Mở lối cho kinh tế Thủ đô từ nền tảng bản sắc văn hóa

Phát huy không gian văn hóa để phát triển kinh tế

Hà Nội có nhiều thế mạnh để phát triển công nghiệp văn hóa với 6.489 di tích lịch sử văn hóa, 1.793 di sản văn hóa phi vật thể, 1.350 làng nghề và làng có nghề. Hà Nội có nguồn lực con người to lớn, cơ cấu dân số vàng, có nhiều các nhà khoa học, hội tụ nhiều nghệ nhân giỏi, thợ lành nghề, cộng đồng sáng tạo trên lĩnh vực văn hóa... Đây là những tiềm năng lớn, tiền đề quan trọng tạo điều kiện thuận lợi cho Hà Nội phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Thủ đô.

Trong thời gian qua, Hà Nội đã hình thành một số khu vực, không gian tuyến phố nghề, làng nghề gắn với truyền thống lịch sử, văn hóa phục vụ du khách. Tuy nhiên, việc phát triển các mô hình kinh tế đặc trưng của đô thị như kinh tế đêm, kinh tế chia sẻ... còn mang tính tự phát, nhiều bất cập hạn chế; việc khai thác còn khiêm tốn, hiệu quả chưa cao, chưa thể hiện rõ bản sắc của từng địa phương.

Trước yêu cầu cấp thiết về phát triển công nghiệp văn hóa, vừa qua HĐND thành phố Hà Nội đã ban hành Nghị quyết về khu phát triển thương mại và văn hóa.

Hà Nội có nhiều thế mạnh để phát triển công nghiệp văn hóa.

Theo đó, khu phát triển thương mại và văn hóa là một không gian chức năng được thành lập tại khu phố, tuyến phố, làng nghề, điểm dân cư nông thôn hiện hữu để huy động nguồn lực xã hội cho đầu tư phát triển các hoạt động thương mại, văn hóa, du lịch, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, tạo động lực hình thành hệ sinh thái sáng tạo.

Nghị quyết đặt ra ba tiêu chí cốt lõi để xác lập khu vực đủ điều kiện hình thành: có địa điểm cụ thể với ranh giới rõ ràng; có tiềm năng về hạ tầng thương mại - văn hóa và khả năng cải tạo, chỉnh trang; có cộng đồng dân cư, nghệ nhân, chủ thể di sản sẵn sàng tham gia hoạt động, đồng hành phát triển. Đặc biệt, mỗi khu vực phải có phương án tài chính - kỹ thuật rõ ràng, định hướng khai thác gắn với bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch.

Cũng theo Nghị quyết, khu phát triển thương mại và văn hóa được UBND các cấp, cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính, đơn vị cung cấp dịch vụ công thuộc Thành phố hỗ trợ: Ưu tiên đầu tư cải tạo, sửa chữa, nâng cấp hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội; chỉnh trang các tuyến phố; tổ chức lại giao thông (nếu có). Được hỗ trợ tăng cường các dịch vụ công về thu gom, xử lý rác thải, chiếu sáng, cây xanh, cấp, thoát nước, vận tải hành khách công cộng.

Được ngân sách của Thành phố hỗ trợ quảng bá, truyền thông về khu phát triển thương mại và văn hóa trên các phương tiện thông tin đại chúng trong nước và nước ngoài; được hỗ trợ tham gia các chương trình quảng bá, xúc tiến đầu tư, thương mại, du lịch của Thành phố theo quy định chung của Thành phố. Được tăng cường biện pháp bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội, phòng cháy và chữa cháy, bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, phòng, chống dịch bệnh…

Thành phố hỗ trợ tối đa 40% kinh phí tổ chức, sản xuất chương trình nhưng không quá 200 triệu đồng/1 sự kiện, hoạt động có giá trị đặc sắc về văn hóa, nghệ thuật hoặc có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa của Thủ đô hoặc có tác động tích cực đến việc quảng bá hình ảnh, văn hóa, con người của Thủ đô và đất nước đến cộng đồng quốc tế…

Khu phát triển thương mại và văn hóa là một không gian chức năng được thành lập tại khu phố, tuyến phố, làng nghề, điểm dân cư nông thôn hiện hữu.

