Vì sao giải ngân đầu tư công vẫn chậm?

Theo Bộ Tài chính, tổng kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách Nhà nước năm 2025 là 899.180,2 nghìn tỷ đồng, gồm 423.452,9 nghìn tỷ đồng vốn ngân sách trung ương và 475.727,3 nghìn tỷ đồng vốn ngân sách địa phương. Nếu tính cả phần vốn cân đối tăng thêm từ các địa phương, tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2025 lên tới 1,06 triệu tỷ đồng - mức phân bổ lớn nhất trong nhiều năm gần đây.

Đến nay, 96,9% kế hoạch vốn đã được phân bổ chi tiết, chỉ còn khoảng 3,1% chưa phân bổ, song kết quả giải ngân vẫn còn cách xa kỳ vọng. Hiện vẫn có 29 bộ, cơ quan trung ương và 16 địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn bình quân chung cả nước.

Nguyên nhân đầu tiên được chỉ ra là tác động từ việc sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính và chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Sau sáp nhập, một số địa phương chưa kịp kiện toàn bộ máy, thiếu ban quản lý dự án chuyên trách, cán bộ đầu tư công kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ mới. Nhiều công trình chưa kịp bàn giao chủ đầu tư, hồ sơ chuyển giao chậm, thậm chí cùng một địa phương lại tồn tại nhiều bảng giá đất do sáp nhập, gây khó khăn cho công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng.

Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng vẫn là “điểm nghẽn” trong việc giải ngân. (Ảnh minh hoạ)

Thứ hai là vướng mắc trong cơ chế, chính sách. Một số quy định mới phát sinh trong quá trình tổ chức thực hiện chưa đồng bộ với luật chuyên ngành, dẫn tới chậm trễ trong phê duyệt, thẩm định và thanh toán vốn. Các dự án sử dụng vốn ODA chịu ảnh hưởng rõ nhất: thủ tục đàm phán, ký kết hiệp định kéo dài tới 12-18 tháng, phải tuân thủ cả quy định của bên cho vay và Việt Nam. Có dự án thậm chí tạm dừng vì thay đổi nhà tài trợ.

Ngoài ra, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng vẫn là “điểm nghẽn” lớn nhất. Việc xác định giá đất đền bù còn phức tạp, chưa đạt được sự đồng thuận với người dân; nhiều nơi chậm bàn giao mặt bằng khiến dự án không thể thi công đúng tiến độ. Thêm vào đó, năng lực một số ban quản lý dự án, chủ đầu tư và nhà thầu còn hạn chế, thiếu chủ động, e ngại trách nhiệm, chưa bố trí đủ nhân lực và máy móc, làm chậm tiến độ giải ngân.

Yếu tố thời tiết cũng là một nguyên nhân khách quan. Trong bốn tháng gần đây, liên tiếp bốn cơn bão lớn, đặc biệt là bão số 10 đã gây sạt lở, ngập úng và làm gián đoạn nhiều công trình, nhất là các dự án giao thông trọng điểm.

Trước tình hình đó, Chính phủ yêu cầu các bộ, cơ quan trung ương và địa phương phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn năm 2025, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm gắn với mục tiêu tăng trưởng kinh tế 8,3-8,5%. Bộ Tài chính hiện đang thực hiện chế độ báo cáo giải ngân định kỳ hàng tuần, gửi Thủ tướng Chính phủ và Ủy ban Kiểm tra Trung ương để theo dõi sát tiến độ.

Các bộ, ngành, địa phương được yêu cầu rà soát từng dự án, lập kế hoạch giải ngân theo tuần, kịp thời chuyển vốn nội bộ từ dự án chậm sang dự án có khả năng giải ngân tốt, đồng thời lập hồ sơ thanh toán ngay với khối lượng đã nghiệm thu, tránh dồn vào cuối năm.

Một giải pháp quan trọng khác là hoàn thiện bộ máy hành chính sau sáp nhập, khẩn trương kiện toàn tổ chức chính quyền hai cấp, bố trí đủ cán bộ có năng lực chuyên môn cho công tác giải phóng mặt bằng và quản lý dự án. Cùng với đó, các bộ, cơ quan ngang bộ được giao tổng hợp các vướng mắc về cơ chế, chính sách liên quan đến đầu tư công, báo cáo để kịp thời tháo gỡ.

Giải ngân vốn đầu tư công là “phép thử” cho hiệu quả điều hành và năng lực phối hợp của các cấp, các ngành. Khi gần 97% vốn đã được phân bổ, “điểm nghẽn” không còn ở nguồn lực mà ở khâu tổ chức thực hiện. Việc nhận diện rõ nguyên nhân và có biện pháp xử lý đồng bộ, kịp thời chính là chìa khóa để dòng vốn đầu tư công thực sự trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững trong năm 2025.

Bảo Thoa