Gia tài làng cổ

(LĐTĐ) Đi biết bao ngôi làng, trong đó có những ngôi làng còn giữ được vẻ đẹp bình dị, hay ngôi làng đã bị đô thị hóa, tôi nhận thấy có nhiều điều chúng ta phải ra sức gìn giữ. Yên Trường thuộc xã Trường Yên (huyện Chương Mỹ, Hà Nội) là một địa chỉ như vậy. Yên Trường hiện còn lưu giữ nhiều ngôi nhà làm bằng đá ong hàng trăm năm tuổi, nhiều giếng cổ thiên tạo mát lành và nơi đây còn có những người lặng thầm cống hiến, làm đẹp cho cảnh quan làng xóm.
Vẻ đẹp làng cổ ven sông Dấu xưa nơi làng cổ Đông Ngạc

Nhiều nét độc đáo

Nghe tiếng đã lâu, nhưng phải mãi đến dịp vừa rồi tôi mới có thể ghé thăm Yên Trường, phần vì dịch dã khiến chuyện đi lại không thuận lợi, phần khác vì công việc cứ cuốn mãi, tôi không thể dành hẳn một ngày để “phượt”, để khám phá các nét lạ.

Gia tài làng cổ
Một góc bình yên ở Yên Trường. (Ảnh: Giang Nam)

Đường vào Yên Trường giờ êm ru, không gian thoáng đãng được tô điểm bởi hình ảnh cây đa, bến nước, sân đình và những con người hồn hậu, chất phác. Cũ và mới đan xen. Một điểm rất sáng ở Yên Trường mà không phải nơi nào cũng có đó là không gian xanh, không gian công cộng dành cho người dân rất thoáng đãng, rộng rãi. Các tuyến đường làng, ngõ xóm đều được dọn dẹp sạch sẽ; nhiều ao, hồ được xây kè kiên cố, xung quanh có rặng cây, ghế đá khiến Yên Trường tựa như một công viên thu nhỏ...

Đi sâu vào làng, tôi bắt gặp những con ngõ nhỏ với những ngôi nhà cổ, cũ và có kiến trúc lạ lùng. Nhà ở Yên Trường rất độc đáo với vật liệu làm từ đá ong. Tường nhà, tường rào, cổng nhà... không màu mè, không cầu kỳ hoa mĩ, những bức tường đá ong sậm như sáp mật hiện hữu khắp ngõ xóm. Bên cạnh tường đá ong là những cánh cổng cổ, thiết kế mái vòm đặc trưng văn hóa Việt. Trên mái vòm thường là biểu tượng bức cuốn thư ghi vài câu chữ Hán Nôm nhằm thể hiện mong cầu ấm no, hạnh phúc cho gia đình hoặc đơn giản chỉ là hình bông hoa, cây lúa.

Bà Nguyễn Thị Hòa, sinh năm 1948, một người dân trong làng khi thấy tôi đang ngẩn ngơ tìm những nét xưa cũ, bà vội bảo nơi đây hiện còn giữ được nhiều giếng cổ bằng đá ong có hình thù kỳ lạ. Không giống như những giếng đào hay giếng khoan ở các vùng khác, ở Yên Trường giếng hoàn toàn được hình thành tự nhiên nên gọi là thiên tạo. Miệng giếng vẫn hình tròn nhưng lòng giếng thì khúc khuỷu, hình dáng như bàn chân con người.

Bà Hòa chia sẻ, điểm tiếc nuối duy nhất là qua thời gian, nhiều giếng đã bị vùi lấp, giờ còn 6 - 7 giếng, nằm rải rác ở các xóm. Bên mỗi giếng nước đều có cổ thụ soi bóng mát và am nhỏ để thờ. Để tránh lá cây rụng xuống làm ô nhiễm nguồn nước, người dân xây tường bao quanh miệng giếng và căng bạt để làm mái che. Nước giếng được lọc qua đá ong trong vắt, không bao giờ cạn. Vậy nhưng cũng có điểm lạ là hễ giếng nào không có người sử dụng là mạch nước tự dưng trở nên không còn ngon ngọt. “Nơi đây có giếng do không có người ăn nên nước giếng trở nên không ngon và cạn dần…” - bà Hòa quả quyết.

