Tết trồng cây

(LĐTĐ) Ngày 27/1, quận Tây Hồ tổ chức lễ phát động “Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ” Xuân Quý Mão năm 2023. Dự kiến trong năm 2023, quận Tây Hồ sẽ trồng 150 cây xanh.
Xem thêm
Phiên bản di động