Phòng, chống thiên tai phải là một trụ cột phát triển chiến lược

Tại phiên thảo luận, các đại biểu đã phác họa bức tranh đầy lo ngại về tình hình thiên tai ngày càng cực đoan, khó lường, đồng thời chỉ rõ sự thiếu hụt nghiêm trọng về nguồn lực tài chính để đối phó và khắc phục hậu quả. Đây là vấn đề chiến lược đặt ra trong bối cảnh chuẩn bị cho kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030.

Đại biểu Nguyễn Quốc Hận phát biểu thảo luận. (Ảnh: QH)

Đại biểu Nguyễn Quốc Hận (Đoàn đại biểu tỉnh Cà Mau) bày tỏ, biến đổi khí hậu đã trở thành thực tế hiện hữu. Đặc biệt tại Đồng bằng Sông Cửu Long, tình trạng sạt lở bờ sông, bờ biển diễn ra hằng ngày. Thời tiết cực đoan gây ra ngập úng đô thị, cản trở giao thông, ô nhiễm môi trường, thậm chí ảnh hưởng đến tính mạng người dân. Xâm nhập mặn ngày càng sâu hơn làm thay đổi môi trường sống và tập quán sản xuất của người dân.

Theo nhận định của đại biểu Nguyễn Quốc Hận, mặc dù đã có sự nỗ lực lớn từ Nhà nước và nhân dân, ngân sách nhà nước đã chi hơn 47.000 tỷ đồng cho phòng, chống và khắc phục hậu quả bão, lũ trong những năm qua nhưng so với nhu cầu thực tế để nâng cao sức chống chịu và tái thiết thì nguồn lực hiện nay vẫn còn thiếu hụt rất nhiều.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Minh Sơn (Đoàn đại biểu tỉnh Đồng Tháp) đã dẫn chứng những con số đáng chú ý, lột tả mức độ tàn phá nghiêm trọng của thiên tai trong thời gian gần đây. Theo báo cáo, năm 2024, thiên tai đã làm 519 người chết và mất tích, gấp hơn 3 lần so với năm 2023, và 2,47 lần so với trung bình 10 năm. Thiệt hại về kinh tế ước tính khoảng 89.089 tỷ đồng, gấp hơn 9,5 lần so với năm 2023 và 4,2 lần trung bình 10 năm (2014 - 2023).

Tính từ đầu năm 2025 đến nay, nước ta đã trải qua 20 loại hình thiên tai, bao gồm 11 cơn bão và 4 áp thấp nhiệt đới, gây thiệt hại ước tính khoảng 39.788 tỷ đồng; hơn 245.934 căn nhà bị hư hỏng, tốc mái; hàng triệu gia súc, gia cầm bị chết và hàng trăm nghìn hecta hoa màu bị thiệt hại.

Các đại biểu cho rằng, để ứng phó với thách thức tài chính phòng, chống thiên tai cần nhìn nhận lại vai trò và hiệu quả của đầu tư công. Đây không chỉ là câu chuyện giải ngân mà còn là vấn đề tái cấu trúc chiến lược.

Đại biểu Nguyễn Minh Sơn phát biểu thảo luận. (Ảnh: QH)

Để cụ thể hóa chiến lược đầu tư công, đại biểu Nguyễn Quốc Hận kiến nghị bổ sung một số công trình hạ tầng mang tính chiến lược, vừa phát triển kinh tế vừa giải quyết trực tiếp vấn đề phòng, chống thiên tai. Đơn cử như bổ sung đầu tư hoàn chỉnh đường ven biển từ Quảng Ninh đến An Giang vào kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030. Con đường này không chỉ giải quyết vấn đề giao thông mà còn là một giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu, đóng vai trò là đê chắn sóng, ngăn chặn sạt lở bờ biển, chống xâm nhập mặn và ngăn triều cường (nhờ các công trình cống dưới lòng đường).

