Tập trung sản xuất giống cây cho Khu lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ

Ngày 11/6/2020, UBND tỉnh Nghệ An đã phê duyệt quy hoạch xây dựng Dự án trung tâm giống cây lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao Bắc Trung Bộ - ĐKC thuộc Phân khu 1 của Khu lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ, với diện tích 48 ha trên địa bàn xã Nghi Lâm (huyện Nghi Lộc). Dự án khi đưa vào vận hành mỗi năm cung ứng cho vùng Bắc Trung Bộ khoảng 100-150 triệu cây con có phẩm chất di truyền tốt, đáp ứng nhu cầu trồng khoảng 100.000 ha rừng gỗ trong khu vực.

Quyết định xây dựng dự án này đã giải quyết được yêu cầu cấp bách của việc cải thiện và nâng cao chất lượng nguồn giống cây lâm nghiệp của khu vực và địa phương; từng bước khắc phục những hạn chế, bất cập trong sản xuất giống lâm nghiệp.

Tháng 11/2020, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng với UBND tỉnh Nghệ An đã tổ chức khởi công khu Lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ.

Vùng Bắc Trung Bộ gồm 6 tỉnh: Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế. Theo số liệu công bố diễn biến tài nguyên rừng toàn quốc đến năm 2023, riêng vùng Bắc Trung Bộ có diện tích đất trên 3,1 triệu ha, xếp thứ 2 cả nước sau vùng Đông Bắc Bộ về diện tích (chiếm 21,2%), trong đó, rừng tự nhiên là 2,2 triệu ha và rừng trồng là gần 1 triệu ha.

Cụ thể về diện tích rừng trồng sản xuất, tỉnh Thanh Hóa có 255 nghìn ha, xếp thứ 3 cả nước; tỉnh Nghệ An có 219 nghìn ha; tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Bình và Quảng Trị đều có diện tích gần 120 nghìn ha; tỉnh Thừa Thiên Huế có diện tích thấp nhất là 98 nghìn ha.

Trong đó, Nghệ An là tỉnh nằm ở trung tâm vùng Bắc Trung Bộ, có diện tích đất lâm nghiệp lớn nhất cả nước. Theo kết quả cập nhật diễn biến tài nguyên rừng năm 2023 được UBND tỉnh công bố tại Quyết định số 382/QĐ-UBND ngày 27/02/2024, diện tích rừng toàn tỉnh là 1.018.788,24 ha, trong đó diện tích rừng tự nhiên là 790.352,86 ha, diện tích rừng trồng đã thành rừng là 171.421,51 ha, diện tích đã trồng nhưng chưa đạt tiêu chí thành rừng là 70.004,23 ha, độ che phủ rừng đạt 58,33%. Ngoài ra Nghệ An còn có 57.013,87 ha là diện tích đất có cây tái sinh có thể khoanh nuôi thành rừng.

Tính riêng năm 2023, Nghệ An trồng mới rừng tập trung ước đạt 22.682/18.500 ha kế hoạch đề ra, đạt 123% kế hoạch; tổ chức bảo vệ tốt 962.230 ha, bảo vệ 100% diện tích rừng hiện có; chăm sóc rừng đạt 54.000/54.000 ha, đạt 100%; khoanh nuôi rừng đạt 76.000/76.000 ha; tạo giống cây lâm nghiệp ước đạt trên 35 triệu cây, đáp ứng nhu cầu trồng rừng trên địa bàn, dịch vụ ra ngoài tỉnh.

Tuy nhiên, nguồn giống cây rừng chất lượng cao phục vụ phát triển rừng sản xuất trên địa bàn tỉnh Nghệ An nói riêng và khu vực Bắc Trung Bộ nói chung còn rất hạn chế. Toàn tỉnh có 32 tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh giống cây trồng lâm nghiệp được cấp giấy phép hoạt động. Các vườn ươm chủ yếu được thành lập nhằm sản xuất cây giống phục vụ trồng rừng theo kế hoạch hằng năm của các ban quản lý rừng hoặc công ty lâm nghiệp, ngoài ra có nhiều vườn ươm hộ gia đình nhỏ lẻ, rải rác ở các huyện. Năng suất sản xuất cây giống lâm nghiệp các loại đạt khoảng 40-45 triệu cây/năm.

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Nghệ An giới thiệu với Đoàn công tác UBND tỉnh Tuyên Quang về Khu lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ.

