Mở không gian mới cho văn hóa và sáng tạo Thủ đô

Khi “ngõ nhỏ” trở thành không gian sáng tạo

Hà Nội - Thủ đô nghìn năm văn hiến, không chỉ là trung tâm chính trị, hành chính quốc gia mà còn là nơi khởi nguồn đổi mới, lấy văn hóa làm trụ cột cho phát triển bền vững và khẳng định bản sắc trong kỷ nguyên hội nhập.

Nghị quyết 25 về khu phát triển thương mại và văn hóa trên địa bàn thành phố Hà Nội được thông qua tại kỳ họp thứ 25 của HĐND thành phố Hà Nội ngày 10/7/2025 theo khoản 8, Điều 21 Luật Thủ đô 2024, là cột mốc quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - văn hóa của Thủ đô.

Nghị quyết không chỉ cụ thể hóa khung pháp lý mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược, kết hợp hài hòa giữa phát triển thương mại, du lịch và bảo tồn di sản văn hóa. Với sự ra đời của các khu thương mại và văn hóa tầm vóc, Hà Nội đang hướng tới trở thành “Thành phố sáng tạo” và trung tâm giao thoa văn hóa khu vực.

Thực tế cho thấy, với số lượng 6.489 di tích lịch sử văn hóa, 1.793 di sản văn hóa phi vật thể và 1.350 làng nghề chứng minh rằng Hà Nội sở hữu tiềm năng lớn để triển khai hiệu quả Nghị quyết. Sau khi Nghị quyết 25 của HĐND Thành phố ban hành, UBND thành phố Hà Nội đã lựa chọn phường Cửa Nam là nơi thí điểm thực hiện thí điểm xây dựng khu phát triển thương mại và văn hóa.

Phường Cửa Nam đã xây dựng Dự thảo Đề án Thành lập Khu Thương mại và Văn hóa - BID Xóm Hạ Hồi.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường Cửa Nam Nguyễn Tùng Lâm thông tin, vừa qua, phường Cửa Nam đã xây dựng Dự thảo Đề án Thành lập Khu Thương mại và Văn hóa - BID Xóm Hạ Hồi, hướng tới hình thành không gian văn hóa kinh tế gắn kết cộng đồng, bảo tồn nét cổ kính của đô thị Hà Nội và tạo động lực phát triển mới cho địa phương.

“Đây là bước đi quan trọng trong tiến trình xây dựng một không gian hiện đại, năng động nhưng vẫn đậm đà bản sắc, gắn kết chặt chẽ giữa con người, văn hóa và thị trường”, Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường Cửa Nam cho biết.

Theo Đề án, Xóm Hạ Hồi có diện tích khoảng 3 ha, nằm giữa trung tâm Thủ đô, kết nối ba tuyến phố lớn: Trần Hưng Đạo, Quang Trung, Trần Quốc Toản. Xóm Hạ Hồi gồm khoảng 300 hộ dân với gần 1.000 nhân khẩu; 25 cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố; 02 cơ sở lưu trú với 50 phòng cho thuê; 25 cơ sở kinh doanh loại hình dịch vụ khác; tổng số lao động thu hút ước tính khoảng 200 người, quần cư trong mạng lưới ngõ ngách đan xen tạo nên không gian bán kín đáo, tách biệt tương đối với sự ồn ào bên ngoài. Dù đã trải qua nhiều biến động, Hạ Hồi vẫn giữ cách gọi “xóm” thân thuộc, một nét đặc trưng hiếm hoi trong lòng nội đô. Không chỉ mang dấu ấn lịch sử, nơi đây còn là điểm giao thoa của nhiều lớp văn hóa.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường Cửa Nam Nguyễn Tùng Lâm, Xóm Hạ Hồi tuy không có di tích hay danh thắng lớn, nhưng lại mang bản sắc riêng của đô thị Hà Nội, phản ánh rõ nét đời sống văn hóa và nếp sống cư dân Thủ đô qua nhiều thời kỳ.

“Trong xóm vẫn còn nhiều biệt thự Pháp cổ xen lẫn nhà ống truyền thống, cùng những khoảng sân, giếng trời, cây xanh tạo nên không gian gợi nhớ về Hà Nội xưa. Đây là giá trị văn hóa nghệ thuật đặc thù cần được bảo tồn và phát huy gắn với phát triển kinh tế xã hội”, ông Lâm chia sẻ.

Thực tế, Hạ Hồi đã sớm trở thành điểm đến quen thuộc của giới trẻ và du khách nhờ những quán cà phê, cửa hàng mang phong cách hoài cổ, tĩnh lặng. Tiềm năng ấy, theo ông Nguyễn Tùng Lâm, nếu được đầu tư bài bản, có thể trở thành “hạt nhân văn hóa” trong lòng khu vực trung tâm nội đô, tạo điểm nhấn mới cho du lịch và thương mại phường Cửa Nam.

