Độc đáo tục Tết Lùng Cùng

(LĐTĐ) Từ bao đời nay, Tết Lùng Cùng đã trở thành nét văn hóa đặc sắc tồn tại trong tâm thức mỗi người dân ba làng Thượng, Tâm, Tiền (xã Liên Minh, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định). Các thế hệ con cháu dù ở nơi đâu nhưng đến ngày này đều hướng về quê nhà và nhớ tới hương vị đặc trưng của món bánh khúc - đặc sản làm nên nét riêng khác biệt của ngày Tết Lùng Cùng như để hoài niệm và tri ân với tổ tiên, đồng thời là lời tự nhắc không quên cội nguồn.
Lưu giữ nét đẹp truyền thống thành Nam

Lưu giữ nét đẹp truyền thống

Mỗi năm, sau Tết Nguyên đán, người dân ba làng Thượng, Tâm, Tiền (xã Liên Minh, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định) lại háo hức chuẩn bị cho Tết Lùng Cùng diễn ra vào ngày mùng 1 tháng Hai Âm lịch. Với Tết này, giống như bánh chưng, bánh giầy trong Tết Nguyên đán, bánh khúc là thứ không thể thiếu trên bàn thờ tổ tiên.

Độc đáo tục Tết Lùng Cùng
Rau khúc là một trong những nguyên liệu chính để làm bánh khúc; thường mọc nhiều ở những cánh đồng đã gặt còn trơ gốc rạ, trên các bãi hoang, bờ ruộng hay dọc theo những con mương… (Ảnh: P.T)

Theo bà Lê Thị Thủy (61 tuổi, người dân làng Tiền), làm bánh khúc không khó nhưng đòi hỏi nhiều công đoạn, từ khâu chọn gạo, rau khúc, đậu xanh, thịt lợn… đến khâu nặn bánh. Muốn có bánh khúc ngon, thơm, gạo dùng để làm phải được chọn lựa kỹ càng, cứ hai phần gạo nếp thì lại cho thêm một phần gạo tẻ hoặc dùng gạo nếp không. Gạo được ngâm với nước nóng trong khoảng tám tiếng thì cho vào cối xay với nước. Dùng một chiếc thúng bên dưới có lót tro bếp và rơm, đặt tấm vải sạch lên trên rồi đổ bột nước gạo vừa xay xong vào để lọc. Khi đã lọc xong bột, cho rau khúc đã giã nhuyễn vào trộn thật đều. Cứ 1 cân gạo cho khoảng 3 lạng rau khúc là vừa. Đó là thứ vỏ ngoài để bọc nhân bánh.

“Rau khúc là một loài một loại rau dại, mọc nhiều ở những cánh đồng đã gặt còn trơ gốc rạ, trên các bãi hoang, bờ ruộng hay dọc theo những con mương… Rau khúc có hai loại là khúc tẻ và khúc nếp (còn được gọi là khúc ông và khúc bà). Nhưng để làm bánh khúc thì nhất thiết phải chọn khúc nếp. Khúc nếp lá nhỏ, phiến dày, đốt ngắn, vừa ngắt lên tay đã thấy thoảng mùi hương nồng nồng, ngan ngát. Rau khúc tẻ cũng ăn được, nhưng làm bánh sẽ có mùi hôi và không có vị đặc trưng như khúc nếp nên không mấy ai dùng. Rau hái từ ruộng về phải chế biến ngay, đem rửa sạch rồi rút hết cọng già, sau đó luộc sơ rồi cho vào cối giã nhuyễn. Giã xong rau khúc dẻo quánh, màu xanh đậm, có mùi thơm đặc trưng và hơi hắc” - bà Lê Thị Thủy cho biết thêm.

Cũng theo bà Lê Thị Thủy, nhân bánh thường là đỗ xanh giã mịn, hạt tiêu và thịt lợn thái miếng nhỏ đã được trộn gia vị xào thơm với hành. Thịt phải là thịt nạc cùng mỡ gáy để bánh ăn vừa đủ ngậy mà không bị ngán. Bánh mới nặn xong, lớp vỏ còn dẻo dính sẽ được lăn qua một lớp mỡ hoặc một lớp gạo nếp đã được ngâm kỹ. Sau đó gói bằng lá chuối rồi đem luộc hoặc hấp. Khi bánh chín, mùi lá chuối quyện vào với hương nếp thơm, mùi nồng ngát của rau khúc khiến bánh khúc trở lên hấp dẫn lạ thường.