Thời gian tựa như một dòng chảy mạnh mẽ, khiến mọi thứ biến thiên, thế nhưng giếng cổ ở Yên Trường lại khác. Hàng trăm năm trước nơi đây là không gian sinh hoạt của người dân. Người ta vẫn ra giếng lấy nước, giặt giũ, trò chuyện, hóng mát. Bên giếng có những nụ cười, có những cuộc tình duyên đôi lứa khởi phát. Đến nay vẫn vậy. Bên giếng những ngày hè oi ả người làng lại gặp gỡ, chia sẻ về công việc, cách giáo dục con cháu, làm cuộc sống tốt đẹp hơn.

Người làm đẹp không gian làng

Ở làng Yên Trường có một trong những tấm gương làm “xanh” làng là ông Trịnh Nhân Kỳ, với công trình cổng và hàng rào được đan bện bằng cây ô-rô. Suốt 30 năm qua, ông Kỳ đã kỳ công và tỉ mẩn tạo dáng cho cổng nhà và tường rào thành một tác phẩm nghệ thuật thiên nhiên kỳ thú hiện hữu giữa làng quê thanh bình. Theo lời ông Kỳ, từ năm 1992 ông đã bắt tay vào công việc này. Thời điểm đó, trước nhà ông là ao làng lớn, ông nghĩ bản thân nếu làm một chiếc cổng hình cổng chùa hướng ra sẽ rất ấn tượng. Nghĩ là làm, trong mấy năm đó ông Kỳ đi khắp nơi để sưu tầm, tìm và nhân giống cây ô-rô.

Gia tài làng cổ
Ông Trịnh Nhân Kỳ với công trình cổng và hàng rào được đan bện bằng cây ô-rô. (Ảnh: Giang Nam)

Ông Kỳ chia sẻ, ô-rô là loại cây khó sống nên để được hàng rào dầy dặn, ông phải trồng đi trồng lại nhiều lần rồi tỉ mỉ chăm sóc thì cây mới sống và đẻ nhiều nhánh. Chính bản thân ông cũng không biết mình đã bỏ ra bao nhiêu công, cắt mòn biết bao nhiêu cái kéo để thực hiện tác phẩm. Và kết quả là ông Kỳ đã tạo nên một công trình nghệ thuật cây xanh kỳ vĩ và hơn thế nữa công trình đó lại được kết hợp với nếp nhà cổ, phía trước là hồ nước đã trở thành một giá trị mà bất kỳ ai đi qua cũng phải ngỡ ngàng, trầm trồ thán phục. “Đây là loài khó sống nên phải chăm sóc rất khéo thì mới sống và lên đều nhánh. Trải qua nhiều năm trồng tỉa, cuối cùng tôi cũng có một hệ thống hàng rào tạm ưng ý. Và để thực hiện ý tưởng làm chiếc cổng mô phỏng cổng chùa, tôi tích cực nuôi, uốn cây và tác động tích cực bằng chất hữu cơ để chúng có thể mọc dài theo đúng ý”- ông Kỳ chia sẻ.

Cứ thế, chiếc cổng và tường cây của gia đình ông Trịnh Nhân Kỳ đã hiện diện và cống hiến cho cảnh quan của Yên Trường một công trình nghệ thuật giá trị, được du khách nhiều nơi về tham quan, chụp hình lưu niệm. Một điểm rất đáng trân quý khác là hiện gia đình ông Kỳ vẫn giữ được nếp nhà cổ. Trong khuôn viên sân gạch ông Kỳ cho kê nhiều chậu cây cảnh. Tôi đã ghé thăm ngôi nhà gỗ của ông Kỳ, phía bên trong là một khung cảnh đẹp. Cách bài trí ban thờ, đến sập gụ tủ chè, câu đối, đại tự… đều theo mẫu mực xưa. Ông Kỳ coi đó như một bảo vật cha ông, bảo vật của làng và ông sẵn sàng tiếp đón khách lạ vào bên trong để hướng dẫn như một chuyên gia du lịch.