Bày tỏ sự phấn khởi trước chủ trương của Thành phố, ông Nguyễn Văn Hùng, Chủ tịch Hội Làng nghề dệt lụa Vạn Phúc, Giám đốc Hợp tác xã Dệt lụa Vạn Phúc chia sẻ: “Nghị quyết quy định về tổ chức và hoạt động của trung tâm công nghiệp văn hóa đề xuất các chính sách ưu đãi nhằm thúc đẩy công nghiệp văn hóa là vô cùng cần thiết. Tôi kỳ vọng trong thời gian tới, Nghị quyết sẽ đi vào cuộc sống và nhân rộng ra nhiều làng nghề. Với các tiềm năng sẵn có, khu phát triển thương mại và văn hóa sẽ kết nối nhiều các di sản văn hóa của làng nghề để đông đảo người dân và du khách biết đến nét đẹp của di sản làng nghề truyền thống, tạo ra những cầu nối giúp người dân giao lưu, gắn kết, từ đó hình thành một cộng đồng văn hóa ngày càng vững mạnh và mang đến các lợi ích về kinh tế”.

Cùng chung kỳ vọng, “đại sứ nón" làng Chuông - nghệ nhân Tạ Thu Hương bày tỏ, suốt bao năm qua, chiếc nón theo chân nghệ nhân tại các hội nghị về phát triển văn hóa Hà Nội, các Lễ hội Thiết kế sáng tạo, các triển lãm làng nghề không chỉ tại Hà Nội mà còn khắp cả nước. Bên cạnh đó, nón lá Làng Chuông còn "chu du" sang tận nước ngoài, trở thành đại sứ về văn hóa Việt Nam.

Nghệ nhân Tạ Thu Hương nói, Luật Thủ đô 2024 đã quy định mô hình xây dựng khu phát triển thương mại văn hóa tại Hà Nội và đây là một mô hình pháp lý để có thể phát huy được các không gian văn hóa để làm phong phú đời sống xã hội, góp phần phát triển bảo tồn và gìn giữ văn hóa truyền thống cũng như thu hút du lịch để phát triển kinh tế.

Tập trung tối đa nguồn lực

Thông tin từ Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cho thấy, thực tiễn hiện nay có nhiều khu, mô hình giới thiệu làng nghề truyền thống tại Hà Nội rất ấn tượng, như khu Bát Tràng, cộng đồng dần cư quy tụ lại và phát triển văn hóa để tạo nguồn thu lớn hơn, tạo giá trị lớn hơn trong cộng đồng.

Phát huy giá trị văn hóa có tác động tích cực đến việc quảng bá hình ảnh, con người Thủ đô.

Đến nay, làng gốm Bát Tràng đã trở thành biểu tượng văn hóa nghề truyền thống của Hà Nội và là niềm tự hào của người dân Hà thành. Bát Tràng cũng được biết đến với hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể có giá trị, 4 di tích lịch sử văn hóa, kiến trúc có giá trị như: Đình Bát Tràng, đền Mẫu, chùa Kim Trúc, Văn Chỉ Bát Tràng...

Hoặc như Vinhomes Ocean Park tổ chức sự kiện nghệ thuật, ngoài việc bán vé thì cộng đồng dân cư được hưởng lợi... Đó là những manh nha ban đầu, cần gom lại và tạo cơ chế để phát triển khu thương mại và văn hóa. Trong quá trình thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, các địa phương có thể gom các cơ sở lại để đưa vào hoạt động phù hợp thực tiễn nhằm khai thác tối ưu các lợi thế về văn hóa.

Sau khi Nghị quyết của HĐND Thành phố ban hành, UBND thành phố Hà Nội đã lựa chọn phường Cửa Nam là nơi thí điểm thực hiện Nghị quyết về khu phát triển thương mại và văn hóa.

