Chặn trốn đóng BHXH bằng cách nào?

Trao đổi tại Diễn đàn người lao động năm 2023 do Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và Văn phòng Quốc hội tổ chức mới đây, chị Lương Thị Tho - công nhân Xí nghiệp Quản lý và xử lý chất thải Đình Vũ (thành phố Hải Phòng) bày tỏ: Hiện công nhân lao động chúng tôi rất lo lắng, bức xúc trước tình trạng doanh nghiệp trốn đóng, chậm đóng, chiếm dụng tiền đóng BHXH của người lao động. Để giảm thiểu tình trạng này, bên cạnh việc tăng cường các biện pháp thanh tra, kiểm tra, xử phạt người vi phạm, đề nghị Quốc hội khi sửa đổi Luật BHXH cần quy định định rõ vai trò, quyền và trách nhiệm của cơ quan quản lý Nhà nước, cơ quan thực hiện chính sách BHXH để hạn chế tình trạng trốn đóng, chậm đóng BHXH gia tăng. Pháp luật cần có cơ chế phòng ngừa và giải quyết quyền lợi của người lao động khi doanh nghiệp bị phá sản, chủ doanh nghiệp bỏ trốn; có cơ chế tín dụng ưu đãi hỗ trợ người lao động khi gặp khó khăn để người lao động không phải chọn rút BHXH một lần.

Chị Lương Thị Tho - công nhân Xí nghiệp Quản lý và xử lý chất thải Đình Vũ (thành phố Hải Phòng) nêu ý kiến tại Diễn đàn.

Chị Tho cũng cho biết, đối với việc Công đoàn khởi kiện nợ BHXH, đến nay vẫn bế tắc, mặc dù Công đoàn hết sức cố gắng, nhưng do mâu thuẫn, chồng chéo giữa các văn bản pháp luật. Do đó, đề nghị Quốc hội sửa đổi đồng bộ các quy định của pháp luật có liên quan như Bộ luật Tố tụng dân sự, Bộ luật Lao động, Luật BHXH, Luật Công đoàn.

“Đề nghị bỏ quy định trong dự thảo Luật BHXH: Công đoàn khởi kiện phải được người lao động ủy quyền, vì Công đoàn là tổ chức đại diện đương nhiên cho người lao động theo Điều 10 Hiến pháp và Điều l Luật Công đoàn. Nếu yêu cầu người lao động ủy quyền sẽ tăng thêm thủ tục hành chính, đối với những doanh nghiệp đông công nhân, vài chục nghìn người thì sẽ rất tốn kém thời gian, công sức và thiếu tính khả thi, thay vào đó, chỉ cần người lao động đề nghị với Công đoàn thay mặt họ khởi kiện là đủ”, chị Tho nêu ý kiến.

Đề cập đến vấn đề này, chị Lê Thị Hà - Chủ tịch Công đoàn Công ty May Minh Anh, tỉnh Nghệ An cho biết: Là cán bộ Công đoàn, chúng tôi rất bức xúc trước tình trạng nợ BHXH của nhiều doanh nghiệp khiến cho hàng trăm nghìn người lao động lao đao, có gia đình lâm vào cảnh khốn cùng. Qua chia sẻ của đồng nghiệp ở nhiều doanh nghiệp, phải chứng kiến cảnh rất nhiều nữ công nhân sinh nở không được hưởng tiền thai sản, có bạn công nhân con đã 8 tuổi mẹ vẫn không được hưởng chế độ gì; nhiều người lao động thất nghiệp lâm vào cảnh ốm đau, chết mà không có được trợ cấp thất nghiệp; có người nghỉ hưu 7-8 năm mà vẫn chưa được cầm sổ hưu, có bác về vợ nghi ngờ “hay là gửi lương hưu cho người khác rồi”…

“Đó cũng là lý do mà nhiều người mất niềm tin, muốn rút BHXH một lần để còn lo cho cuộc sống trước mắt. Chả lẽ tất cả chúng ta lại bó tay bất lực trước tình trạng này. Nếu cứ để như thế, chúng ta đang nợ và có lỗi với người lao động, vì họ chỉ biết đóng đủ, chứ họ không biết gì đến lỗi của người khác, còn hậu quả thì chính họ phải gánh chịu”, chị Hà chia sẻ.

Trao đổi về những vấn đề trên tại Diễn đàn người lao động năm 2023, Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam Nguyễn Thế Mạnh cho biết: Nếu số nợ chậm đóng BHXH từ năm 2016 là 6% trên tổng thu BHXH trong 1 năm, đến năm 2022 đã giảm xuống còn 2,91% trên tổng thu trong 1 năm. Điều đó cho thấy sự quyết liệt của các ngành, các cấp, đặc biệt là sự chỉ đạo của Chính phủ, Quốc hội và sự phối hợp của BHXH Việt Nam và Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam…

Về tình hình nợ đóng, chậm đóng BHXH, BHXH Việt Nam, bày tỏ chia sẻ với người lao động và cũng rất trăn trở về vấn đề này, Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam cho biết: Trên cơ sở dữ liệu sẵn có của BHXH Việt Nam, chúng tôi đã phân tích rủi ro, và nhận diện những doanh nghiệp có khả năng chậm và trốn đóng BHXH. Hiện chúng tôi đã xây dựng ứng dụng BHXH số - VssID. Đặc biệt, từ 1/5/2023, trong ứng dụng này đã thông báo tình hình chậm đóng BHXH từ 1 tháng trở lên của bất cứ doanh nghiệp nào. Bởi vậy, người lao động khi cài ứng dụng này, doanh nghiệp nào đang nợ hoặc chậm đóng BHXH sẽ phát hiện ra. Trên cơ sở đó, người lao động sẽ cùng với tổ chức Công đoàn và BHXH Việt Nam đôn đốc doanh nghiệp đóng BHXH cho người lao động.

“BHXH Việt Nam đã thành lập Ban chỉ đạo thu nợ BHXH, đồng thời tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra. Ngoài ra, BHXH Việt Nam cũng sử dụng tất cả các biện pháp khác như: Công khai danh sách nợ, phối hợp với Công an để tiến hành đưa những hồ sơ đủ điều kiện chuyển sang cơ quan Công an để khởi tố theo quy định. Việc căn cơ là tới đây khi sửa đổi Luật BHXH cần đưa vào những biện pháp đủ mạnh để doanh nghiệp chấp hành nghiêm việc đóng BHXH cho người lao động”, ông Nguyễn Thế Mạnh cho biết.

Bảo Duy