Phát triển mạng lưới xe buýt xứng tầm

	Hà Nội xây dựng, lắp mới 600 nhà chờ xe buýt đạt tiêu chuẩn Châu Âu
	Kỳ cuối: Quan trọng nhất là phát triển đồng bộ hạ tầng

Xe buýt dần thay đổi

Nghị quyết số 04/2017/NQ – HĐND của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội về việc thực hiện đề án “Tăng cường quản lý phương tiện giao thông nhằm giảm ùn tắc giao thông và ô nhiễm môi trường trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2016 – 2020 tầm nhìn đến năm 2030” đã được Hội đồng nhân dân thành phố thông qua gần 3 năm.

Để phát huy tính hiệu quả của Nghị quyết, thời gian qua, thành phố Hà Nội đã có nhiều chính sách ưu tiên phát triển các phương thức vận tải hành khách công cộng coi đây là giải pháp hữu hiệu để hạn chế ùn tắc và tai nạn giao thông, ô nhiễm môi trường. Trong đó, xe buýt nhờ tính linh hoạt, chi phí đầu tư hợp lý, hiệu quả kinh tế - xã hội cao, được lựa chọn là loại hình vận tải hành khách công cộng chủ lực, tập trung đầu tư phát triển và đã có những bước tiến đáng ghi nhận.

Vận tải hành khách tiếp tục có sự tăng trưởng; tổng sản lượng vận chuyển hành khách công cộng trên toàn thành phố năm 2019 ước đạt 948,5 triệu lượt hành khách. Trong đó, xe buýt đạt 510,5 triệu lượt hành khách, đáp ứng khoảng 12% nhu cầu đi lại của người dân, góp phần hạn chế đáng kể phương tiện giao thông cá nhân, giảm ùn tắc giao thông trên địa bàn thành phố.

Tính đến nay, mạng lưới xe buýt tại Hà Nội có 127 tuyến, trong đó có 103 tuyến trợ giá; đoàn phương tiện gồm 1.958 xe với chủng loại phong phú với xe buýt nhanh BRT; xe buýt sử dụng nhiên liệu sạch CNG; xe buýt đạt chuẩn khí thải EURO IV, V; xe City Tour….

Mặt khác, xe buýt hiện nay đã có rất nhiều tiện ích như: Wifi miễn phí; hệ thống thông báo, cảnh báo bằng âm thanh; sàn thấp, bán thấp phục vụ người khuyết tật, người già… Giám đốc Trung tâm Quản lý & điều hành giao thông đô thị Hà Nội Nguyễn Hoàng Hải chia sẻ: “Không chỉ hướng đến nhiệm vụ vận chuyển hành khách, mà xe buýt còn hướng đến mục tiêu bảo vệ môi trường, phát triển du lịch, góp phần xây dựng văn hóa, văn minh đô thị Hà Nội”.

Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi, do chịu áp lực chung của hạ tầng đô thị, tốc độ trung bình xe buýt Hà Nội chỉ còn dưới 20 km/giờ trong khi năm 2010, tốc độ này khoảng 23 km/h và mỗi năm có khoảng 180.000 lượt bỏ chuyến, quay đầu, hủy cung cấp dịch vụ. Đặc biệt, 6 tháng đầu năm 2019, tăng trưởng hành khách của xe buýt ở Hà Nội không cao, chưa đến 1% so với năm 2018, do tỷ lệ chậm chuyến của xe buýt từ 10 – 20 phút/lượt vẫn còn chiếm tới 50 – 60%/tổng số chuyến, dẫn đến biểu đồ chạy xe bị phá vỡ, thời gian chuyến đi kéo dài, khiến sự hấp dẫn bị giảm đi rõ rệt. Thực tế này cho thấy, nếu không có một bước đi phù hợp, chắc chắn thì hệ thống xe buýt rơi vào tình trạng số chuyến giảm kéo theo người dân cảm thấy bất tiện do phải chờ đợi lâu.