Đi sâu vào làng, tôi bắt gặp những con ngõ nhỏ với những ngôi nhà cổ, cũ và có kiến trúc lạ lùng. Nhà ở Yên Trường rất độc đáo với vật liệu làm từ đá ong. Tường nhà, tường rào, cổng nhà... không màu mè, không cầu kỳ hoa mĩ, những bức tường đá ong sậm như sáp mật hiện hữu khắp ngõ xóm. Bên cạnh tường đá ong là những cánh cổng cổ, thiết kế mái vòm đặc trưng văn hóa Việt. Trên mái vòm thường là biểu tượng bức cuốn thư ghi vài câu chữ Hán Nôm nhằm thể hiện mong cầu ấm no, hạnh phúc cho gia đình hoặc đơn giản chỉ là hình bông hoa, cây lúa.

Nhiều điểm trân quý song hiện Yên Trường cũng đang phải đối mặt với tình trạng nét cổ kính dần bị phôi pha. Yên Trường chưa thu hút được khách du lịch mà hầu hết đều tự phát, manh mún do các nhóm phượt hoặc nhiếp ảnh gia thỉnh thoảng ghé thăm. Nhiều người dân cho biết do thiếu quy hoạch và chiến lược phát triển nên số lượng nhà cổ bằng đá ong hiện nay không còn nhiều. Nhiều nhà bị biến dạng, xâm thực và đan xen giữa cũ và mới.

Kỳ thực, câu chuyện Yên Trường đang phải đối mặt không phải đến bây giờ mới có. Nhìn rộng ra có thể thấy, không ít những khu vực làng xóm cũ ven đô, đã và đang từng bước trở thành cư dân đô thị, nhưng lại hoàn toàn trở thành “khoảng trống” trong chuyện quản lý xây dựng hay trong việc cải tạo, bảo tồn.

Ngay trung tâm Thủ đô cũng có thể chứng kiến những xóm làng với những địa danh: Ngọc Hà, Đại Yên, Vĩnh Phúc, Kim Mã, Bưởi… vẫn còn nguyên đó trong 4 quận nội thành cũ. Thế nhưng, thứ đọng lại là hoài niệm và cái tên chỉ địa danh. Tại những nơi này, hồ, ao các khoảng đất canh tác xen cài trong làng xóm dần bị xóa bỏ, thay thế bằng những công trình khác. Người dân tự tách nhỏ các khu đất nhà ở của cha ông trong làng xóm để bán thu lời hay sinh nhai, để chia thừa kế cho con cái. Để tìm những nét xưa, hiện người ta chỉ tìm thấy những cổng làng quý báu, những cây đa, giếng nước đầu làng… Đó là tất cả những không gian “linh hồn” của làng quê còn sót lại ở cái gọi là “làng trong đô thị” ấy.

Nhìn từ Yên Trường, từ chuyện một ngôi làng để ngẫm nghĩ về những ngôi làng khác, tôi chợt nảy ra sự băn khoăn. Vì sao có những làng cổ còn giữ được vẻ đẹp bình dị mà những ngôi làng khác lại không? Phải chăng, từ những lý do đã kể trên, thì những ngôi làng từng “đẹp trong mắt ai” nay đã không còn hồn cốt xưa cũ đã bị xâm thực quá nặng, và những ngôi làng ấy không còn những người tâm huyết đưa thương hiệu làng vang xa?./.

Giang Nam

Nên xem

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu hoàn thiện Đề án xử lý dự án Đạm Hà Bắc

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu hoàn thiện Đề án xử lý dự án Đạm Hà Bắc

(LĐTĐ) Mới đây, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã đi kiểm tra, khảo sát thực địa và làm việc với lãnh đạo các bộ, ngành, cơ quan liên quan ...
Đưa quan hệ hợp tác hữu nghị giữa Công đoàn hai Thủ đô Hà Nội và Viêng Chăn đi vào chiều sâu, thực chất

Đưa quan hệ hợp tác hữu nghị giữa Công đoàn hai Thủ đô Hà Nội và Viêng Chăn đi vào chiều sâu, thực chất

(LĐTĐ) Chiều 14/8, tại trụ sở Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) thành phố Hà Nội đã diễn ra buổi hội đàm và ký biên bản ghi nhớ quan hệ hợp tác ...
Giữ gìn lâu dài, bảo vệ tuyệt đối an toàn thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhiệm vụ chính trị đặc biệt

Giữ gìn lâu dài, bảo vệ tuyệt đối an toàn thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhiệm vụ chính trị đặc biệt