Thưởng thức bánh khi còn nóng hổi là thơm, ngon nhất. Lúc này lớp vỏ bánh bóng mọng bốc hơi nghi ngút, mọi người vừa thổi vừa ăn để cảm nhận hương thơm, bùi của lá khúc cùng vị ngậy béo của nhân đỗ thịt.

Sự tích Tết Lùng Cùng

Về ba làng Thượng, Tâm, Tiền vào những ngày giáp Tết Lùng Cùng, lúc này việc đồng áng vẫn an nhàn, nhà nào nhà đấy đều làm bánh khúc. Khi mọi thứ chuẩn bị tươm tất, không khí chẳng khác nào không khí bên nồi bánh chưng xanh ngày Tết Nguyên đán. Đây được coi là ngày gia đình sum họp, quây quần bên đĩa bánh nghi ngút khói dâng lễ tổ tiên.

Độc đáo tục Tết Lùng Cùng
Mọi người quây quần cùng nhau làm bánh khúc. (Ảnh: P.T)

Nói về sự tích Tết Lùng Cùng, những cao niên tại địa phương cho biết, ngày xưa vùng đất này thuộc trấn Sơn Nam Hạ, có sinh ra một vị danh tướng tài giỏi. Cả cuộc đời ông đều hiến dâng cho sự nghiệp bảo vệ nước non, bờ cõi. Có một năm, vì phải lo đánh đuổi giặc ngoại xâm, giữ cho nhân dân ăn Tết Nguyên đán yên bình, ông và binh lính của mình đã không kịp về vui Tết cùng gia đình.

Đầu tháng Hai âm lịch năm đó, đội quân do ông làm thủ lĩnh đã giành chiến thắng nên ông quyết định tổ chức ăn mừng cho quân lính. Tuy nhiên, vì đánh giặc dài ngày nên lương thảo dự trữ không còn nhiều. Lúc bấy giờ lấm tấm bên những thửa ruộng trơ gốc rạ là rau khúc xanh non, ông đã nghĩ ra cách giã rau khúc rồi trộn thêm với gạo nếp, làm nên những chiếc bánh khúc để dâng lên tế cáo trời đất, sau đó phát cho quân sĩ và nhân dân nơi đây. Tết Lùng Cùng xuất phát từ đó.

Thời gian trôi qua, cho đến nay, Tết Lùng Cùng đã trở thành tết truyền thống của nhân dân ba làng Thượng, Tâm, Tiền như để tri ân công đức tổ tiên và là ngày gia đình sum họp. Cách làm bánh khúc đơn giản nhưng cái khó là tạo được hương vị riêng của quê hương. Những người lớn tuổi ở đây luôn nhắc nhở con cháu khi làm bánh khúc trong Tết Lùng Cùng phải làm làm sao cho tất cả các sản phẩm của quê hương phải có trong vị bánh khúc.

Hiện tại, ở nhiều nơi, bánh khúc được bày bán quanh năm nhưng không nơi đâu có được hương vị đặc biệt như bánh khúc nơi đây. Những người con dù ở xa quê nhưng đã từng đón một cái Tết Lùng Cùng và thưởng thức bánh khúc trong cuộc đời, đến ngày này đều nhớ đến loài cây dại trên đồng đất quê nhà, nhớ vị bánh thơm ngon như để hoài niệm và tri ân với tổ tiên, đồng thời là lời tự nhắc mình không quên cội nguồn./.