Bí thư Đảng ủy phường Cửa Nam Phạm Tuấn Long cho biết, phường nằm trên địa bàn nội đô lịch sử có nhiều di tích lịch sử, di sản, cơ quan, bệnh viện, trường Đại học và có vị trí giao thoa giữa các khu vực có chức năng quan trọng, hình thành một trung tâm văn hóa thương mại mới của Thủ đô… Phường Cửa Nam có đầy đủ điều kiện sẵn sàng để triển khai các Nghị quyết của HĐND Thành phố về văn hoá.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường Cửa Nam Nguyễn Tùng Lâm thông tin, mục tiêu phường thành lập các khu phát triển thương mại và văn hóa để huy động nguồn lực xã hội cho dầu tư phát triển các hoạt động thương mại, văn hóa, du lịch… tại khu vực có lợi thế.

Phường Cửa Nam tổ chức triển lãm "Cửa Nam giao hoà", kể câu chuyện di sản thông qua hình ảnh.

Phường Cửa Nam sẽ thực hiện trên các tuyến phố như Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Hai Bà Trưng, Quang Trung, Lê Thánh Tông, Phố Huế - Hàng Bài...; khu vực ngõ Xóm Hạ Hồi kết nối với khu vực các tuyến phố Liên Trì - Nguyễn Gia Thiều - Trần Quốc Toản; khu vực các tuyến phố Nguyễn Khắc Cần; Khu vực các tuyến phố Ngô Văn Sở - Trần Quốc Toản - Trương Hán Siêu…

Phường sẽ thành lập Hội đồng quản lý dự án khu phát triển thương mại và văn hóa BID (Business Improvement District) tại các địa điểm thuộc phạm vi lựa chọn gồm đại diện cộng đồng cư dân và doanh nghiệp, hộ kinh doanh trong khu vực, cùng các chuyên gia tư vấn về văn hóa, du lịch…

Trên cơ sở đó, để phát triển các khu vực BID thành một điểm đến văn hóa - sáng tạo hấp dẫn, UBND phường đề xuất một tổ hợp các giải pháp tập trung vào nghệ thuật công cộng, thiết kế không gian, hoạt động văn hóa và trải nghiệm du lịch. Các giải pháp này được thiết kế đặc thù cho từng không gian, đảm bảo vừa phát huy bản sắc riêng vừa tạo sức hút mới mẻ đối với du khách.

Cụ thể như phát triển nghệ thuật đường phố và không gian sáng tạo. Trong đó, thực hiện chương trình nghệ thuật công cộng (âm nhạc đường phố, tranh tường, tác phẩm sắp đặt...) với sự tham gia của nghệ sĩ và cộng đồng dân cư, hình thành không gian triển lãm ngoài trời trong khu vực… Tạo tọa độ check-in hút khách, định kỳ làm mới một số tác phẩm để giữ cho không gian luôn mới, hấp dẫn du khách quay lại…

Ngoài ra, cải thiện thiết kế cảnh quan và không gian công cộng; Tổ chức các sự kiện văn hóá, lẽ hội và hoạt động cộng đồng; Phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng và dịch vụ hỗ trợ; Định vị thương hiệu truyền thông…

Góp ý về thí điểm thực hiện Nghị quyết việc thành lập khu phát triển thương mại và văn hóa tại phường Cửa Nam, Phó Chủ tịch Thường trực UBND Thành phố Lê Hồng Sơn yêu cầu các đơn vị liên quan nghiên cứu, xây dựng phương án đề xuất trung tâm hoặc BID trình UBND Thành phố, trong đó nêu rõ quy hoạch, đầu tư, quản lý, hiệu quả tác động…

"Việc chọn nơi thí điểm không nên tràn lan, cần thực hiện trong thời gian sớm nhất và quyết liệt, làm có đầu có cuối, tránh đầu voi đuôi chuột", Phó Chủ tịch Thường trực UBND Thành phố Lê Hồng Sơn lưu ý.