(LĐTĐ) Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính khẳng định, giữ gìn lâu dài, bảo vệ tuyệt đối an toàn thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh và phát huy ý ...
Hà Nội: Hỗ trợ tiền thuê nhà cho người lao động đầy đủ, kịp thời

Hà Nội: Hỗ trợ tiền thuê nhà cho người lao động đầy đủ, kịp thời

(LĐTĐ) Triển khai thực hiện Quyết định số 08/2022/QĐ-TTg ngày 28/3/2022 của Thủ tướng Chính phủ về việc hỗ trợ tiền thuê nhà cho người lao động, Ủy ban nhân dân ...
Chậm chi hỗ trợ tiền thuê nhà cho người lao động

Chậm chi hỗ trợ tiền thuê nhà cho người lao động

(LĐTĐ) Mặc dù hiện nay Trung ương đã chuyển tiền về cho tỉnh nhưng do các cơ quan chức năng của tỉnh Bình Dương đang phải hoàn thành các thủ tục ...
Bình Dương: Hơn 35.000 thẻ căn cước công dân chưa được cấp phát do không xác định được chủ nhân

Bình Dương: Hơn 35.000 thẻ căn cước công dân chưa được cấp phát do không xác định được chủ nhân

(LĐTĐ) Trước thắc mắc của người dân về việc Công an tỉnh Bình Dương trả thẻ căn cước công dân (CCCD) cho người dân bị chậm trễ, đại diện Công an ...
Năm học 2022-2023: Đoàn kết, đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng

Năm học 2022-2023: Đoàn kết, đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng

(LĐTĐ) Trên cơ sở những kết quả đã đạt được và khắc phục tồn tại, hạn chế trong năm học 2021-2022, ngành Giáo dục xác định chủ đề năm học 2022-2023 ...

Tin khác

Phát huy giá trị không gian giàu bản sắc của miền “đất danh hương”

Phát huy giá trị không gian giàu bản sắc của miền “đất danh hương”

(LĐTĐ) Từ việc xác định văn hóa - lịch sử vừa là nền tảng, vừa là động lực phát triển, từ nguồn xã hội hóa, huyện Thường Tín đã xây dựng và phát huy giá trị văn hóa lịch sử công trình Văn Từ Thượng Phúc (nơi thờ phụng và tôn vinh các bậc hiền tài, khoa bảng), tạo nên một quần thể không gian truyền thống giàu bản sắc của miền “đất danh hương”.
Nỗ lực xây dựng thương hiệu chè Long Phú

Nỗ lực xây dựng thương hiệu chè Long Phú

(LĐTĐ) Từ khi thành lập và tiếp quản hoạt động trồng, chế biến chè tại xã Hòa Thạch (huyện Quốc Oai, Hà Nội), Hợp tác xã Long Phú đang từng bước nỗ lực khôi phục thương hiệu chè Long Phú, xây dựng mô hình sản xuất chè sạch theo tiêu chuẩn VietGAP, trở thành vùng nguyên liệu lớn cho nhiều doanh nghiệp chế biến.
Giữ gìn và phát huy giá trị làng nghề sơn mài Hạ Thái

Giữ gìn và phát huy giá trị làng nghề sơn mài Hạ Thái

(LĐTĐ) Là 1 trong 7 điểm du lịch làng nghề của thành phố Hà Nội, trải qua hàng trăm năm, người làm nghề sơn mài làng Hạ Thái (xã Duyên Thái, huyện Thường Tín, Hà Nội) đã không ngừng tìm tòi, sáng tạo để làm ra những sản phẩm đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng trong và ngoài nước. Đồng thời, gìn giữ, phát huy giá trị làng nghề truyền thống.
Tinh hoa làng nghề điêu khắc Dư Dụ

Tinh hoa làng nghề điêu khắc Dư Dụ

(LĐTĐ) Với bàn tay, khối óc tài hoa, những người thợ tạc tượng ở làng Dư Dụ (xã Thanh Thùy, huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội), bằng cả cái tâm của mình với nghề, đã tạo ra những tác phẩm tượng gỗ “độc nhất vô nhị” cả về kích thước lẫn độ tinh xảo, vừa giúp phát triển kinh tế gia đình vừa góp phần lưu giữ những tinh hoa của một làng nghề truyền thống có từ hàng trăm năm.
Tản Hồng xây dựng làng quê xanh, sạch, đẹp

