Đề nghị miễn trách nhiệm dân sự trong nghiên cứu khoa học

Phải thực hiện đầy đủ quy trình, quy định

Ngày 17/2, tiếp tục chương trình Kỳ họp bất thường lần thứ 9, Quốc hội khóa XV đã thảo luận về Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thí điểm một số chính sách để tháo gỡ vướng mắc trong hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm thảo luận là chính sách miễn trừ trách nhiệm trong nghiên cứu khoa học không khả thi. Dự thảo Nghị quyết quy định: “Tổ chức, cá nhân hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ được miễn trách nhiệm dân sự trong trường hợp xảy ra thiệt hại cho Nhà nước trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, mặc dù đã thực hiện đầy đủ quy trình, quy định về nghiên cứu khoa học”.

Đại biểu Hoàng Văn Cường (Đoàn thành phố Hà Nội) bày tỏ đồng tình với nhiều điểm đã tháo gỡ những nút thắt về thể chế hiện nay như là tăng ngân sách đầu tư cho khoa học, công nghệ và chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học, công nghệ.

Đại biểu Hoàng Văn Cường (Đoàn thành phố Hà Nội). Ảnh: Quốc hội

Trong nghiên cứu thì chưa thể biết được là có kết quả thu được hay không, giống như người khai thác dầu khí, có khi 10 mũi khoan may ra mới được một mũi khoan có dầu, nhưng dầu khí còn biết rằng, khoan ra ở dưới có dầu, nhưng nghiên cứu khoa học thì chưa biết dưới đấy là gì, cho nên chấp nhận rủi ro còn nhiều hơn. Do vậy, đại biểu cho rằng, đây là một nút thắt, một lối mở rất lớn để các nhà khoa học yên tâm nghiên cứu.

Đại biểu đoàn Hà Nội cũng đồng tình với quy định tại Điều 6 là không ghi truy cứu trách nhiệm và được miễn trừ rủi ro, nếu như kết quả nghiên cứu không đạt được khi đã thực hiện đúng quy trình và quy định.

“Tuy nhiên, nếu lại quy định trong này là đúng quy trình, quy định thì quy trình, quy định là gì? Nếu như không cẩn trọng, chúng ta lại quay trở lại quy trình, quy định là theo quy định của pháp luật và quay trở lại như chúng ta hiện nay là tuân thủ quy định pháp luật là không làm được gì.

Do vậy, tôi đề nghị ở đây phải sửa lại là khi đã thực hiện đúng quy trình nghiên cứu mà đề tài đã đăng ký. Như vậy, đề tài đăng ký quy trình thế nào thực hiện đúng, đầy đủ như thế mà không đạt kết quả, thì cũng không phải hoàn trả lại kinh phí”, đại biểu Hoàng Văn Cường nêu rõ.

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn tỉnh Đồng Nai) cũng đề cập đến quy định về miễn trách nhiệm, rủi ro trong nghiên cứu khoa học và cho rằng, quy định tại dự thảo Luật mới chỉ thiết kế một phần đó là miễn trách nhiệm khi xảy ra thiệt hại với Nhà nước.

Toàn cảnh phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Theo đại biểu, cần phải miễn trách nhiệm dân sự khi làm thiệt hại đối với cả Nhà nước và các tổ chức, cá nhân khác. Đồng thời, đại biểu đề nghị cần phải có cơ chế miễn trách nhiệm hình sự đối với cá nhân hoạt động nghiên cứu khoa học. “Tôi cho rằng chúng ta cần phải nghiên cứu nội dung này”, đại biểu nói.

Miễn trừ trách nhiệm dân sự trong nghiên cứu, thử nghiệm khoa học, công nghệ

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Nguyễn Thị Thủy (Đoàn tỉnh Bắc Kạn) đưa ra phân tích khá kỹ lưỡng về nội dung này. Nữ đại biểu tán thành cần thiết phải có quy định cụ thể về thí điểm, hoặc miễn trừ trách nhiệm dân sự trong nghiên cứu, thử nghiệm khoa học, công nghệ.

Theo đại biểu, trong Bộ luật Hình sự đã quy định một điều luật riêng về miễn trách nhiệm hình sự trong nghiên cứu, thử nghiệm và áp dụng tiến bộ khoa học, công nghệ trong khoa học, công nghệ mà dẫn tới gây thiệt hại.

Điều 25 Bộ luật Hình sự quy định rất rõ là cơ quan, tổ chức, cá nhân đã thực hiện đầy đủ các quy trình, quy phạm và đã áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa, nhưng vẫn gây thiệt hại thì không bị coi là tội phạm và được miễn trách nhiệm hình sự.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Nguyễn Thị Thủy (Đoàn tỉnh Bắc Kạn). Ảnh: Quốc hội

“Như vậy, đối với trách nhiệm dân sự hiện nay là chưa có quyết định hoặc quy định không rõ ràng. Nếu đã nghiên cứu khoa học, kể cả thực hiện đầy đủ các quy trình, quy phạm về mặt nghiên cứu, nhưng gây ra thiệt hại cho nhà nước, cho tổ chức, cơ quan, cá nhân thì vẫn phải thực hiện việc bồi thường thiệt hại theo chế định là trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong Bộ luật Dân sự”, đại biểu cho biết.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Thủy, Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về vấn đề đổi mới khoa học, công nghệ, thúc đẩy sáng tạo và chuyển đổi số có hai yêu cầu rất rõ ràng trong vấn đề liên quan đến miễn trách nhiệm nói chung, và miễn trách nhiệm dân sự nói riêng.

Cụ thể, yêu cầu thứ nhất là có chính sách miễn trừ trách nhiệm đối với doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân trong thử nghiệm công nghệ mới, trong mô hình kinh doanh mới mà có thiệt hại về kinh tế do nguyên nhân khách quan. Yêu cầu thứ hai là phải chấp nhận rủi ro đầu tư mạo hiểm và có độ trễ trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Để được miễn trách nhiệm dân sự trong nghiên cứu khoa học theo dự thảo Nghị quyết, đại biểu Nguyễn Thị Thủy đề xuất 4 điều kiện cụ thể.

Thứ nhất, phải áp dụng đầy đủ các quy trình, quy phạm trong nghiên cứu khoa học.

Thứ hai, đề nghị bổ sung không chỉ áp dụng miễn trách nhiệm dân sự trong khâu về nghiên cứu đề tài khoa học cả khâu thử nghiệm kết quả nghiên cứu và khâu áp dụng kết quả nghiên cứu.

Thứ ba, đã áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa trong quá trình nghiên cứu, thử nghiệm nhưng vẫn gây ra thiệt hại.

Thứ tư, gây ra thiệt hại cho Nhà nước mới được xem xét miễn trách nhiệm dân sự; còn gây thiệt hại cho các tổ chức, cá nhân khác thì vẫn phải thực hiện việc bồi thường theo quy định của chế định bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong Bộ luật Dân sự.