Phạm Thảo

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Thành phố Hồ Chí Minh: Phối hợp các tỉnh đưa người dân có nguyện vọng về quê

Thành phố Hồ Chí Minh: Phối hợp các tỉnh đưa người dân có nguyện vọng về quê

(LĐTĐ) Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh đã ra văn bản đề nghị các sở ngành, quận huyện phối hợp cùng các địa phương tổ chức hỗ trợ ...
Huyện Thạch Thất: Xử phạt 2 cơ sở kinh doanh vi phạm quy định phòng, chống Covid 19

Huyện Thạch Thất: Xử phạt 2 cơ sở kinh doanh vi phạm quy định phòng, chống Covid 19

(LĐTĐ) Ngày 31/7, Công an huyện Thạch Thất (Hà Nội) cho biết đã phối hợp với các cơ quan chức năng lập biên bản xử lý 2 cơ sở kinh doanh ...
Đảm bảo xử lý rác thải tại khu cách ly, chung tay đẩy lùi dịch bệnh

Đảm bảo xử lý rác thải tại khu cách ly, chung tay đẩy lùi dịch bệnh

(LĐTĐ) Trong bối cảnh dịch Covid-19 đang có nguy cơ bùng phát trở lại, bên cạnh việc giãn cách xã hội, kiểm soát nguồn lây, công tác thu gom rác thải ...
Thủ tướng Chính phủ: Dứt khoát không để khủng hoảng y tế và kinh tế - xã hội

Thủ tướng Chính phủ: Dứt khoát không để khủng hoảng y tế và kinh tế - xã hội

(LĐTĐ) Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã chủ trì Hội nghị trực tuyến của Chính phủ với 63 tỉnh, thành phố để thực hiện ngay các giải pháp cấp ...
Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội: Trực 24/7 tại các chốt kiểm soát phòng, chống dịch Covid-19

Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội: Trực 24/7 tại các chốt kiểm soát phòng, chống dịch Covid-19

(LĐTĐ) Trước diễn biến phức tạp của tình hình dịch Covid-19, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội Nguyễn Thị Tuyến đề nghị, huyện Thanh Trì huy động các ...
Chuyến tàu đặc biệt mang theo 10 tấn trang thiết bị y tế chi viện cho thành phố Hồ Chí Minh

Chuyến tàu đặc biệt mang theo 10 tấn trang thiết bị y tế chi viện cho thành phố Hồ Chí Minh

(LĐTĐ) Ngày 31/7, hơn 10 tấn hàng gồm máy thở và các trang thiết bị y tế thiết yếu của Bệnh viện Bạch Mai đã được tập kết, sẵn sàng lên ...
Ngày 31/7: Thêm 3.250 bệnh nhân được công bố khỏi bệnh

Ngày 31/7: Thêm 3.250 bệnh nhân được công bố khỏi bệnh

(LĐTĐ) Bản tin dịch Covid-19 của Bộ Y tế tối 31/7 cho biết có 4.564 ca mắc Covid-19, nâng tổng số mắc trong ngày lên 8.624 ca, trong đó thành phố ...

Tin khác

Thành phố Hồ Chí Minh: Phối hợp các tỉnh đưa người dân có nguyện vọng về quê

Thành phố Hồ Chí Minh: Phối hợp các tỉnh đưa người dân có nguyện vọng về quê

(LĐTĐ) Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh đã ra văn bản đề nghị các sở ngành, quận huyện phối hợp cùng các địa phương tổ chức hỗ trợ đưa người dân có nguyện vọng về quê trong thời gian thành phố thực hiện Chỉ thị 16.
Gặp gỡ chàng trai 9x đam mê “xê dịch”

Gặp gỡ chàng trai 9x đam mê “xê dịch”

(LĐTĐ) Mang trong mình tuổi trẻ nhiệt huyết và đam mê khám phá, chàng trai trẻ 25 tuổi Nguyễn Thành Luân (Sóc Sơn, Hà Nội) đã thực hiện nhiều chuyến phượt xuyên Việt để thỏa mãn niềm đam mê.
Thực hiện tốt công tác phòng, chống tệ nạn xã hội

Thực hiện tốt công tác phòng, chống tệ nạn xã hội

(LĐTĐ) Theo báo cáo của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, 6 tháng đầu năm, Sở đã thực hiện tốt nhiệm vụ quản lý nhà nước về lĩnh vực phòng, chống tệ nạn xã hội.
Thành phố Hồ Chí Minh: Đăng tải nội dung gây bức xúc, chủ tài khoản facebook "Hằng Nguyễn" bị mời lên làm việc