Tản Hồng xây dựng làng quê xanh, sạch, đẹp

(LĐTĐ) Tại xã Tản Hồng (huyện Ba Vì, Hà Nội), phong trào “Xây dựng và giữ gìn thôn, xóm, ngõ sáng-xanh-sạch-đẹp, an toàn” đã, đang được triển khai rộng khắp và nhận được sự hưởng ứng mạnh mẽ, không chỉ trong cán bộ, đảng viên mà còn nhận được sự hưởng ứng tích cực của đông đảo quần chúng nhân dân tại địa phương. Đáng chú ý, phong trào đã góp phần thay đổi nhận thức, hành động của người dân địa phương trong việc bảo vệ môi trường, xây dựng nông thôn mới nâng cao.
Hà Nội tổ chức Hội thi tìm hiểu Nghị quyết số 15-NQ/TƯ của Bộ Chính trị

Hà Nội tổ chức Hội thi tìm hiểu Nghị quyết số 15-NQ/TƯ của Bộ Chính trị

(LĐTĐ) Ngày mai (1/8), Ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội sẽ tổ chức Lễ phát động Hội thi tìm hiểu Nghị quyết số 15-NQ/TƯ ngày 5/5/2022 của Bộ Chính trị về "Phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 của thành phố Hà Nội". Ban tổ chức thông tin chi tiết về thể lệ hội thi.
Nhộn nhịp sản xuất ở làng nghề truyền thống xã Minh Khai, huyện Hoài Đức

Nhộn nhịp sản xuất ở làng nghề truyền thống xã Minh Khai, huyện Hoài Đức

(LĐTĐ) Xã Minh Khai (Hoài Đức, Hà Nội) từ lâu đã nổi tiếng với nghề sản xuất miến dong, mỳ, bún gạo khô. Những ngày hè, ngay từ sáng sớm, người dân nơi đây đã tất bật với các công đoạn sản xuất rồi đem phơi nắng cho kịp mẻ sản xuất mới. Khắp các con đường trong thôn và trên cánh đồng làng, tiếng nói cười rôm rả và mùi thơm đặc trưng của gạo, dong riềng đã tạo nên nét đẹp riêng có cho vùng quê nơi đây.
Tri ân các anh hùng liệt sĩ qua những "bức ảnh đoàn viên"

Tri ân các anh hùng liệt sĩ qua những "bức ảnh đoàn viên"

(LĐTĐ) Thấu hiểu nỗi lòng của những gia đình có người thân hy sinh trên các chiến trường, mà di vật họ để lại đôi khi chỉ có vỏn vẹn một tấm ảnh, chàng trai trẻ xứ Nghệ đã dành thời gian, tâm huyết phục chế miễn phí những bức ảnh này, như một cách tri ân đến các anh hùng liệt sĩ, giúp người thân của họ có thêm sự ấm áp để tưởng nhớ người thân của mình qua những "bức ảnh đoàn viên".
Hội Nông dân huyện Thanh Trì tri ân các gia đình chính sách

Hội Nông dân huyện Thanh Trì tri ân các gia đình chính sách

(LĐTĐ) Để tỏ lòng tri ân tới các gia đình thương binh, liệt sĩ nhân dịp Kỷ niệm 75 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947-27/7/2022), Hội Nông dân huyện Thanh Trì đã tổ chức đến thăm hỏi, tặng quà thương binh, gia đình liệt sĩ, gia đình có công với cách mạng trên địa bàn huyện.
Ứng Hòa: Biểu dương người có công tiêu biểu nhân dịp kỷ niệm 75 năm Ngày Thương binh liệt sĩ

Ứng Hòa: Biểu dương người có công tiêu biểu nhân dịp kỷ niệm 75 năm Ngày Thương binh liệt sĩ

(LĐTĐ) Ngày 25/7, huyện Ứng Hòa (Hà Nội) long trọng tổ chức Hội nghị gặp mặt, biểu dương người có công tiêu biểu; khen thưởng tập thể, cá nhân có thành tích và tặng sổ tiết kiệm cho người có công có hoàn cảnh khó khăn nhân dịp kỷ niệm 75 năm Ngày Thương binh liệt sĩ (27/7/1947-27/7/2022).
Xem thêm
Phiên bản di động