Làng cổ Cự Đà qua góc nhìn hội họa

Tái hiện hình ành đã mất của làng Cự Đà

Nếu như làng cổ Đường Lâm nổi tiếng nhờ kiến trúc nhà kiểu nông thôn “3 gian 2 chái” bằng vật liệu đá ong của vùng cận trung du, thì Cự Đà mang phong cách làng nghề ven đô, ven sông, điển hình theo kiến trúc kiểu nhà cổ truyền pha trộn kiến trúc Pháp cổ.

Vào đầu thế kỷ XIX, ở Cự Đà có hàng trăm ngôi nhà cổ. Hầu hết là những ngôi nhà 3 gian, 5 gian, 7 gian với mái ngói âm - dương, sân gạch vuông Bát Tràng, chuối sau - cau trước, chum tương - bể nước...Trong nhà có hoành phi, cửa võng, câu đối khắc ghi những lời hay, ý đẹp như nhắc nhở, truyền dạy của ông bà tổ tiên với con cháu. Sau đó, các nhà tư sản tài ba như Cự Doanh, Cự Chân, Cự Phát (là chủ những xưởng dệt, nhà máy, tiệm buôn, hãng vận tải lớn của Hà Nội giai đoạn 1920 - 1940) đã thổi hồn kiến trúc Pháp vào ngôi làng này. Nhiều ngôi nhà 2 tầng, có ban công, được đánh số, mang phong cách phương Tây, nhưng lại có mái hiên cong vút như mái đình.

Một góc triển lãm “Chúng tôi vẽ làng”.

Sự giao thoa văn hóa Đông - Tây ấy không khiến những ngôi nhà cổ này trở nên kệch cỡm, trái lại nó tạo nên một kiểu kiến trúc rất riêng biệt, chỉ làng Cự Đà mới có.

Họa sĩ Lê Thiết Cương - người lên ý tưởng cho cuộc triển lãm “Chúng tôi vẽ làng” - chia sẻ: “Làng cổ Cự Đà là một mẫu hình đẹp của sự pha trộn hài hòa, nhuần nhuyễn nét đẹp của kiến trúc Pháp - Châu Âu với kiến trúc Việt Nam - Á Đông. Chính sự pha trộn này nên những ngôi nhà kiểu Đông Dương khi về làng, vào làng, ở cạnh kiểu nhà Bắc Bộ truyền thống thì vẫn hòa hợp, vẫn duyên, vẫn đẹp”.

Tất cả những nét đẹp, những cái duyên của con người và cảnh vật Cự Đà là chất liệu sáng tác cho nhóm họa sĩ G39. “Chúng tôi vẽ làng” có lẽ là một cuộc triển lãm khá độc đáo, không chỉ bởi các họa sĩ vẽ trực họa tại làng bằng các chất liệu như sơn dầu trên toan, bột màu, giấy dó, mà những tác phẩm hội họa sau khi hoàn thành sẽ được bày trên những tấm phên tre - một dụng cụ phơi miến quen thuộc của người dân nơi đây. Tất cả được trưng bày trong một không gian tuyệt vời của một ngôi nhà cổ hơn trăm năm tuổi - một trong số những ngôi nhà hiếm hoi còn tồn tại sau quá trình “bê-tông hóa nông thôn” rầm rộ gần đây.

Dưới con mắt nhìn đầy tình cảm trìu mến của các họa sĩ Lê Thiết Cương, Nguyền Hồng Phương, Tào Linh, Trần Gia Tùng, Phạm Trần Quân, Nguyễn Quốc Thắng, Bình Nhi... dành cho những nếp nhà, mái ngói hay từng con ngõ nhỏ của làng Cự Đà, những bức tranh đã lần lượt ra đời và tạo nên một buổi trưng bày tranh vô cùng đẹp mắt và đầy thú vị.

Cái hay của triển lãm là chỉ diễn ra vỏn vẹn 2 giờ đồng hồ, có trưởng thôn đi guốc mộc cắt băng khai mạc (là tấm miến thay cho vải đỏ thông thường). Điều ấy nói lên tính chất của buổi triển lãm, rất gần gũi, mộc mạc, muốn đem hội họa đến gần hơn với dân làng, giúp họ hiểu và yêu hơn về vẻ đẹp quê mình.

Buổi triển lãm càng trở nên có ý nghĩa khi dân làng Cự Đà, những ông già bà cả, những người đàn ông, đàn bà và trẻ nhỏ hồ hởi tới xem triển lãm và chung vui với nhóm họa sĩ G39 bằng những đặc sản địa phương tuyệt vời, cùng nâng chén rượu quê thơm mùi lúa mới, cùng nhau thưởng thức đặc sản bánh đúc lạc chấm tương và say sưa trao nhau những lời ca.

Nói về mục đích cuối cùng của buổi triển lãm, họa sĩ Trần Gia Tùng - người vẽ bức tranh “Cự Đà một ngày mưa” - chia sẻ: “Giữa không gian cổ kính của ngôi nhà đã trên 150 tuổi, những bức họa như đẹp hơn và còn ý nghĩa hơn khi người dân đến xem triển lãm với một niềm thích thú pha chút ngạc nhiên. Họ dường như thấy yêu và gìn giữ hơn làng quê của mình. Đó cũng là mong muốn của tôi và nhóm họa sĩ G39 để cùng gìn giữ vẻ đẹp của làng cổ Cự Đà cho thế hệ mai sau”.

Qua đây cũng mong hội họa ngày càng được tiếp cận gần hơn với tầng lớp nhân dân lao động để họ thấy yêu hơn những ngôi nhà cổ, những giá trị truyền thống của làng nghề để cùng nhau bảo tồn và phát triển nét văn hoa truyền thống cũng như giữ gìn những ngôi nhà cổ ở làng Cự Đà và nhiều ngôi làng khác trên đất nước Việt Nam.

Phương Bùi