Nhìn chung, quy mô sản xuất giống nhỏ, chủ yếu là ươm giống từ hạt và một phần từ hom, chất lượng giống thấp, nguồn gốc, xuất xứ không rõ ràng. Những hạn chế này là rào cản lớn cho việc xây dựng diện tích rừng trồng đảm bảo để được cấp chứng chỉ rừng bền vững theo quy định của quốc tế. Số lượng các nguồn giống, vườn ươm không được đầu tư, chăm sóc, quản lý, bảo vệ còn khá lớn.

Vì vậy, chất lượng cải thiện di truyền của hạt giống còn hạn chế, một số nguồn giống chưa phát huy tác dụng, có nguồn giống tốt nhưng không có kế hoạch trồng. Một số nguồn giống được công nhận nhưng thiếu cân đối với nhiệm vụ trồng rừng trong tỉnh và ngoài tỉnh, vì vậy “vừa thừa, vừa thiếu”, chất lượng cũng chưa được quan tâm đúng mức. Giống cây trồng lâm nghiệp chưa đa dạng, chủ yếu tập trung vào các loài mọc nhanh, gỗ nhỏ, chưa phục vụ cho chiến lược trồng rừng gỗ lớn của tỉnh.

Từ thực trạng đó, Trung tâm sản xuất giống lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao Bắc Trung Bộ được xây dựng để tạo nên chuỗi giá trị ngành hàng liên kết hữu cơ từ công đoạn sản xuất giống cây lâm nghiệp, trồng rừng thâm canh, khai thác, chế biến sản xuất gỗ, lâm sản ngoài gỗ và sàn giao dịch gỗ tầm khu vực.

Đồng thời sẽ sớm đáp ứng nhu cầu về cây giống lâm nghiệp có năng suất, chất lượng cao để phục vụ trồng rừng sản xuất quy mô lớn; các giống cây bản địa phục vụ trồng rừng gỗ lớn và các loài cây lâm sản ngoài gỗ có giá trị kinh tế cao phù hợp với các vùng sinh thái khác nhau.

Mô hình trồng rừng thâm canh gỗ lớn bằng một số giống keo lại tam bội ở xã Châu Hạnh, huyện Quỳ Châu, tỉnh Nghệ An.

Thời gian qua, Trung tâm đã tập trung chọn tạo giống như: Ứng dụng công nghệ chọn tạo giống đa bội; chuyển gen một số gen hữu ích (chống chịu sâu bệnh, gen chịu lạnh, chịu mặn…) vào các giống cây lâm nghiệp bao gồm cả cây lấy gỗ, cây đặc sản, dược liệu có giá trị kinh tế cao.

Trong hoạt động nhân giống, Trung tâm đẩy mạnh ứng dụng công nghệ phôi nhân tạo, công nghệ hạt nhân tạo nhằm nâng cao hiệu suất nhân giống, chất lượng cây giống. Hỗ trợ các cơ sở sản xuất giống khác trong vùng bằng công nghệ nuôi cấy mô để đẩy mạnh việc sản xuất cây mô phục vụ trồng rừng trong toàn vùng Bắc Trung Bộ. Đồng thời, ứng dụng công nghệ nhà kính, nhà lưới, nhà màng có hệ thống điều khiển tự động, bán tự động để ươm cây giống; ứng dụng kỹ thuật sử dụng vật liệu mới, không dùng đất.

Ngoài ra, trung tâm cũng hỗ trợ thông tin tuyên truyền để các tổ chức, các nhân, hộ gia đình sản xuất giống nhận thức được việc sử dụng giống tốt, giống có chất lượng để đưa vào sản xuất; đào tạo chuyển giao kỹ thuật trồng rừng, hỗ trợ các tài liệu về gieo ươm, tham quan học tập kinh nghiệm từ các mô hình trồng rừng hiệu quả; nắm vững và thực hiện các hoạt động sản xuất kinh doanh theo đúng quy định về quản lý giống cây trồng lâm nghiệp.

Vùng Bắc Trung Bộ có nhiều tiềm năng và dư địa để phát triển sản xuất lâm nghiệp, trở thành một vùng cung cấp nguyên liệu tập trung, phát triển trồng rừng gỗ lớn. Hoạt động của Trung tâm sản xuất giống cây lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao Bắc Trung Bộ sẽ góp phần phát huy những lợi thế, thế mạnh của tỉnh Nghệ An cũng như toàn vùng Bắc Trung Bộ, hướng tới khát vọng đưa ngành Lâm nghiệp trở thành ngành kinh tế - xã hội quan trọng của vùng và quốc gia.