Hướng đến mục tiêu xa hơn

Cần hiểu rằng, để có được sự thay đổi cho hạ tầng xe buýt như hiện nay, trước hết là nhờ những chính sách ưu tiên đặc biệt mà chính quyền thành phố dành cho xe buýt. Ngân sách trợ giá cho xe buýt hiện đã đạt đến hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm. Giá vé rẻ, phương tiện được đầu tư mới, hạ tầng điểm đỗ được nâng cấp đã tạo nên sức bật, gia tăng sản lượng khách cho xe buýt.

Đối với công tác quản lý, Sở Giao thông vận tải Hà Nội và các sở, ngành liên quan đã không ngừng có những điều chỉnh, hợp lý hóa mạng lưới luồng tuyến, đem xe buýt đến hầu khắp mọi tuyến đường, ngõ ngách, từ đô thị đến nông thôn, ngoại thành, phục vụ người dân đi lại thuận tiện, dễ dàng.

Ngoài ra, các đơn vị kinh doanh vận tải bằng xe buýt cũng đã có sự chuyển biến mạnh mẽ từ trong tư duy, ý thức, cho đến nền nếp, chất lượng phục vụ. Hình ảnh xe buýt Hà Nội hiện nay đã rất gần gũi với người dân bởi không chỉ chú trọng vào nghiệp vụ, các doanh nghiệp còn đặt ra yêu cầu rất cao đối với người lao động trong giao tiếp, ứng xử với hành khách, đặt nền móng vững chắc và ngày càng củng cố văn hóa xe buýt.

Tuy nhiên, nếu chỉ như vậy vẫn là chưa đủ để đáp ứng hết yêu cầu trong xu thế hiện nay. Theo Phó Tổng giám đốc Tổng Công ty Vận tải Hà Nội (Transerco) Nguyễn Công Nhật, 3 khó khăn lớn nhất đối với xe buýt Hà Nội gồm: Thiếu làn đường riêng; thiếu quỹ đất dành cho hạ tầng, điểm đầu - cuối; hành lang và các điều kiện để người dân tiếp cận với xe buýt chưa thuận tiện.

Bên cạnh đó, hạ tầng điểm dừng đỗ, đầu - cuối của xe buýt cũng đang rất thiếu và yếu. Hầu hết các quy hoạch không gian và giao thông đô thị đều chưa tính đến hạ tầng dành riêng cho xe buýt, dẫn đến nhiều bất cập. Nói như vậy để thấy, nếu yêu cầu của hệ thống vận tải hành khách công cộng số lượng lớn phải đảm bảo tính kết nối, liên thông với các khu đô thị, khu dân cư và với phương tiện khác của người dân...

Thực tế ở Hà Nội hiện nay, hệ thống giao thông, bến bãi không đồng bộ, quy hoạch xây dựng không tuân thủ quy chuẩn và có xu hướng phát triển khó kiểm soát; phương tiện giao thông cá nhân phát triển quá nhanh... Giải quyết tình trạng mâu thuẫn trên như thế nào để đảm bảo sự kết nối như mục tiêu đề ra là không hề đơn giản.

Ngoài ra, một trong những tồn tại được nhắc đến nhiều trong thời gian qua, đó là mạng lưới tuyến của xe buýt chưa thực sự hợp lý. Nhiều tuyến xe buýt thưa vắng khách, không đảm bảo hiệu quả khai thác nhưng vẫn buộc phải duy trì. Trong khi đó, khu vực đông dân cư nhất là 12 quận nội thành Hà Nội lại đang rất thiếu các loại hình xe buýt nhỏ, phù hợp với giao thông ngõ phố, khiến nhiều người dân không tiếp cận được với vận tải hành khách công cộng.

Thực tế này cho thấy sự phân bổ nguồn lực cho xe buýt và hợp lý hóa mạng lưới tuyến đang còn nhiều bất cập, cần được sớm điều chỉnh. Và quan trọng nhất, thành phố cần một chiến lược phát triển xe buýt rõ ràng, mạch lạc, bền vững hơn trong bối cảnh ùn tắc giao thông và ô nhiễm môi trường diễn biến ngày càng phức tạp như hiện nay.

Tuấn Trần