Tạo lập “không gian đáng sống, đáng làm việc và đáng đầu tư”

Tuy nhiên, lãnh đạo phường Cửa Nam cũng thẳng thắn nhìn nhận, dù sở hữu tiềm năng lớn, khu vực này vẫn đối mặt với nhiều thách thức như: Nguồn lực tài chính của địa phương còn hạn chế; các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, khả năng đóng góp đầu tư chưa cao; hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ, thiếu điểm sinh hoạt cộng đồng và hệ thống nhận diện thương hiệu.

Xóm Hạ Hồi tuy không có di tích hay danh thắng lớn, nhưng lại mang bản sắc riêng của đô thị Hà Nội.

Các hoạt động du lịch, dịch vụ chủ yếu tự phát, quy mô nhỏ, chưa có sản phẩm đặc trưng hay chiến lược quảng bá dài hạn. Người dân cũng chưa quen với mô hình kết hợp thương mại văn hóa, chưa tận dụng hiệu quả công nghệ số để quảng bá, kết nối.

Từ thực trạng đó, UBND phường Cửa Nam xác định việc triển khai Khu Thương mại và Văn hóa - BID Xóm Hạ Hồi là yêu cầu tất yếu, vừa để bảo tồn, vừa để khơi dậy sức sống mới cho không gian ngõ xưa.

Theo Đề án, mục tiêu xây dựng BID Hạ Hồi là tạo lập một “không gian đáng sống, đáng làm việc và đáng đầu tư”, lấy văn hóa làm trung tâm kết nối giữa kinh tế, du lịch và đời sống cộng đồng. Kết hợp hài hòa bảo tồn nét cổ kính với yếu tố văn hoá đương đại, tạo bản sắc độc đáo cho du lịch Cửa Nam; Đảm bảo an ninh, vệ sinh, hạ tầng tốt nhằm nâng cao trải nghiệm cho cư dân và du khách; Đa dạng hoá hoạt động trải nghiệm (ẩm thực, lễ hội, workshop, mua sắm…) để kéo dài thời gian lưu trú và chi tiêu của khách du lịch.

Các nhóm nhiệm vụ cụ thể gồm: Phát triển nghệ thuật công cộng và không gian sáng tạo: thực hiện chương trình tranh tường, sắp đặt nghệ thuật, trang trí ánh sáng; hình thành các tọa độ “check-in” đặc sắc, mang hơi thở Hà Nội xưa.

Cải thiện hạ tầng và cảnh quan đô thị: lát lại mặt ngõ, bổ sung đèn trang trí, cây xanh, ghế nghỉ; dựng cổng chào nghệ thuật tại hai lối chính Trần Hưng Đạo và Quang Trung để nhận diện khu vực.

Tổ chức các sự kiện văn hoá, lễ hội và hoạt động cộng đồng: mở chợ đêm, phố đi bộ cuối tuần, các hoạt động trải nghiệm ẩm thực, thủ công, lễ hội sáng tạo gắn với Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội.

Phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng và dịch vụ hỗ trợ: xây dựng quán café, quán ăn “thương hiệu Hạ Hồi”, thiết kế tour du lịch đi bộ “Phố nhỏ Hà Nội” với các câu chuyện về lịch sử và đời sống cộng đồng.

Định vị thương hiệu và truyền thông: với khẩu hiệu “Hạ Hồi - Ngõ nhỏ, nghệ thuật & ký ức Hà Nội”, phường Cửa Nam sẽ đẩy mạnh quảng bá qua mạng xã hội, tổ chức cuộc thi ảnh, liên kết cùng các KOL du lịch, tạp chí, báo chí để giới thiệu mô hình mới này.

Ngoài ra phường sẽ tổ chức đảm bảo giao thông, bố trí các điểm giao thông tĩnh; Công tác đảm bảo an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy; Sắp xếp các hoạt động kinh doanh trong khu vực.

Việc triển khai Khu Thương mại và Văn hóa - BID Xóm Hạ Hồi là yêu cầu tất yếu, vừa để bảo tồn, vừa để khơi dậy sức sống mới cho không gian ngõ xưa.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường Cửa Nam Nguyễn Tùng Lâm cho biết, khó khăn lớn nhất là huy động nguồn vốn xã hội hóa và tìm kiếm đối tác đầu tư và cùng triển khai thực hiện. Tuy nhiên, phường xác định đây là cơ hội quan trọng để hiện thực hóa Nghị quyết 25, đồng thời tạo nền tảng để lan tỏa mô hình này ra các tuyến phố khác. “Mục tiêu không chỉ là chỉnh trang một con ngõ, mà là hình thành một không gian sống văn minh, nơi văn hóa được gìn giữ và lan tỏa trong từng hoạt động kinh tế”, ông Lâm nhấn mạnh.

Theo kế hoạch, BID Xóm Hạ Hồi sẽ được triển khai trong 3 giai đoạn trong khoảng 3 năm, từ đó đánh giá, rút kinh nghiệm, cải thiện các mặt chưa hiệu quả và mở rộng mô hình sang vùng phụ cận. Khi hoàn thành, nơi đây không chỉ cải thiện diện mạo đô thị mà còn trở thành điểm đến văn hóa - sáng tạo hấp dẫn, góp phần lan tỏa giá trị Thủ đô sáng tạo.