Đại biểu cũng đề xuất bố trí vốn đầu tư mở rộng và thi công hoàn thành toàn tuyến đường Hồ Chí Minh, trong đó ưu tiên đoạn trùng với Quốc lộ 63 qua Phường An Xuyên (Cà Mau) và nâng cấp đoạn từ Năm Căn đến Đất Mũi. Đồng thời bổ sung nâng cấp mở rộng đường xuyên Á kết nối Cà Mau, Kiên Giang, Campuchia và Thái Lan nhằm kết nối giao thương.

Nêu thực tiễn ở Quảng Trị và khu vực miền Trung, đại biểu Hà Sỹ Đồng (Đoàn đại biểu tỉnh Quảng Trị) cho biết, hạ tầng giao thông, logistics, khu công nghiệp và hạ tầng phòng, chống thiên tai vẫn còn nhiều điểm nghẽn; vốn đầu tư công phân bổ chậm, tỷ lệ vốn ODA giải ngân thấp, trong khi nhu cầu vốn cho hạ tầng thiết yếu tái thiết sau thiên tai lại rất lớn.

Các đại biểu dự Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá XV. (Ảnh: QH)

Nhiều dự án trọng điểm liên vùng như cao tốc Bắc - Nam (đoạn Quảng Ngãi - Kon Tum) và các tuyến kết nối cảng biển, khu kinh tế và hành lang kinh tế Đông - Tây (như quốc lộ 15D, cao tốc Cam Lộ - Lao Bảo, quốc lộ 12 cửa khẩu Cha Lo của tỉnh Quảng Trị) và các dự án thủy lợi, đê điều, hồ chứa vẫn thiếu nguồn lực đồng bộ. Đây là thực tế điển hình cho thấy nếu không tháo gỡ kịp thời, năng lực hấp thụ vốn và sức bật của nền kinh tế sẽ bị chậm lại.

Trước thực trạng đó, đại biểu Hà Sỹ Đồng cho rằng, trong giai đoạn 2026 - 2030 cần coi đầu tư công hiệu quả là một trụ cột chiến lược. Đề nghị Chính phủ cần rà soát, tái cấu trúc danh mục đầu tư theo hướng tập trung, có trọng tâm, trọng điểm; Ưu tiên những dự án có tính lan tỏa vùng, nhất là các dự án hạ tầng chiến lược, hạ tầng ứng phó biến đổi khí hậu và hạ tầng số.

Đại biểu Hà Sỹ Đồng nhấn mạnh, đầu tư công phải thực sự là động lực dẫn dắt, kích hoạt các nguồn vốn xã hội chứ không thể thay thế khu vực tư nhân. Cần sớm xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư công, lấy kết quả đầu ra và các tác động vùng, ngành làm căn cứ để phân bổ vốn thay vì chia đều theo địa giới hành chính.

Đại biểu Hà Sỹ Đồng phát biểu thảo luận. (Ảnh: QH)

Tại phiên thảo luận, một trong những vấn đề được quan tâm là các đề xuất nhằm xây dựng một cơ chế tài chính phòng, chống thiên tai hiện đại, hiệu quả và bền vững. Đáng chú ý, theo đại biểu Nguyễn Minh Sơn, dù đã hình thành nhiều công cụ tài chính quan trọng nhưng còn phân tán và thiếu cơ chế phối hợp tổng thể. Do đó, cần chuyển từ mô hình “chữa cháy” sang “phòng ngừa rủi ro.

Các đại biểu cũng nhấn mạnh, cần nhìn nhận công tác phòng, chống thiên tai không chỉ là nhiệm vụ cứu trợ khẩn cấp mà là một trụ cột phát triển chiến lược, đòi hỏi phải có một cuộc cách mạng trong tư duy và cơ cấu tài chính. Việc chuyển trọng tâm từ khắc phục sang phòng ngừa chủ động, thông qua các kế hoạch tài chính và đầu tư công trung hạn 2026 - 2030 sẽ là cơ hội then chốt để thể chế hóa những giải pháp đột phá trong công tác phòng, chống thiên tai.