Thành phố Hồ Chí Minh: Đăng tải nội dung gây bức xúc, chủ tài khoản facebook "Hằng Nguyễn" bị mời lên làm việc

(LĐTĐ) Với nội dung đăng tải gây bức xúc, phẫn nộ trong nhân dân, chủ tài khoản facebook "Hằng Nguyễn" đã bị Sở Thông tin và Truyền thông thành phố Hồ Chí Minh mời lên làm việc.
Bật khóc chia tay Sài Gòn ngày trở về quê hương

Bật khóc chia tay Sài Gòn ngày trở về quê hương

(LĐTĐ) Nhiều người bật khóc khi rời thành phố đã cưu mang họ thời gian qua, có người khóc vì lo cho người thân còn ở lại thành phố và có người khóc vì tuổi đã già chẳng còn có thể quay lại thành phố một lần nữa...
Bật mí 5 địa điểm check-in sống ảo “chất lừ” tại Thái Nguyên

Bật mí 5 địa điểm check-in sống ảo “chất lừ” tại Thái Nguyên

(LĐTĐ) Đoạt giải thưởng khu đô thị có thiết kế cảnh quan đẹp nhất Việt Nam (Dot Property VietNam Awards 2020), Danko City đã trở thành điểm đến yêu thích của người dân Thái Nguyên và khách du lịch. Nơi đây cũng ghi dấu ấn trong lòng bất kỳ ai từng đặt chân tới đây với những khoảnh khắc trải nghiệm đáng nhớ.
Nestlé Việt Nam sát cánh cùng các tỉnh, thành phố phía Nam phòng chống dịch

Nestlé Việt Nam sát cánh cùng các tỉnh, thành phố phía Nam phòng chống dịch

(LĐTĐ) Với mong muốn chung tay cùng thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh thành phía Nam như Đồng Nai, nhanh chóng đẩy lùi dịch bệnh, đưa cuộc sống sớm trở lại bình thường, công ty Nestlé Việt Nam đã hỗ trợ gần 450.000 sản phẩm thực phẩm thiết yếu trị giá gần 8 tỷ đồng tới nhân viên y tế, lực lượng tuyến đầu, người cao tuổi, bệnh nhân nghèo, người dân sống trong khu vực bị phong tỏa và tại các trung tâm cách ly.
Dân 'đỏ lửa’ nấu cơm cho bác sỹ bệnh viện dã chiến tại thành phố Hồ Chí Minh

Dân 'đỏ lửa’ nấu cơm cho bác sỹ bệnh viện dã chiến tại thành phố Hồ Chí Minh

(LĐTĐ) Người góp gạo, người góp sức và rồi nhiều bếp lửa của tình tương thân tương ái đã được nhóm lên để cùng nhau vượt qua đại dịch.
Làm gì khi bị miệt thị ngoại hình trên mạng xã hội?

Làm gì khi bị miệt thị ngoại hình trên mạng xã hội?

Ngày nay, với sự phát triển của khoa học cộng nghệ thì mạng xã hội trở thành “nơi lý tưởng” cho những người thích miệt thị, chế giễu ngoại hình của người khác (body shaming). Và hậu quả để lại cho những nạn nhân là tổn thương tâm lý, mặc cảm về ngoại hình và có thể nặng nề hơn nữa.
Thanh Hóa sơ tán gần 1.400 người do mưa lớn, kéo dài

Thanh Hóa sơ tán gần 1.400 người do mưa lớn, kéo dài

(LĐTĐ) Ngày 24/7, thông tin từ Ủy ban nhân dân huyện Mường Lát, tỉnh Thanh Hóa cho biết, trong 2 ngày qua, do dảnh hưởng của áp thấp nhiệt đới gây mưa lớn, chính quyền địa phương đã tổ chức sơ tán 315 hộ với 1.392 nhân khẩu ở các khu vực có nguy cơ sạt lở cao đến nơi an toàn. Mưa lớn còn làm thiệt hại một số tài sản trên địa bàn huyện.
Xem thêm
Phiên bản di động